Iran Yibasiriye u Burayi mu Magambo Ashaririye
Leta ya Repubulika ya Kisilamu ya Iran yatangaje amagambo akakaye yibasira Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU), iwushinja kuba warahindutse “igicucu kitagira ubushobozi bwo kwifatira ibyemezo,” ndetse ngo ukaba utagifite ijambo rikomeye ku bibazo bikomeye byugarije isi.
Aya magambo akomeye akomeje kuvugisha isi, avugwa ko yatangajwe n’Umuyobozi w’Ikirenga wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei, wagaragaje ko u Burayi butagifite ubwigenge mu bya politiki, ahubwo bwarahindutse igikoresho cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Yavuze ko EU yananiwe kugaragaza igihagararo gifatika ku ntambara yo muri Ukraine, ikananirwa no kurinda inyungu zayo ku kibazo cya Greenland n’akarere ka Arctic muri rusange.
Mu magambo ye, Khamenei yibasiye by’umwihariko abayobozi bakuru b’u Burayi, barimo Perezida wa Komisiyo y’Ubumwe bw’u Burayi, Ursula von der Leyen, avuga ko ubuyobozi bwa EU bukurikiza politiki zigenwa i Washington aho kwihagararaho nk’umuryango wigenga ufite inyungu zawo.
Kwinjiza ikibazo cya Greenland mu magambo ya Iran byafashwe n’abasesenguzi nk’igitutsi gikomeye kuri EU. Iran ivuga ko u Burayi bwananiwe guhagarika Amerika mu migambi yayo yo kwagura inyungu zayo mu karere ka Arctic, cyane cyane ku bijyanye n’umutungo kamere n’inzira nshya z’ubucuruzi zituruka ku ihindagurika ry’ikirere.
Ibi byongeye kwibutsa politiki zikaze zigeze gushyirwa imbere na Perezida Donald Trump, wigeze gutangaza ko Amerika ifite inyungu zo kugenzura Greenland, amagambo icyo gihe yatunguranye kandi akarakaza u Burayi, ariko bukabura ubushobozi bwo kubyitambika ku mugaragaro.
Aya magambo ya Tehran aje mu gihe Iran iri mu bihe bikomeye bya dipolomasi, aho igenda yisanga yonyine ku ruhando mpuzamahanga. N’ubwo u Burusiya bwari busanzwe bufatwa nk’inshuti ya Iran mu kurwanya Amerika, byagaragaye ko Moscow idashyigikiye byimazeyo Tehran mu bibazo bimwe na bimwe biherutse, bituma Iran irushaho kwiyumvamo kwigenga no kwigumura mu magambo no mu myitwarire ya politiki.
Abasesenguzi ba politiki mpuzamahanga bavuga ko Iran ishobora kuba iri gukoresha icyo bita “scorched earth diplomacy” — politiki yo gutera amagambo akaze no kwivumbura ku mugaragaro — mu rwego rwo gutera ubwoba abo ihanganye na bo no kugaragaza ko itazigera iceceka, kabone n’iyo yaba isigaye yonyine mu ruhando mpuzamahanga.
Ibi byose byongeye kubyutsa impaka ndende ku mwanya nyakuri w’Ubumwe bw’u Burayi mu miyoborere y’isi. Ese EU iracyafite ubushobozi bwo kwihagararaho no gufata ibyemezo bikomeye bigenga inyungu zayo? Cyangwa koko yarahindutse umufatanyabikorwa uhoraho wa Amerika, udashobora kuyinyuranya n’iyo inyungu z’u Burayi zaba zibangamiwe?
Iki kibazo gikomeje kwibazwa n’abasesenguzi, mu gihe isi igenda yinjira mu bihe by’ubushyamirane bukomeye mu bya politiki, ubukungu n’umutekano. Icyemezo EU izafata mu minsi n’imyaka iri imbere gishobora kugena niba izakomeza kuba inkingi ikomeye ku ruhando mpuzamahanga, cyangwa ikarushaho gusigara mu gicucu cy’ibihugu bikomeye biyobora isi.