Intambara muri RDC Yahinduye Isura; Iran Yayivuzwemo, Bituma Amerika Ihindura Umurongo.
Mu gihe ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) gikomeje gukaza umurego, umwuka wa politiki mpuzamahanga hagati ya RDC, Iran na Leta Zunze Ubumwe za Amerika uragenda urushaho kuba mubi, nyuma y’amakuru y’ubufatanye bwa gisirikare bwagaragaye hagati ya Iran n’ibihugu bimwe byo mu karere ka Afurika y’Amajyepfo bifite uruhare mu bibazo bya Congo.
Ibi byongeye gukurura impaka nyuma y’imyitozo ya gisirikare yo mu mazi yabereye muri Afurika y’Epfo, yitabiriwe n’ibihugu bigize ihuriro rya BRICS n’ibihugu biyegamiyeho, birimo u Burusiya, u Bushinwa, Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu ndetse na Iran. Iyo myitozo yari igamije kongerera ubushobozi ingabo mu gucunga umutekano wo mu nyanja no kurwanya ibyaha byambukiranya imipaka, ariko yakiriwe nabi cyane n’ubuyobozi bwa Amerika.
Washington yagaragaje ko kuba Iran yaragaragaye muri iyo myitozo ari ikimenyetso cy’uko hari ibihugu bikomeje gushimangira umubano wa gisirikare n’ubutegetsi bwa Tehran, igihugu Amerika n’abafatanyabikorwa bayo bashinja gushyigikira ibikorwa bibangamira ituze mu bice bitandukanye by’Isi.
Amakuru yaturutse muri Afurika y’Epfo avuga ko Perezida Cyril Ramaphosa yaba yaratanze amabwiriza yo kugabanya uruhare rwa Iran muri iyo myitozo nyuma yo kubona igitutu cyaturukaga ku ruhande rwa Amerika n’ibihugu by’i Burengerazuba. Nubwo bimeze bityo, ikibazo cyakomeje guteza impaka mu buyobozi bwa Afurika y’Epfo no mu nzego zayo z’umutekano.
Uyu mwuka mubi hagati ya Amerika na Afurika y’Epfo waje kwiyongera ku makuru avuga ko hari ibiganiro biri gukorwa hagati ya RDC n’ibihugu byo mu karere birimo Tanzania, u Burundi, Angola na Afurika y’Epfo, hagamijwe gushimangira ubufatanye bwa gisirikare mu rugamba rwo kurwanya umutwe wa AFC/M23 umaze igihe ugenzura ibice bitandukanye byo mu Burasirazuba bwa Congo.
Raporo zitandukanye zigaragaza ko Tanzania ishobora kongera umubare w’ingabo zayo muri RDC, mu gihe u Burundi bukomeje kohereza abasirikare benshi mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo no mu bice bya Fizi, Baraka, Bibogobogo na Milimba. Intego ni ugushyigikira ingabo za FARDC mu rugamba rwo kwisubiza ibice biri mu maboko ya MRDP-Twirwaneho na AFC/M23.
Ku ruhande rwa Amerika, abayobozi bayo bakomeje kugaragaza impungenge z’uko kwaguka kw’ubufatanye bwa gisirikare hagati y’ibihugu byegamiye kuri BRICS n’ibifitanye umubano wa hafi na Iran bishobora guhindura isura y’umutekano mu karere k’Ibiyaga Bigari. Washington ivuga ko hakenewe ibisubizo bya dipolomasi kurusha kongera ingabo n’intwaro mu karere kamaze imyaka myinshi karazahajwe n’intambara.
Abasesenguzi mu bya politiki mpuzamahanga bavuga ko ikibazo cya RDC cyatangiye kurenga imbibi z’intambara yo mu gihugu imbere, kikaba kiri kugenda gifata isura y’ihangana ry’inyungu hagati y’ibihugu bikomeye ku rwego mpuzamahanga. Ku ruhande rumwe hari Amerika n’ibihugu byayo by’inshuti, ku rundi hakaba hari ibihugu bigize BRICS birimo u Burusiya, u Bushinwa na Iran bikomeje kongera ijambo ryabyo muri Afurika.
Kugeza ubu, nta kimenyetso kigaragaza ko Amerika ishobora gufatira ibihano Afurika y’Epfo cyangwa ibindi bihugu bifatanya na Iran muri ibyo bikorwa bya gisirikare, ariko abasesenguzi bavuga ko umwuka mubi ukomeje kwiyongera hagati y’impande zombi.
Mu gihe imirwano hagati ya AFC/M23 n’ingabo za FARDC ikomeje mu Burasirazuba bwa RDC, abaturage bo bakomeje kuba abahura n’ingaruka zikomeye zirimo kwimurwa mu byabo, ibibazo by’ubutabazi ndetse n’umutekano muke. Impuguke ziburira ko niba ikibazo cya Congo gikomeje kuvangwamo inyungu za politiki mpuzamahanga n’amarushanwa y’ibihugu bikomeye, bishobora kurushaho gukongeza umutekano muke mu karere kose k’Ibiyaga Bigari.
Kuri ubu, RDC ikomeje gushaka ubufasha bwa gisirikare n’ubwa dipolomasi mu rwego rwo guhangana n’ibibazo by’umutekano biri mu Burasirazuba bw’igihugu, mu gihe Amerika ikomeje gukurikirana hafi ibikorwa bya gisirikare n’ubufatanye bushya bushobora guhindura imiterere y’urugamba muri aka karere.
