Wicknell Chivayo wapfanye n’umugore we yari muntu ki? Menya byinshi ku buzima, ubutunzi n’ubucuruzi bwe
Umuherwe w’Umunya-Zimbabwe, Wicknell Chivayo, wari uzwi cyane mu bucuruzi bw’ingufu n’ibikorwa remezo, n’umugore we, Lucy Muteke, bari mu bantu batandatu bahitanywe n’impanuka ya kajugujugu yabereye mu karere ka Marondera, mu burasirazuba bwa Zimbabwe, ku wa Gatatu, tariki ya 30/09/2026.
Iyi mpanuka yabaye ahagana saa kumi n’imwe z’umugoroba, mu bilometero bigera kuri 70 uvuye i Harare, umurwa mukuru wa Zimbabwe. Amakuru yatangajwe n’umuryango wa Chivayo ndetse n’ibitangazamakuru byo muri icyo gihugu yemeje ko we n’umugore we bari mu bahitanywe n’iyi mpanuka.
Kajugujugu yari itwaye abantu batandatu, barimo abagenzi bane n’abapilote babiri. Yaguye mu gace ka Marondera, nyuma y’igihe gito ihagurutse mu gace ka Gandami, mu karere ka Chikomba, aho Chivayo yari afite umushinga wo kubaka inzu y’akataraboneka.
Umuvugizi wa Polisi ya Zimbabwe, Paul Nyathi, yatangaje ko impanuka yabaye ahagana saa kumi n’imwe z’umugoroba, inzego z’ubutabazi zigahita zitangira ibikorwa byo gutabara no gukurikirana ibyabereye aho kajugujugu yaguye.
Icyateye iyi mpanuka ntikiramenyekana. Iperereza ryatangiye kugira ngo hamenyekane icyayiteye, mu gihe amakuru y’ibanze yavugaga ko kajugujugu yafashwe n’inkongi y’umuriro nyuma yo kugwa.
Herbert Chivayo, wavugiraga umuryango w’uyu muherwe, yagaragaje agahinda gakomeye batewe n’aya makuru, avuga ko babuze amagambo yo gusobanura uko biyumva nyuma yo kumva inkuru y’urupfu rw’abo mu muryango wabo.
Wicknell Chivayo yari muntu ki?
Wicknell Chivayo, wari ufite imyaka 43, yari umwe mu bacuruzi bazwi cyane muri Zimbabwe. Yamenyekanye kubera ibikorwa bye by’ubucuruzi, ubutunzi ndetse n’imibanire yari afitanye n’abanyapolitiki bakomeye muri Afurika.
Yari umuyobozi mukuru w’ikigo cya Intratrek Zimbabwe, cyibandaga ku mishinga y’ingufu, ibikorwaremezo n’ibikorwa binini by’ubwubatsi.
Chivayo yamenyekanye no ku rwego mpuzamahanga kubera uburyo yagaragazaga ubuzima bw’akataraboneka ku mbuga nkoranyambaga. Yagiye asangiza abamukurikira amafoto y’imodoka zihenze, ingendo mu ndege bwite, amasaha y’agaciro gakomeye n’ibindi bimenyetso by’ubuzima bwiza yari abayemo.
Yari azwi kandi mu gutanga impano z’amafaranga menshi n’imodoka zihenze ku baririmbyi, abayobozi b’amadini, abakinnyi n’abandi bantu bazwi. Rimwe na rimwe, izo mpano yazishyiraga ku mbuga nkoranyambaga ze, bikarushaho gutuma ibikorwa bye bimenyekana.
Ibyo byatumye aba umwe mu bantu baganirwaho cyane muri Zimbabwe, cyane cyane ku bijyanye n’inkomoko y’ubutunzi bwe n’imibanire yari afitanye n’abayobozi bakomeye.
Ubutunzi bwa Wicknell Chivayo n’amasoko y’ubucuruzi bwe
Chivayo yari afite inyungu mu nzego zitandukanye z’ubukungu, zirimo ingufu, ibikorwaremezo, itumanaho, peteroli n’ubwikorezi.
Ikigo cye cya Intratrek Zimbabwe cyagize uruhare rukomeye mu kumenyekana kwe, cyane cyane binyuze mu masezerano y’imishinga minini y’ingufu.
Mu mwaka wa 2015, Intratrek yahawe amasezerano yo kubaka uruganda rukomeye rw’amashanyarazi akomoka ku mirasire y’izuba mu gace ka Gwanda, mu majyepfo ya Zimbabwe. Uwo mushinga wari ufite agaciro ka miliyoni 172 z’amadolari ya Amerika, ukaba wari ugamije gutanga amashanyarazi angana na megawati 100.
Icyakora, uwo mushinga wahuye n’imbogamizi zitandukanye, zirimo gutinda gushyirwa mu bikorwa, kutumvikana ku masezerano ndetse n’imanza zagiye zirebwa n’inkiko.
Mu kwezi kwa Cyenda 2026, Leta ya Zimbabwe yongeye guha Intratrek uburenganzira bwo gukomeza uwo mushinga, hashingiwe ku masezerano yavuguruwe. Agaciro kawo kari kamanutse kakagera kuri miliyoni 132 z’amadolari ya Amerika, nk’uko amakuru y’ibitangazamakuru yabitangaje.
Uretse ibikorwa by’ingufu, Chivayo yari afite inyungu mu bucuruzi bw’itumanaho binyuze mu kigo cya IMC Communications, cyagize uruhare mu mikoranire ijyanye na serivisi za internet zo mu bwoko bwa Starlink muri Zimbabwe.
Ibindi bikorwa by’ubucuruzi bwe byari bifitanye isano na peteroli, ubwikorezi n’ishoramari mu bihugu bitandukanye bya Afurika.
Nubwo yari azwiho kugira umutungo munini, nta mibare yemejwe n’igenzura ryigenga igaragaza neza agaciro k’umutungo we wose. Bityo, imibare itangazwa ku butunzi bwe ikwiye gufatwa nk’igereranya, aho gufatwa nk’agaciro kemejwe n’inyandiko z’imari.
Imodoka zihenze n’impano z’amafaranga byamugize ikimenyabose
Kimwe mu byatumye Wicknell Chivayo amenyekana cyane ni uburyo yakundaga kwerekana imodoka zihenze ndetse n’impano z’agaciro gakomeye yahaga abantu batandukanye.
Mu mwaka wa 2023, ibitangazamakuru byo muri Zimbabwe byatangaje ko yari yaratumije imodoka zihenze zirimo izo mu bwoko bwa Rolls-Royce, Mercedes-Benz na Range Rover, zari zifite agaciro ka miliyoni nyinshi z’amadolari ya Amerika.
Yagiye kandi agaragaza amafaranga menshi yatangaga ku baririmbyi, amatsinda y’umupira w’amaguru, amadini n’abandi bantu bafite izina rikomeye mu gihugu.
Amakuru yatangajwe na ZimLive agaragaza ko impano yari yaratangaje mu ruhame mu myaka ibiri yari ishize zari zimaze kugera ku gaciro ka miliyoni 44 z’amadolari ya Amerika. Icyakora, ayo makuru ntashingira ku nyandiko y’igenzura ryigenga ry’umutungo we.
Ibyo byatumye Chivayo agira izina rikomeye muri Zimbabwe, ariko nanone bituma havuka ibiganiro n’impaka ku nkomoko y’amafaranga yakoreshaga mu kugura ibintu bihenze no gutanga impano z’agaciro gakomeye.
Imibanire ye n’abayobozi bakomeye muri Afurika
Chivayo yari azwi kandi kubera imibanire yari afitanye n’abakuru b’ibihugu n’abandi banyapolitiki bakomeye muri Afurika.
Yagiye agaragara mu mafoto no mu mashusho ari kumwe na Perezida wa Zimbabwe, Emmerson Mnangagwa, Perezida wa Kenya, William Ruto, Perezida wa Tanzania, Samia Suluhu Hassan, ndetse n’Umwami Mswati III wa Eswatini.
Iyi mibanire yatumye ibikorwa bye by’ubucuruzi n’imikoranire ye n’abanyapolitiki bikomeza gukurikiranwa n’ibitangazamakuru byo muri Afurika.
Perezida wa Kenya, William Ruto, ni umwe mu bayobozi bagaragaje agahinda nyuma y’urupfu rwa Chivayo.
Mu butumwa bwo kwihanganisha umuryango we n’abandi baburiye ababo muri iyi mpanuka, Ruto yavuze ko azahora amwibukira ku bucuti bari bafitanye, imbaraga yari afite ndetse no kwizera ubushobozi bw’umugabane wa Afurika.
Ubu butumwa bugaragaza ko imibanire ya Chivayo n’abantu bakomeye itagarukiraga muri Zimbabwe gusa, ahubwo yari yaragutse no mu bindi bihugu bya Afurika.
Iperereza n’impaka byagiye bikurikira ibikorwa bye by’ubucuruzi
Nubwo Chivayo yari azwi cyane kubera ubutunzi n’impano yatangaga, ibikorwa bye by’ubucuruzi byagiye bikurikiranwa n’impaka ndetse n’iperereza.
Umwe mu mishinga yateje ibiganiro byinshi ni uruganda rw’amashanyarazi akomoka ku mirasire y’izuba rwagombaga kubakwa i Gwanda, aho ikigo cye cyari cyarahawe amasezerano ya miliyoni 172 z’amadolari ya Amerika.
Uwo mushinga wahuye n’ibibazo by’imikorere n’amasezerano, ndetse Chivayo n’ikigo cye bakurikiranwa mu nkiko. Icyakora, nyuma yaje kugirwa umwere mu rubanza rwari rurebana n’ibirego yari yarezwe.
Yagiye kandi avugwa mu iperereza ryarebaga amasezerano ajyanye n’ibikoresho byakoreshejwe mu matora ya Zimbabwe yo mu mwaka wa 2023.
Mu mwaka wa 2025, urwego rushinzwe kurwanya ruswa muri Zimbabwe rwahagaritse iryo perereza, ruvuga ko nta bimenyetso bihagije byabonetse byemeza ko Chivayo cyangwa Komisiyo y’Amatora bakoze amakosa.
Chivayo yahakanye ibirego bitandukanye yagiye avugwaho bijyanye n’imikorere y’ubucuruzi bwe.
Ibi bigaragaza uburyo ibikorwa bye by’ubucuruzi byagiye bihurirana n’impaka zijyanye n’amasoko ya Leta, imiyoborere n’imibanire hagati y’abacuruzi n’abanyapolitiki.
Urupfu rwe rusize ibibazo ku hazaza h’ishoramari rye
Urupfu rwa Wicknell Chivayo n’umugore we, Lucy Muteke, rwabaye inkuru ikomeye muri Zimbabwe no mu bindi bihugu bya Afurika, bitewe n’umwanya yari afite mu bucuruzi n’imibanire ye n’abantu bakomeye.
Chivayo yari afite ibikorwa by’ubucuruzi mu nzego zitandukanye, kandi yari azwi nk’umwe mu bacuruzi bagiraga uruhare mu mishinga minini y’ingufu n’ibikorwaremezo.
Urupfu rwe rushobora gutuma hibazwa uko imishinga n’ibigo yari afite bizakomeza gukora, ndetse n’abazagira uruhare mu micungire y’umutungo n’ishoramari rye.
Icyakora, nta makuru arambuye yari yatangajwe ku buryo imitungo ye izacungwa cyangwa ku bantu bashobora kuzungura ibikorwa bye by’ubucuruzi.
Mu gihe iperereza ku mpanuka ya kajugujugu rikomeje, urupfu rw’uyu muherwe rwibutsa abantu uburyo impanuka zo mu ndege zishobora guhitana ubuzima bw’abantu benshi mu kanya gato, zigateza agahinda gakomeye imiryango yabo, inshuti n’abafatanyabikorwa.

Minembwe Capital News (MCN)





