RDC na Israel: Byinshi ku Mubanо Mushya Ushobora Guhindura Imiterere y’Intambara yo mu Burasirazuba bwa Congo
Minembwe Capital News (MCN)
Umubano hagati ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) na Israel uri mu cyiciro gishya, nyuma y’uko Perezida Félix-Antoine Tshisekedi agiriye uruzinduko rw’akazi i Yeruzalemu ku itariki ya 01/09/2026, aho yahuye na Minisitiri w’Intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, ndetse na Perezida Isaac Herzog.
Ku mugaragaro, impande zombi zavuze ko ibiganiro byabo byibanze ku gukomeza ubufatanye mu nzego z’umutekano, ingabo, ubuhinzi, ibikorwa remezo, ingufu n’ikoranabuhanga. Perezida Tshisekedi kandi yongeye kugaragaza ubushake bwo kwimurira ambasade ya RDC i Yeruzalemu, mu gihe Israel na yo iteganya gufungura ambasade ihoraho i Kinshasa.
Ariko inyuma y’uyu mubano uri gukomera, haracyari ibibazo bya politiki n’umutekano bituma umwuka hagati ya Kinshasa na Yeruzalemu ukomeza kwitonderwa, cyane cyane ku bijyanye n’intambara yo mu Burasirazuba bwa RDC, umubano wa Israel n’u Rwanda, ndetse n’ubushake bwa Kinshasa bwo kubona ubufasha mu bya gisirikare n’ubutasi.
Tshisekedi arashaka iki kuri Israel?
Abasesenguzi bakurikirana ibibazo bya RDC n’akarere k’Ibiyaga Bigari bavuga ko imwe mu mpamvu zikomeye zituma Kinshasa yegera Yeruzalemu ari ugushaka ubufasha mu bijyanye n’umutekano n’ikoranabuhanga rya gisirikare.
Prof. Jason Stearns, wigisha siyansi ya politiki muri Simon Fraser University muri Canada, yavuze ko Perezida Tshisekedi ubu akeneye Israel cyane, cyane cyane kubera ibibazo bya gisirikare RDC ihanganye na byo mu Burasirazuba bw’igihugu.
Ku ruhande rwe, Dr. Richard Moncrieff, ukurikirana akarere k’Ibiyaga Bigari muri International Crisis Group, avuga ko ibiganiro hagati ya RDC na Israel bimaze imyaka byibanda ku bucuruzi, dipolomasi, ariko cyane cyane ku gisirikare n’umutekano.
Uru rwego rw’ubufatanye rwongeye kugaragara mu ruzinduko rwa Tshisekedi i Yeruzalemu, aho umutekano n’ingabo byari mu ngingo z’ingenzi zaganiriweho.
Raporo zisesengura iyi gahunda zivuga ko RDC ishaka kandi kongera ubushobozi bw’ingabo zayo mu bijyanye n’ubutasi, ikoranabuhanga n’ibikoresho bya gisirikare, mu gihe intambara yo mu Burasirazuba ikomeje.
Umubano wa Israel n’u Rwanda uri mu ishingiro ry’ikibazo
Ikindi kibazo cy’ingenzi kiri hagati y’imirongo y’iyi dipolomasi ni umubano umaze igihe hagati ya Israel n’u Rwanda.
Israel imaze igihe ifitanye umubano wa hafi n’u Rwanda mu nzego zitandukanye, harimo umutekano n’ikoranabuhanga rya gisirikare. Ibi bituma muri Kinshasa hari abayobozi n’abasesenguzi bibaza niba Israel ishobora gukomeza kugirana umubano mwiza n’impande zombi mu gihe RDC n’u Rwanda zishyamiranye ku kibazo cy’intambara yo mu Burasirazuba bwa Congo.
Kuri Israel, ariko, gukomeza umubano na RDC ntibisobanuye ko igomba guhagarika umubano wayo n’u Rwanda.
Jason Stearns asanga Israel ishobora gukomeza kugirana umubano n’impande zombi, kuko ifite inyungu zo kwagura ubufatanye n’ibihugu bitandukanye, cyane cyane mu gihe na yo ihura n’ibibazo bikomeye bya dipolomasi mu Burasirazuba bwo Hagati.
Moncrieff na we asanga Israel ishobora gukomeza gushaka kuringaniza umubano wayo na Kinshasa n’u Rwanda, aho kwinjira ku mugaragaro mu ruhande rumwe rw’amakimbirane.
Abanyamulenge bakomeje kubabazwa n’intambara yo mu Burasirazuba
Mu gihe izi gahunda za dipolomasi n’ubufatanye mu bya gisirikare zikomeje, mu Burasirazuba bwa RDC abaturage basanzwe bakomeje kwishyura ikiguzi gikomeye cy’intambara.
Mu duce twa Hauts-Plateaux two muri Kivu y’Epfo, cyane cyane mu nkengero za Minembwe, abaturage b’Abanyamulenge bakomeje guhura n’ibitero, kwimurwa, kwangizwa kw’imitungo ndetse n’ubwicanyi butandukanye, mu gihe imirwano hagati y’impande zitandukanye ikomeje.
Human Rights Watch yagaragaje ko Abanyamulenge n’Abatutsi bo muri Kivu y’Epfo bahuye n’ihohoterwa, gushimutwa ndetse n’ibindi bikorwa by’ihohoterwa byakozwe n’abagize imitwe yitwaje intwaro ifitanye isano ya hafi n’ubutegetsi bwa Kinshasa.
Mu kwezi kwa gatatu 2026, Human Rights Watch kandi yatangaje ko ibitero by’indege zitagira abapilote byabereye mu misozi ya Hauts-Plateaux byahitanye nibura Abanyamulenge batari bake, barimo umusaza w’imyaka 86 wari arimo kuragira amatungo ndetse n’umwana w’imyaka 14 wishwe ari mu murima hafi y’iwabo.
Icyo gihe, umuryango w’uburenganzira bwa muntu wavuze ko bitari bisobanutse niba ibyo bitero byari bigamije ibirindiro bya gisirikare cyangwa niba abaturage ari bo bari bagambiriwe.
Ibi bibazo byatumye ikibazo cy’umutekano w’Abanyamulenge kiba kimwe mu bibazo bikomeye by’ubutabazi n’uburenganzira bwa muntu muri Hauts-Plateaux.
Raporo y’impuguke za Loni na yo yagaragaje ko imirwano yari yarakajije umurego hafi ya Minembwe, aho abaturage bari hagati y’imirwano y’impande zitandukanye.
Ni muri uyu mwuka w’umutekano muke hakomeje kuvugwa ibikorwa bamwe mu Banyamulenge n’ababashyigikiye bafata nk’ibitero bibibasira nk’umuryango, mu gihe impande zishyamiranye zo zigaragaza ko imirwano ifite impamvu za gisirikare n’umutekano.
Ese ubufatanye bwa Israel na RDC bushobora guhindura ishusho y’intambara?
Nubwo ubufatanye bwa gisirikare hagati ya RDC na Israel bukomeje kwaguka, kugeza ubu nta kimenyetso gihagije kigaragaza ko ubwo bufatanye bwonyine bushobora kurangiza intambara yo mu Burasirazuba bwa Congo.
Raporo ya Critical Threats ivuga ko Israel imaze kugira uruhare mu bufatanye bwa gisirikare na RDC, harimo imyitozo n’ubufasha mu ikoranabuhanga, ndetse hakaba haravuzwe gahunda yo guhugura umutwe umwe wihariye w’ingabo za FARDC.
Ariko ikibazo cy’intambara kiracyari kigari kurusha ikibazo cy’ibikoresho bya gisirikare gusa.
Mu Burasirazuba bwa RDC hari imitwe myinshi yitwaje intwaro, ingabo z’ibihugu bitandukanye, imitwe y’abasirikare b’abaturage ndetse n’amakimbirane ashingiye ku mateka maremare y’akarere. Ibi bituma kongera ubushobozi bwa gisirikare bidahita bivamo amahoro arambye.
Kinshasa ishaka ko Israel ireba no ku Rwanda
Ikindi kibazo gishobora gukomeza gushyira igitutu ku mubano wa RDC na Israel ni icyifuzo cya Kinshasa cyo kubona Yeruzalemu igabanya cyangwa igasubiramo ubufatanye bwayo n’u Rwanda.
Abasesenguzi bavuga ko Perezida Tshisekedi ashaka ko Israel yumva neza uko Kinshasa ibona uruhare rw’u Rwanda mu ntambara yo mu Burasirazuba bwa RDC.
U Rwanda rumaze igihe ruhakana ibirego bya Kinshasa n’ibindi birego bivuga ko rufasha M23, mu gihe raporo z’impuguke za Loni n’izindi nzego mpuzamahanga zagiye zigaragaza ibirego ku ruhare rw’ingabo z’u Rwanda mu Burasirazuba bwa RDC.
Ku ruhande rwa Israel, ariko, gukomeza umubano na Kinshasa no gukomeza umubano n’u Rwanda bishobora kuba uburyo bwo gukomeza inyungu za dipolomasi, ubucuruzi n’umutekano muri Afurika yo hagati n’akarere k’Ibiyaga Bigari.
Ese intambara iri hafi kurangira?
Abasesenguzi Jason Stearns na Richard Moncrieff ntibabona ibimenyetso bihagije byerekana ko intambara yo mu Burasirazuba bwa RDC iri hafi kurangira.
Stearns avuga ko impande nyinshi ziri mu ntambara zigifite impamvu zituma zikomeza inzira ya gisirikare, mu gihe ibiganiro bya politiki bitaragera ku gisubizo gishimisha impande zose.
Ku ruhande rwa Kinshasa, igitutu cya politiki n’umutekano gikomeje kuba kinini. Ku rundi ruhande, ikibazo cy’umutekano ku mupaka w’u Rwanda na RDC, M23, imitwe yitwaje intwaro ndetse n’amakimbirane ashingiye ku baturage bo mu Burasirazuba bikomeje gutuma igisubizo cy’amahoro kigorana.
Mu gihe ibyo byose bikomeje, abaturage ni bo bakomeje kwishyura ikiguzi gikomeye.
Mu duce dutuwe n’Abanyamulenge, cyane cyane muri Minembwe no mu bice bya Hauts-Plateaux, abaturage bakomeje gusaba umutekano, kurindwa ibitero no kubaho batikanga ko intambara ishobora kongera kubageraho.
Kuri ubu, ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba ubufatanye bushya hagati ya RDC na Israel buzakoreshwa cyane mu gushaka igisubizo cya gisirikare, cyangwa niba bushobora no gutanga umusanzu mu gushaka igisubizo cya politiki cyarangiza ubwicanyi, kwimurwa kw’abaturage n’ihungabana rimaze igihe mu Burasirazuba bwa Congo.
Minembwe Capital News (MCN)






