Kigali na Gitega mu makimbirane akomeye: Minisitiri Nduhungirehe yagaragaje icyakumiriye ibiganiro hagati y’u Rwanda n’u Burundi
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane Mpuzamahanga w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yongeye kuvuga ku mubano umaze igihe urangwa n’ubushyamirane hagati ya Kigali na Gitega, asobanura impamvu abona ibiganiro hagati y’ibihugu byombi bitakomeje.
Mu kiganiro cyatambutse ku munsi w’ejo hashize, tariki ya 29/09/2026, kuri televiziyo Agasaro Kaburaga, Nduhungirehe yavuze ko kugirana ibiganiro n’igihugu cyangwa umuyobozi udashaka gukemura amakimbirane binyuze mu nzira ya dipolomasi bigorana.
Ibi yabivuze mu gihe umwuka mubi hagati y’u Rwanda n’u Burundi ukomeje kugaragara, cyane cyane ku birebana n’umutekano wo mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), uruhare rwa FDLR ndetse n’ibikorwa by’ingabo z’u Burundi muri Kivu y’Amajyepfo.
Nduhungirehe ku kutakomeza kw’ibiganiro hagati ya Kigali na Gitega
Nduhungirehe yavuze ko ibiganiro hagati ya Kigali na Gitega bitakomeje nk’uko byari byitezwe, avuga ko icyizere cyo gukemura ibibazo hagati y’ibihugu byombi cyagiye kigabanuka nyuma y’amagambo yavuzwe n’abayobozi b’u Burundi.
Yavuze ko ibiganiro bya nyuma by’ingenzi byabaye mu mwaka ushize, nyuma y’ibikorwa by’intambara byabereye muri Goma na Bukavu, ndetse hakaba harabaye n’ibindi biganiro mu kwezi kwa cumi na kabiri 2025, nyuma y’uko Uvira ifashwe n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23).
Minisitiri w’u Rwanda yavuze ko izo mbaraga zo kugabanya umwuka mubi hagati y’ibihugu byombi zitageze ku musaruro wari witezwe, kubera ko nyuma y’ibiganiro hakomeje gukurikiraho amagambo akomeye y’abayobozi b’u Burundi.
Mu magambo ye yagize ati: “Biragoye gutangiza no gukomeza ibiganiro n’umuntu udashaka kubikomeza.”
Nduhungirehe kandi yahakanye ibyo Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, aherutse kuvuga ku biganiro byaba byarabaye hagati y’impande zombi ndetse n’ibyifuzo by’u Burundi ku bantu bushinja gushaka guhirika ubutegetsi.
Impaka kuri FDLR zikomeje gutandukanya Kigali na Gitega
Imwe mu ngingo zikomeye zikomeje gutandukanya u Rwanda n’u Burundi ni uruhare rwa FDLR mu mutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Burundi, Édouard Bizimana, yavuze ko FDLR ari “urwitwazo” rukoreshwa n’u Rwanda mu guhisha, nk’uko abibona, impamvu nyakuri z’intambara iri mu Burasirazuba bwa RDC.
Nduhungirehe we yanenze iyo myumvire, yibutsa ko FDLR ari umutwe umaze imyaka myinshi uvugwa mu bibazo by’umutekano w’akarere, ndetse ko hari imyanzuro y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) ijyanye no kuwambura intwaro no kuwusubiza mu gihugu cyawo.
Ikindi Kigali ishingiraho ni amasezerano y’amahoro ya Washington, aho RDC yemeye gukorana n’impande bireba mu guhangana n’imitwe yitwaje intwaro, harimo na FDLR. Mu nama yabereye i Genève mu kwezi kwa Karindwi 2026, RDC n’u Rwanda byongeye gushimangira ko bigomba gushyira mu bikorwa amasezerano ya Washington, harimo gahunda yo kutagira uruhare rwa FDLR mu mutekano w’akarere.
Ku ruhande rw’u Burundi, Bizimana n’abandi bayobozi b’i Gitega bashimangira ko ikibazo cya RDC kidakwiye gusobanurwa hashingiwe kuri FDLR gusa, ahubwo ko hari n’ibindi bibazo bya politiki, imiyoborere n’amakimbirane hagati y’amatsinda atandukanye.
Ni ukuvuga ko impaka hagati ya Kigali na Gitega zitagarukira gusa ku kuba FDLR ibaho, ahubwo zishingiye no ku ruhare igomba guhabwa mu gusobanura ikibazo cy’umutekano wa RDC.
Ibi bituma imyumvire y’abaminisitiri bombi ikomeza gutandukana cyane.
Umubano w’u Rwanda n’u Burundi umaze imyaka urangwa n’amakimbirane
Mu mpera za 2023 no mu ntangiriro za 2024, Perezida Ndayishimiye yashinje u Rwanda gufasha umutwe wa Red Tabara, ibintu Kigali yahakanye. Mu kwezi kwa mbere 2024, u Burundi bwafunze imipaka yabwo y’ubutaka n’u Rwanda.
Na Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’u Burundi ubwayo yemera ko umubano w’ibihugu byombi wari umeze nabi, nubwo icyo gihe yari yagaragaje ko hari icyizere cy’uko ushobora kongera kuba mwiza.
Kuva icyo gihe, impande zombi zakomeje gushinjanya ku birebana n’umutekano w’akarere.
U Burundi buvuga ko ibikorwa byabwo muri RDC bifite aho bihuriye n’ubufatanye n’ubuyobozi bwa Kinshasa mu guhangana n’imitwe ibuhungabanyiriza umutekano, mu gihe u Rwanda rushinja Gitega kugira uruhare mu bikorwa by’ingabo n’imitwe ibufasha mu Burasirazuba bwa RDC.
Ingabo z’u Burundi muri Minembwe n’ahandi
Ikibazo cy’uruhare rw’ingabo z’u Burundi muri RDC ni kimwe mu bice bikomeye by’iyi ntonganya.
Raporo n’amakuru yagiye atangazwa n’ibitangazamakuru bikurikirana ibijyanye n’umutekano muri Kivu y’Amajyepfo bigaragaza ko Ingabo z’u Burundi (FDNB) zagiye zikorana n’ingabo za RDC (FARDC), ndetse na FDLR n’imitwe ya Wazalendo, mu bikorwa bya gisirikare mu bice bya Fizi, Uvira na Mwenga.
Mu mpera z’ukwezi kwa munani 2026, amakuru yatangajwe na SOS Médias Burundi yavugaga ko imirwano yabereye ahantu nka Malimba, Rubarati na Ruhuha, aho FARDC yari ishyigikiwe na FDNB na Wazalendo mu mirwano na AFC/M23 na Twirwaneho.
Mu kwezi kwa gatandatu 2026 na bwo, imirwano ikomeye yabereye mu misozi miremire ya Fizi na Mwenga, hafi ya Minembwe. SOS Médias Burundi yatangaje ko FARDC, FDNB na Wazalendo barwanye na Twirwaneho na AFC/M23, hakaba harakoreshejwe intwaro ziremereye ndetse na drones.
Hari kandi amakuru twahawe icyo gihe kuri Minembwe Capital News (MCN), ashingiye ku byatangajwe na Colonel Rugabo Fidel wo muri MRDP-Twirwaneho, avuga ko hari umubare munini w’ingabo z’u Burundi zoherejwe mu nkengero za Minembwe, zikaba zarakoranye na FARDC, Wazalendo na FDLR.
Ni ngombwa kandi kuvuga ko u Burundi budakunze kwemera ibirego byo gukorana na FDLR, kandi Bizimana ubwe yakomeje kwamagana imyumvire ihuza ingabo z’u Burundi n’uwo mutwe.
Ni iki Kigali ibona nk’ikibazo cy’u Burundi?
Mu myumvire ya Kigali, ikibazo si uko u Burundi bufite ingabo muri RDC gusa. Ahubwo ikibazo gikomeye ni uko izo ngabo zikorana n’impande zitandukanye ziri mu ntambara, ndetse n’ibirego by’uko hari ubufatanye n’imitwe u Rwanda rufata nk’iterabwoba cyangwa ibangamiye umutekano warwo.
Nduhungirehe yavuze ko ikibazo gikomeye hagati ya Kigali na Gitega ari ubufatanye bushinjwa hagati y’ingabo z’u Burundi na FDLR mu Burasirazuba bwa RDC.
Ibi Kigali ibihuza n’impungenge z’uko FDLR ishobora gukomeza kugira uruhare mu bikorwa bihungabanya umutekano w’u Rwanda.
Ku ruhande rw’u Burundi, ubuyobozi bwa Gitega busobanura ko ingabo zabwo ziri muri RDC mu rwego rw’ubufatanye na Leta ya Kinshasa, kurinda umutekano w’u Burundi ndetse n’umupaka wabwo. Leta y’u Burundi kandi ikomeje kuvuga ko ishaka ko ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC gikemurwa binyuze mu nzira z’amahoro.
Umubano wa Kigali na Gitega ugeze he?
Kugeza ku munsi w’ejo, tariki ya 29/09/2026, umubano w’u Rwanda n’u Burundi uracyarangwa n’amakimbirane akomeye, nubwo impande zombi zagiye zigaragaza ko ibiganiro ari byo bishobora kuzana igisubizo kirambye.
Kuba u Burundi bwarafunze umupaka wabwo n’u Rwanda kuva mu kwezi kwa mbere 2024 byakomeje kugira ingaruka ku bwisanzure bw’abantu n’ubucuruzi hagati y’ibihugu byombi. Leta y’u Rwanda yavuze icyo gihe ko icyemezo cyafashwe ku ruhande rumwe cyabangamiye ubwisanzure bwo gutembera kw’abantu n’ibicuruzwa ndetse n’imyitwarire y’ubufatanye bw’akarere.
Muri iki gihe, ikibazo cy’u Rwanda n’u Burundi ntikigomba kureberwa gusa mu mpaka z’abaminisitiri bombi. Gikwiye kureberwa mu ishusho nini y’umutekano w’Ibiyaga Bigari, aho RDC ikomeje kuba isibaniro ry’intambara, ingabo z’ibihugu bitandukanye ndetse n’inyungu za politiki z’ibihugu byo mu karere.
Ikibazo gikomeye gisigaye ni iki: Ese Kigali na Gitega bazashobora gusubira ku meza y’ibiganiro bakemura ibyo batumvikanaho, cyangwa amakimbirane yabo azakomeza kugira ingaruka ku ntambara n’umutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC?
Isesengura
Mu buryo bw’isesengura, ikibazo cy’u Rwanda n’u Burundi gifite ibice birenze ikibazo cya FDLR. Harimo umutekano w’imipaka, uruhare rw’ingabo z’u Burundi muri RDC, imibanire ya Gitega na Kinshasa, umwanya wa AU ndetse n’amasezerano ya Washington.
Icyakora, impaka kuri FDLR zifite umwihariko kuko zihuza umutekano w’u Rwanda, inshingano za RDC, uruhare rw’u Burundi muri RDC n’amasezerano y’amahoro ya Washington.
Kugeza ubu, impande zombi ziracyafite imyumvire itandukanye cyane ku cyazana umutekano urambye mu karere. Ibyo Nduhungirehe yavuze bigaragaza ko Kigali ibona ikibazo cy’ubufatanye bushinjwa hagati ya Gitega na FDLR nk’inzitizi ikomeye ku mubano w’ibihugu byombi, mu gihe Gitega yo ikomeza kwibanda ku mpamvu za politiki n’umutekano wa RDC mu buryo burenze ikibazo cya FDLR.
Ibyo bituma ikibazo cy’ibihugu byombi gikomeza kuba kimwe mu bibazo bikomeye bya dipolomasi n’umutekano mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Minembwe Capital News (MCN)
