RDC mu Rujijo rwa Politiki: Katumbi Yagize Icyo Aburira Tshisekedi ku Guhindura Itegeko Nshinga
Minembwe Capital News (MCN)
Moïse Katumbi Chapwe, umwe mu banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), yanenze gahunda yo guhindura Itegeko Nshinga ry’icyo gihugu, aburira Perezida Félix Tshisekedi ku ngaruka zishobora guterwa n’impinduka nk’izo. Yongeyeho ko ibiganiro byahuriza hamwe impande zose za politiki ari ingenzi mu gushaka umuti w’amakimbirane no kugarura amahoro mu gihugu.
Mu kiganiro cyihariye yagiranye na Deutsche Welle (DW), Katumbi yavuze ko Itegeko Nshinga ridakwiye guhindurwa hagamijwe inyungu za politiki z’abantu runaka, ahubwo ko abayobozi bakwiye gushyira imbere ibibazo abaturage bahanganye na byo, birimo umutekano muke, imiyoborere mibi, ibura ry’amazi meza n’ibiribwa.
Katumbi yavuze ko Itegeko Nshinga rya RDC ari ryo rirengera abaturage kandi rigenga imikorere y’inzego z’igihugu, bityo ko ritagomba gufatwa nk’inyandiko ishobora guhindurwa igihe cyose abayobozi babishakiye. Yibukije ko Perezida Tshisekedi yarahiye, ashimangira ko agomba kubahiriza indahiro ye.
Mu magambo ye, Katumbi yagereranyije Itegeko Nshinga n’ishati umuntu adashobora guhindura uko yiboneye, ashaka kugaragaza ko amategeko y’ishingiro ry’igihugu agomba kubahirizwa kandi ko impinduka zayo zitagomba gukorwa hatabanje gutekerezwa neza ku ngaruka zishobora guterwa na zo.
Yagaragaje kandi impungenge z’uko guhindura Itegeko Nshinga bishobora kongera amakimbirane ya politiki no guhungabanya icyizere cy’abafatanyabikorwa mpuzamahanga n’abashoramari. Yatanze urugero rw’ubufatanye bwa RDC na Leta Zunze Ubumwe za Amerika mu bijyanye n’amabuye y’agaciro y’ingenzi mu bukungu no mu nganda, avuga ko kubahiriza amasezerano bisaba ko igihugu kigira inzego zubahiriza amategeko.
Katumbi yavuze ko ubwo bufatanye bushobora kugirira abaturage akamaro, ariko ko ihungabana rya politiki rishobora kugira ingaruka ku cyizere cy’abashoramari. Icyakora, ibyo ni impungenge yagaragaje ku ngaruka zishobora kubaho, si igihamya cy’uko abashoramari bose bahita bahagarika ibikorwa byabo mu gihe habaye impinduka mu Itegeko Nshinga.
Ku bijyanye n’imyigaragambyo n’umunsi uzwi nka ville morte, aho abaturage bahagarika ibikorwa bisanzwe mu rwego rwo kugaragaza ko batishimiye ikintu runaka, Katumbi yavuze ko ibyo yabonaga nk’ikimenyetso cy’uko hari abaturage batemera gahunda yo guhindura Itegeko Nshinga. Yavuze ko abarenga miliyoni 20 batitabiriye ibikorwa bisanzwe kuri uwo munsi. Icyakora, iyo mibare ni iyo yatangaje mu kiganiro, kandi ntiremezwa hano n’andi masoko yigenga.
Yashimangiye ko ikibazo nyamukuru cya RDC atari Itegeko Nshinga, ahubwo ko ari imiyoborere n’ibibazo byugarije abaturage. Yavuze ko abaturage badafite amazi meza, ibiribwa n’umutekano bakwiye gushyirwa imbere mu byemezo by’ubutegetsi.
Katumbi yanatangaje ko abatavuga rumwe n’ubutegetsi bazakomeza kurwanya gahunda yo guhindura Itegeko Nshinga, anavuga ko imyigaragambyo ishobora kwiyongera mu gihe ubutegetsi bwakomeza iyo nzira. Yihanangirije Tshisekedi ku bijyanye no gukoresha imbaraga mu guhangana n’abigaragambya, avuga ko umukuru w’igihugu agomba kwirinda ibyemezo bishobora gutuma abantu bahasiga ubuzima.
Mu gusobanura impamvu ashyigikiye ibiganiro byahuriza hamwe impande zose, Katumbi yatanze urugero rw’ibiganiro byabereye i Sun City muri Afurika y’Epfo mu 2002, byahuje impande zitandukanye zari mu makimbirane ya politiki n’intambara muri Congo. Yavuze ko ibyo biganiro byagize uruhare mu nzira yagejeje igihugu ku mahoro, ashimangira ko ibiganiro bidakwiye guhuza inshuti za politiki gusa, ahubwo ko bigomba no guhuza abatavuga rumwe.
Katumbi yavuze ko intego y’ibyo biganiro ari ugushaka umuti w’amakimbirane no gufasha guhagarika intambara. Yongeyeho ko abantu badahuje ibitekerezo bya politiki badakwiye gufatwa nk’abanzi, kuko bagomba gukomeza kubana mu gihugu kimwe.
Yagaragaje kandi ko bamwe mu batifuza ibiganiro byahuriza hamwe impande zose bashobora kuba bafite inyungu mu gukomeza intambara. Icyo ni igitekerezo cya Katumbi ku mpamvu ashobora kubona zituma ibiganiro bititabirwa, aho kuba ikintu cyemejwe ku bantu bose batabishyigikiye.
Ikindi kibazo yagarutseho ni urubanza rw’uwahoze ari Perezida wa RDC, Joseph Kabila, wakatiwe igihano cy’urupfu kubera ibyaha ashinjwa bifitanye isano na M23. Katumbi yanenze icyo gihano, avuga ko gucira urwo gupfa uwahoze ayobora igihugu ari ikimenyetso gishobora kongera amacakubiri ya politiki.
Yibukije ko Kabila ari we wayoboye ihererekanyabubasha ryagejeje Tshisekedi ku butegetsi mu 2018. Ku kibazo cyo kumenya niba Kabila yarakoze amakosa ajya i Goma, Katumbi yavuze ko icyo kibazo cyakabajijwe Kabila ubwe, ashimangira ko Goma iri ku butaka bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Katumbi yasabye Perezida Tshisekedi na Joseph Kabila gushaka umuti w’amahoro binyuze mu kumvikana, aho gukomeza guhangana. Icyakora, kunenga kwe ku gihano cya Kabila ntibihindura icyemezo cy’urukiko, kandi ntibisobanura ko ibirego yamushinjaga byakuweho.
Muri rusange, ubutumwa Katumbi yahaye Tshisekedi bushingiye ku ngingo zitatu z’ingenzi: kubahiriza Itegeko Nshinga, gushyira imbere ibibazo by’abaturage no kwemera ibiganiro byahuriza hamwe impande zose za politiki. Yagaragaje ko kuba abanyapolitiki batavuga rumwe bidakwiye kubabuza gushaka uburyo igihugu cyagera ku mahoro n’umutekano.
Iyi myumvire ya Katumbi igaragaza uko abatavuga rumwe n’ubutegetsi babona impaka ku Itegeko Nshinga n’imiyoborere ya RDC. Ku rundi ruhande, isuzuma ry’ingaruka z’impinduka z’Itegeko Nshinga risaba kureba ibikubiye muri gahunda ziteganywa, uburyo zikorwa, amategeko agenga igihugu n’ibitekerezo by’impande zitandukanye.
Ku bijyanye n’amahoro, ibiganiro by’igihugu bishobora kugira uruhare mu gushaka umuti wa politiki, ariko kugira ngo bigire umusaruro bisaba kumvikana ku bazabigiramo uruhare, intego zabyo n’uburyo imyanzuro izashyirwa mu bikorwa.
Minembwe Capital News (MCN)