Amabuye y’Agaciro ya RDC: AFC/M23 Yamaganye Ibirego, Dr. Balinda Asobanura Uruhare rw’u Rwanda mu Bucuruzi Bwambukiranya Imipaka
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) ryamaganye ibirego byagiye bitangazwa ku micungire y’amabuye y’agaciro mu bice by’uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) rigenzura, rivuga ko hari ibirego byagiye bishyirwa ahagaragara bitagaragaza mu buryo bwuzuye uko ubucuruzi n’ubwikorezi bw’amabuye y’agaciro muri ako karere bikorwa.
Ibi byasobanuwe n’Umuvugizi wa AFC/M23, Dr. Oscar Balinda, mu kiganiro yagiranye n’itangazamakuru ku wa kane, ubwo yasubizaga ku byari bikubiye muri raporo nshya ya Amnesty International yasohotse ku itariki ya 21/09/2026.
Amnesty International ivuga ko yakoze ubushakashatsi ku bikorwa byo gucukura coltan hafi ya Rubaya muri Masisi, Kivu ya Ruguru, ndetse n’ubucukuzi bw’izahabu ahitwa Lomera muri Kabare, Kivu y’Epfo. Muri raporo yayo, uyu muryango uvuga ko waganiriye n’abantu 26, barimo abacukuzi, abahanga mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro, abafite ibirombe ndetse n’abagize imiryango y’abishwe.
AFC/M23 isobanura uruhare rw’u Rwanda mu nzira z’ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro
Mu gusubiza ibirego bivuga ko zahabu na coltan bivugwa ko biva mu bice bya RDC bigenzurwa na M23 byinjizwa mu Rwanda mu buryo bunyuranyije n’amategeko, Oscar Balinda yavuze ko u Rwanda ari imwe mu nzira zisanzwe zikoreshwa mu kugeza ku masoko mpuzamahanga amabuye y’agaciro acukurwa mu burasirazuba bwa RDC.
Balinda yavuze ko ayo mabuye adakwiye gufatwa nk’aho u Rwanda ari rwo ruyabyaza umusaruro cyangwa ruyacukura, ahubwo ko igihugu gishobora kuba inzira y’ubwikorezi n’ubucuruzi bw’amabuye ajyanwa ku masoko yo hanze y’Afurika.
Yasobanuye kandi ko ibicuruzwa byinshi byinjira cyangwa bisohoka mu mujyi wa Goma bifashisha inzira zinyura mu Rwanda, nyuma bikerekeza ku masoko mpuzamahanga, harimo n’ibyambu bya Dar es Salaam muri Tanzania na Mombasa muri Kenya.
Iyi ngingo ni imwe mu zo AFC/M23 ishingiraho isubiza ibirego bivuga ko kunyura mu Rwanda bihita bisobanura ko amabuye y’agaciro yibwe muri RDC cyangwa ko u Rwanda ari rwo ruyakomoraho.
Amnesty International itanga indi shusho y’ibibera mu birombe
Raporo ya Amnesty International yo ku itariki ya 21/09/2026 itanga ishusho itandukanye n’iyo AFC/M23 itanga.
Uyu muryango uvuga ko wakoze ubushakashatsi ku birombe bibiri, Rubaya na Lomera, kandi ko wagaragaje ibirego birimo kwicwa kw’abacukuzi, iyicarubozo, gufungwa mu buryo butemewe, imirimo y’agahato ndetse no gushimutwa cyangwa guhatirwa kujya mu mirimo ijyanye n’intambara. Amnesty ivuga ko ibyo bikorwa byakorewe n’abarwanyi ba M23 cyangwa abantu ikorana na bo.
Ku bijyanye n’amabuye y’agaciro, Amnesty ivuga ko yabonye ibimenyetso by’uko zahabu n’ibindi bicuruzwa by’amabuye y’agaciro byavanwaga mu bice bya RDC bigenzurwa na M23 bikanyuzwa mu Rwanda. Uyu muryango ushingira ku buhamya bw’abantu yabajije ndetse n’isesengura ry’amafoto n’amashusho yafatiwe mu bice by’ubucukuzi.
Ni ngombwa ariko gutandukanya ibyo Amnesty ivuga ko yakozeho ubushakashatsi n’umwanzuro wa nyuma w’ubutabera wemeza ko abantu cyangwa inzego runaka bakoze ibyaha. Raporo ubwayo ikoresha amagambo agaragaza ko bimwe mu bikorwa yanditseho bishobora kugera ku rwego rw’ibyaha by’intambara.
AFC/M23 ihakana uburyo ibirego bishyirwa ahagaragara
Balinda yavuze ko raporo nk’izi zishobora gutanga ishusho atemeranya na yo ku micungire y’ibice bya AFC/M23.
Yavuze ko hari amashyirahamwe atandukanye ashinja AFC/M23 ibikorwa byinshi, ariko ko we abona ko bimwe mu bivugwa bikoreshwa mu kwangiza isura y’ihuriro mu ruhando mpuzamahanga.
Balinda yakomeje avuga ko hari amashyirahamwe ahembwa na Leta y’i Kinshasa kugira ngo acafuze AFC/M23, anagaragaza ko ibyo bitagomba guhabwa agaciro.
Mu gusobanura impamvu AFC/M23 yifuza ko abahanga n’abandi bakora igenzura bagera ku butaka, Balinda yavuze ko amakuru yizewe ku bibera mu birombe adakwiye gukurwa gusa mu nyandiko zikorwa umuntu atari muri ako gace.
Yavuze ko AFC/M23 yiteguye kwakira abahanga bifuza kujya i Goma no mu bice birimo ibirombe kugira ngo bibonere uko ibintu bihagaze.
Ati:
«“Ntushobora kuba i New York ngo umenye ibibera i Rubaya.”»
Iyi mvugo igaragaza kimwe mu bibazo bikomeye biri mu mpaka: uburyo bwo kugenzura amakuru aturuka mu bice by’intambara no mu bice bigenzurwa n’abitwaje intwaro.
Ku bijyanye n’imiyoborere y’ibice bigenzurwa na AFC/M23
AFC/M23 ikomeje kwerekana ko ifite gahunda yo gushyiraho inzego z’imiyoborere mu bice igenzura, harimo imicungire y’ubucuruzi, ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, umutekano ndetse n’imibereho y’abaturage.
Ihuriro rivuga ko iyi gahunda igamije gushyiraho imiyoborere ikora kandi igera ku baturage, mu gihe abaturage bo mu bice byinshi by’intambara byo mu burasirazuba bwa RDC bamaze igihe bahura n’ibibazo bikomeye by’umutekano, ubukene, kwimurwa mu byabo no kutabona serivisi z’ibanze.
Ku rundi ruhande, imikorere y’inzego za Leta ya RDC mu bice bitandukanye by’igihugu ikomeje kugibwaho impaka, cyane cyane mu turere twibasiwe n’intambara, aho ikibazo cy’umutekano n’ubutabazi gikomeje kuba ingorabahizi.
Ikibazo cy’amabuye y’agaciro gikomeje kuba ihuriro ry’impaka
Amabuye y’agaciro yo mu burasirazuba bwa RDC, cyane cyane coltan na zahabu, amaze igihe ari imwe mu ngingo zikomeye mu makimbirane yo muri aka karere.
Ku ruhande rumwe, AFC/M23 ivuga ko ibirego biyishinja gusahura umutungo wa RDC cyangwa kuwucisha mu Rwanda bidatanga ishusho yuzuye y’uburyo ubucuruzi n’ubwikorezi bikorwa.
Ku rundi ruhande, Amnesty International ivuga ko ubushakashatsi bwayo bwabonye ibimenyetso by’uko amabuye y’agaciro yavanwaga mu bice bigenzurwa na M23 akajya mu Rwanda, kandi igasaba ko habaho igenzura mpuzamahanga ryigenga ku bikorwa by’ubucukuzi n’uruhererekane rw’ubucuruzi bw’ayo mabuye.
Bityo, ikibazo gikomeye kiri imbere si gusa kumenya aho amabuye y’agaciro anyura, ahubwo ni ukumenya inkomoko yayo, uwagenzura ibirombe, uburyo abacukuzi bahembwa, imisoro yishyurwa, uko amabuye yandikwa, ndetse n’aho agera mbere yo kugurishwa ku isoko mpuzamahanga.
AFC/M23 isaba ko habaho igenzura rishingiye ku kuri kurusha impaka za politiki
Mu gihe impande zitandukanye zikomeje gutanga ibitekerezo bitandukanye ku mutungo kamere wo mu burasirazuba bwa RDC, ikibazo cy’ingenzi ku rwego mpuzamahanga ni ukubona igenzura ryigenga kandi rishobora kugera ku birombe no ku nzira z’ubucuruzi.
Amnesty International ivuga ko M23 na Leta y’u Rwanda bitigeze bisubiza ibibazo yari yabagejejeho mbere y’uko raporo isohoka.
AFC/M23 yo ivuga ko yiteguye kwakira abahanga n’abandi bashakashatsi bifuza kugera mu bice igenzura kugira ngo barebe ibintu ku butaka.
Ibyo bituma ikibazo cy’amabuye y’agaciro kiba kimwe mu bibazo bisaba ubushakashatsi bufatika, kugenzura amakuru ku butaka no kumva impande zose, aho gushingira gusa ku birego cyangwa ku bisubizo bya politiki.
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)






