Inyandiko za Kera Zishobora Guhindura Uko Isi Itekereza ku Mwuka, Amateka n’Ubuzima
Mu misozi miremire ya Etiyopiya, aho amateka n’umwuka bihurira, hihishe imwe muri Bibiliya za kera kandi zikungahaye kurusha izindi ku isi. Bibiliya ya Etiyopiya, izwi cyane nka Bibiliya ya Tewahedo, ibitse inyandiko n’inkuru zitagaragara muri Bibiliya ikoreshwa henshi ku isi, ibintu bikomeje gutangaza abashakashatsi, abanyamateka n’abakristu b’ingeri zose.
Mu gihe ibindi bihugu byinshi byakiriye Bibiliya nyuma y’igihe kirekire, Etiyopiya yo yabaye imwe mu za mbere zakiriye Ubukristu ku rwego rwa Leta, guhera mu kinyejana cya kane (IV), ku ngoma y’Umwami Ezana wa Aksum. Kuva icyo gihe, inyandiko zayo zagiye zibikwa n’abamonaki mu rusisiro rw’amatorero n’ingo z’abihayimana, zikorwa mu rurimi rwa kera rwa Ge’ez, ururimi rukomeye mu mateka ya Etiyopiya.
Igitandukanya Bibiliya ya Etiyopiya n’izindi Bibiliya zo ku isi ni uko igizwe n’ibitabo 81, mu gihe Bibiliya ikoreshwa cyane n’Abaporotesitanti igira 66, naho iya Kiliziya Gatolika ikagira 73. Ibi bitabo byiyongera birimo inyandiko zakomeje gufatwa nk’iza kera kandi zifite agaciro gakomeye mu myemerere ya Etiyopiya.
Muri byo dusangamo: Igitabo cya Henoki (1 Henok), gisobanura ku buryo burambuye iby’abamalayika, ishyano ryabo, n’imiterere y’isi y’umwuka.
Igitabo cya Yubileyi, gisobanura amateka ya Bibiliya mu buryo bwimbitse, gishingiye ku bihe n’imyaka.
Igitabo cya Esdras n’ibindi bitabo bya kera, bikubiyemo amateka n’ibitekerezo byari byaribagiranye ahandi.
Ibi bitabo bigaragaza imyumvire itandukanye ku buzima, urupfu, icyaha, igitambo n’icyizere cy’ejo hazaza, bigaha umusomyi ishusho yimbitse y’uko abantu ba kera bumvaga Imana n’isi.
Abashakashatsi bagaragaza ko Bibiliya ya Etiyopiya ibitse imirongo imwe n’imwe itagaragara mu nyandiko zakoreshejwe ahandi ku isi. Hari aho amagambo yongewemo asobanura neza igitekerezo, ahandi hakabamo imirongo yakuwemo mu nyandiko zo mu Burayi mu bihe byakurikiyeho.
Ibi bituma havuka ibibazo bikomeye: Ese ni iyihe Bibiliya iri hafi y’inyandiko z’umwimerere? Ese hari ukuri kwatakaye mu mateka yo guhindura no guhuza Bibiliya? Cyangwa se ibi bitandukanye bigaragaza gusa uburyo abantu batandukanye bumvise Imana mu bihe bitandukanye?
Abamonaki ba Etiyopiya, cyane cyane abo mu turere twa Lalibela, Axum na Tana, baracyakomeje gusoma no gusigasira izi nyandiko nk’umurage wera. Nubwo batavuga ko izi nyandiko zigomba gusimbura Bibiliya rusange, bemera ko zitanga urumuri rwiyongera ku mateka y’umwuka w’ikiremwamuntu.
Ibyanditse muri izi nyandiko biganisha ku bitekerezo byagutse ku:Isano y’umuntu n’Imana;Intambara y’umwuka hagati y’icyiza n’ikibi;Icyizere cy’agakiza n’ubuzima bw’iteka;Inkuru z’igitangaza zituma utekereza.
Nubwo izi nyandiko zitemewe zose n’amadini yose ku isi, ntizifatwa nk’ibinyoma gusa. Ni inkuru zifite amateka akomeye, zishingiye ku myemerere ya kera, kandi zifasha abantu benshi gutekereza ku buzima, ku rupfu n’icyo kwemera Imana bisobanuye mu buryo bwagutse kandi bwimbitse.
Ese witeguye guhura n’iri banga?
Bibiliya ya Etiyopiya si igitabo gusa, ni idirishya rifungura amateka yibagiranye, rikagaragaza ko hari byinshi abantu bataramenya ku byerekeye imyemerere, amateka n’ukuri kw’isi. Kuyisoma ni urugendo rujya mu mateka, mu mwuka no mu bitekerezo by’abantu ba kera.