Doha, RDC n’Icyizere Cy’Amahoro: Hagati y’Ubuhuza Mpuzamahanga n’Ibibazo Bikomeje Kugaragara mu Burasirazuba bwa Congo
Mu gihe isi ikomeje gushishikariza ibisubizo bya dipolomasi mu kibazo cy’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ibiganiro by’i Doha bikomeje kugaragara nk’urufunguzo rw’amahoro arambye.
Ariko kandi, hagati y’icyizere n’intsinzi ya dipolomasi, hari impaka zikomeye ku ishyirwa mu bikorwa ry’ayo masezerano, ibirego by’imirwano ikomeje, ndetse n’ukwizerana kugenda kugabanuka hagati y’impande zitandukanye.
Mu nama y’Akanama k’Umutekano ka Loni, u Bushinwa bwongeye gushimangira ko igisubizo cya politiki ari cyo cyonyine cyazana amahoro arambye.
Uhagarariye u Bushinwa yavuze ko hakwiye:
- gushimangira ibiganiro hagati ya Leta ya RDC n’imitwe yitwaje intwaro,
- gushyigikira inzira ya Doha,
- no kongerera imbaraga imikoranire y’akarere n’imiryango mpuzamahanga.
Yanagaragaje kandi ko hakenewe guhagarika imirwano ako kanya, asaba ko amasezerano yo guhagarika intambara yubahirizwa n’impande zose, ndetse n’iyubahirizwa ry’ubusugire bwa RDC.
Inzira ya Doha, yashyizweho nk’urwego rwo kuganira ku mahoro hagati ya Leta ya RDC n’imitwe itandukanye irwanya Leta y’i Kinshasa, igizwe n’ingingo umunani z’ingenzi zirimo:
- guhagarika imirwano,
- gusenya imitwe yitwaje intwaro no gusubiza abasirikare mu buzima busanzwe (DDR),
- kugarura ubutegetsi bwa Leta mu bice byafashwe,
- kugarura impunzi n’abimuwe n’intambara,
- n’ubutabera n’isanamitima.
Nubwo hari intambwe zimwe zimaze guterwa, harimo gusinya zimwe mu nyandiko z’ibanze, hari impande zivuga ko ishyirwa mu bikorwa rikiri ku rwego rwo hasi cyane, bikaba bituma imirwano ikomeza mu bice bimwe na bimwe.
Mu rwego rw’aya makimbirane, hari ibirego bitandukanye bikunze kuvugwa n’impande zitandukanye, birimo:
- imirwano ikomeje hagati y’ingabo za Leta ya RDC n’imitwe yitwaje intwaro,
- ibikorwa by’imitwe ya Wazalendo n’indi mitwe y’abaturage bitwaje intwaro,
- n’ibirego bijyanye n’ubufatanye bw’imitwe imwe n’imwe yitwaje intwaro.
Icyakora, ibi birego byose bikunze kuvugwa mu buryo butandukanye n’impande zibivugwaho, kandi akenshi ntibiba byemejwe n’ubushakashatsi bwigenga cyangwa raporo zemewe mpuzamahanga.
Imiryango mpuzamahanga ikomeje gusaba ko hakorwa iperereza ryimbitse kandi ryigenga ku bivugwa byose by’ihohoterwa ry’abaturage b’abasivile.
Mu misozi ya Minembwe no mu bindi bice byo mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, abaturage bavuga ko bakomeje guhura n’ingaruka z’umutekano muke, zirimo:
- kwimurwa mu byabo,
- kubura uburenganzira bw’ibanze,
- n’ihungabana ry’ubuzima busanzwe.
Binavugwa ko aba baturage badahabwa uburinzi buhagije n’inzego za Leta, mu gihe Leta yo ivuga ko ikomeje gukora ibishoboka byose mu kugarura umutekano mu bice byose by’igihugu.
Mu isesengura ry’abakurikiranira hafi ibi bibazo, havugwa ko kuba hari imitwe myinshi yitwaje intwaro mu Burasirazuba bwa RDC bifitanye isano n’amateka maremare y’intambara, ubukene bw’imiyoborere, ndetse n’icyuho cy’umutekano mu bice bya kure.
Imwe mu mitwe ivugwa mu bitangazamakuru no mu nyandiko zitandukanye irimo MRDP-Twirwaneho, yavutse hagamijwe kurengera abaturage bavuga ko batabona umutekano uhagije.
Nubwo inzira ya dipolomasi ikomeje gushyirwamo imbaraga n’abahuza mpuzamahanga, harimo Qatar, Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, hari imbogamizi zikomeye zirimo:
- kutizerana hagati y’impande,
- gukomeza kwaguka kw’imirwano mu bice bimwe,
- n’ubukererwe mu ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano.
Ibi byose bituma inzira y’amahoro igaragara nk’ikorwa n’imbogamizi nyinshi, nubwo impande zose zemeza ko igisubizo cya politiki ari cyo cyonyine cyazana amahoro arambye.
Ibi bibazo bikomeje kugaragara mu Burasirazuba bwa RDC bigaragaza ishusho y’intambara igoye, ifite inkomoko zinyuranye z’amateka, politiki n’imibereho.
Nubwo hari ibirego bikomeye bivugwa n’impande zitandukanye, inzira mpuzamahanga ishimangira ko hakenewe:
- ibiganiro bidafite kubogama,
- iperereza ryigenga,
- n’ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano yose y’amahoro.
Amahoro arambye mu karere asaba icyizere, ubufatanye n’ubushake bwa politiki bw’impande zose.