Perezida Ndayishimiye n’Intambara yo muri RDC; Ibyihishe inyuma y’Uruhare rw’u Burundi mu Burasirazuba bwa Congo
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, akomeje kugira uruhare rukomeye mu bibazo by’umutekano byo mu karere k’Ibiyaga Bigari, cyane cyane mu ntambara ikomeje kubera mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).
Mu gihe Bujumbura ikomeza gushinja u Rwanda kugira uruhare rukomeye mu bibazo by’umutekano biri mu Burasirazuba bwa RDC, u Burundi na bwo bwashyize ingabo zabwo muri Kivu y’Amajyepfo, aho zikorana n’Ingabo za RDC (FARDC) ndetse n’imitwe yitwaje intwaro ishyigikiwe na Kinshasa mu mirwano ihanganishije izo ngabo n’ihuriro rya AFC/M23 hamwe na MRDP-Twirwaneho.
Raporo ya Human Rights Watch yo mu kwezi kwa Kane 2026 yavuze ko ingabo z’u Burundi zari zifite abasirikare bagera ku 4,000 muri Teritwari za Fizi na Mwenga, bakorana n’ingabo za RDC mu bikorwa byo kurwanya MRDP-Twirwaneho n’Ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23).
Mu biganiro Perezida Ndayishimiye akomeje gutanga ku kibazo cy’umutekano mu karere, Bujumbura ishyira cyane imbere ikibazo cy’umutwe wa FDLR, ikavuga ko kuba uwo mutwe ugikora ibikorwa muri RDC ari ikibazo gikomeye ku mutekano w’u Rwanda no ku karere muri rusange.
Iyi ngingo kandi yagaragaye mu biganiro mpuzamahanga ku kibazo cya RDC, kuko raporo z’Umuryango w’Abibumbye zagaragaje ko hari ubufatanye hagati y’ibice bya FARDC, Wazalendo na FDLR mu mirwano yabereye mu Burasirazuba bwa RDC.
Icyakora, ikibazo gikomeye cyavutse ni uburyo buri ruhande rusobanura ikibazo cy’umutekano wo mu karere. Mu gihe Bujumbura yibanda ku kibazo cy’u Rwanda na FDLR, abandi bakomeje kwibaza ku ruhare rwa Kinshasa, FARDC, Wazalendo, ingabo z’u Burundi ndetse n’indi mitwe ifatanya na Leta ya RDC mu bikorwa bya gisirikare.
Umuryango w’Abibumbye wagaragaje ko Wazalendo na FDLR bakoranye na FARDC ku mirongo y’imirwano imwe n’imwe, mu gihe ibikorwa by’izo mpande byagiye biteza impungenge ku mutekano w’abaturage.
Uruhare rw’ingabo z’u Burundi muri RDC
Uruhare rw’ingabo z’u Burundi muri RDC si rushya. Raporo z’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye zagaragaje ko ingabo z’u Burundi zagiye zoherezwa muri Kivu y’Amajyepfo, harimo no mu bice biri hafi ya Minembwe.
Raporo imwe y’Umuryango w’Abibumbye yavuze ko mu ntangiriro za 2025 hari amatsinda y’ingabo za FDNB yari yaroherejwe muri Hauts Plateaux, mu nkengero za Minembwe, mu gihe izindi ngabo zari mu Kibaya cya Ruzizi no mu nkengero za Uvira.
Iyo raporo yagereranyaga ko mu ntangiriro zo mu kwezi kwa Kane 2025 hashobora kuba hari nibura abasirikare b’u Burundi bagera ku 7,000 bari muri Kivu y’Amajyepfo, nubwo umubare nyawo w’abari ku rugamba utari woroshye kugenzura.
Ibi byatumye u Burundi buhinduka umwe mu bakinnyi bafite uruhare rukomeye mu bibazo by’umutekano byo muri Kivu y’Amajyepfo.
P5 ya Kayumba Nyamwasa n’ibivugwa ku ihuriro rishyigikiye Kinshasa
Mu mezi ashize, hanagiye havugwa P5, umutwe urwanya ubutegetsi bw’u Rwanda ukaba uyobowe na Kayumba Nyamwasa.
AFC/M23 ndetse n’abayobozi ba MRDP-Twirwaneho bagiye bashinja Kinshasa gukorana n’abarwanyi ba P5 ku rugamba rwo muri Hauts Plateaux.
Mu kwezi kwa Munani 2026, umuvugizi wa AFC/M23, Lawrence Kanyuka, yatangaje ko P5 yinjiye mu ihuriro ry’ingabo zirimo FARDC, FDLR, Wazalendo, ingabo z’u Burundi ndetse n’abacanshuro.
Hari kandi amakuru yagiye atangwa n’abayobozi ba MRDP-Twirwaneho avuga ko abarwanyi ba P5 bakorana n’ingabo z’u Burundi.
Ikindi gice gikomeye cy’iyi ntambara ni FDLR, umutwe ufite amateka akomeye ajyanye na Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994.
Raporo z’imiryango mpuzamahanga zagiye zigaragaza ko FARDC ikorana bya hafi na FDLR ndetse na Wazalendo mu mirwano yo kurwanya AFC/M23. Umuryango w’Abibumbye wagaragaje kandi ko Wazalendo na FDLR bagiye bashyirwa ku mirongo y’imbere y’urugamba hamwe na FARDC.
Human Rights Watch na yo yavuze ko Wazalendo bagiye bashinjwa ibikorwa bikomeye byo guhonyora uburenganzira bwa muntu, birimo ubwicanyi, iyicarubozo, gusahura no kwambura abaturage, ndetse no kwibasira Abanyamulenge.
Amakuru atangwa n’abayobozi b’Abanyamulenge ahamya ko Wazalendo bamaze kunyaga inka zabo zibarirwa mu bihumbi amagana arindwi. Ubundi kandi, hari na raporo zizewe zigaragaza ko Wazalendo bagiye basahura no kwambura abaturage imitungo, harimo n’iy’Abanyamulenge.
Intambara muri Hauts Plateaux n’ingaruka ku baturage
Muri Hauts Plateaux ya Kivu y’Amajyepfo, intambara ikomeje kugira ingaruka zikomeye ku baturage.
Mu minsi ishize, amakuru aturuka ku mpande zitandukanye yagiye avuga ko ingabo za FARDC, FDNB, FDLR, Wazalendo ndetse n’abarwanyi ba P5 bagiye bagira ibikorwa mu bice bitandukanye bikikije Minembwe, i Ndondo na Rurambo.
Raporo ya Critical Threats yo muri uku kwezi turimo kwa Cyenda 2026 na yo yavuze ko imirwano n’ibikorwa bya gisirikare byakomeje mu bice bitandukanye bikikije Minembwe, ndetse ko impande zombi zagiye zitanga amakuru atandukanye ku byabereye ku rugamba.
Ku ruhande rwa MRDP-Twirwaneho, abayobozi bawo bavuga ko imitwe ifatanyije na FARDC yagiye igaba ibitero ku birindiro byayo, ariko ko hari ibitero byagiye bisubizwa inyuma.
Uruhare rw’u Burundi n’ikibazo cy’Abanyamulenge
Uruhare rw’u Burundi muri RDC rwashyize Perezida Évariste Ndayishimiye mu mwanya utoroshye wa politiki.
Ku ruhande rumwe, Bujumbura ivuga ko uruhare rwayo rugamije kurinda umutekano w’u Burundi no gufasha Leta ya RDC guhangana n’imitwe yitwaje intwaro.
Ku rundi ruhande, kuba ingabo z’u Burundi zirimo kurwana ku ruhande rwa FARDC bituma bamwe mu bakurikiranira hafi ikibazo bibaza niba u Burundi butakomeje kuba umwe mu bakinnyi b’intambara aho kuba umuhuza wayo.
Ibi ni ingenzi cyane ku bijyanye n’Abanyamulenge bo muri Kivu y’Amajyepfo, kuko imirwano iri mu bice batuyemo ikomeje kugira ingaruka ku mutekano wabo, kwimuka kw’abaturage no kwangirika kw’imitungo.
Human Rights Watch yagaragaje ko Abanyamulenge bagiye bahura n’ibikorwa byo kubahutaza, kwamburwa imitungo, kwicwa no gutotezwa n’imitwe imwe ya Wazalendo, mu gihe ibikorwa by’ingabo za RDC n’imitwe izishyigikiye bikomeje guhangana na Twirwaneho.
Umutekano wa RDC: ikibazo gifite impande nyinshi
Mu by’ukuri, ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC ntigishobora gusobanurwa n’umukinnyi umwe gusa.
Hari uruhare rwa Leta ya RDC na FARDC, Wazalendo na FDLR; hari AFC/M23 na Twirwaneho; hari uruhare rw’u Burundi; ndetse hari n’izindi nyungu za politiki, umutekano n’ubukungu zihuza cyangwa zigatandukanya abakinnyi bo muri aka karere.
Umuryango w’Abibumbye wakomeje kugaragaza ko intambara yo mu Burasirazuba bwa RDC ikomeje kuba ihuriro ry’impande nyinshi kandi ko abaturage ari bo bakomeje kwishyura ikiguzi gikomeye cyayo.
Bityo, ku bijyanye na Perezida Ndayishimiye, ikibazo nyamukuru ntabwo ari gusa ibyo avuga ku Rwanda cyangwa kuri FDLR, ahubwo ni uburyo politiki ya Bujumbura ihuzwa n’ibikorwa by’ingabo z’u Burundi muri RDC.
Mu gihe ingabo z’u Burundi zikomeje gufatanya na FARDC n’imitwe yitwaje intwaro irwanya AFC/M23 na MRDP-Twirwaneho, uruhare rwa Bujumbura ruzakomeza kuba kimwe mu bintu bizakurikiranwa cyane mu gushaka kumenya niba inzira y’intambara iri mu Burasirazuba bwa RDC igana ku biganiro n’amahoro cyangwa niba ibikorwa bya gisirikare bizakomeza.
Minembwe Capital News (MCN)
