Minisitiri Nduhungirehe Yanenze Muyaya ku Magambo ya Fils Mukoko
Minembwe Capital News (MCN)
Ku munsi w’ejo hashize, tariki ya 21/10/2026, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yanenze uburyo Patrick Muyaya, Umuvugizi wa Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), yamaganye amagambo ya Fils Mukoko, umuyobozi wungirije w’Ikigo gishinzwe isuku n’isukura mu Mujyi wa Kinshasa (RASKIN), akaba n’umunyamuryango w’ishyaka riri ku butegetsi rya UDPS.
Muyaya yari yatangaje ko Guverinoma ya RDC yamagana yivuye inyuma amagambo ya Mukoko, ayasobanura nk’ayateye ubwoba kandi adakwiye. Yashimangiye ko atagaragaza aho Guverinoma ihagaze kandi ko adashobora gufatwa nk’aho yavugiwe mu izina ry’ikindi kigo cya Leta.
Yongeyeho ko inzego zibifitiye ububasha, zirimo Urwego rw’Igihugu rushinzwe kugenzura itangazamakuru n’itumanaho (CSAC), ubuyobozi bw’Umujyi wa Kinshasa n’izindi nzego zibishinzwe, zari zamaze kumenyeshwa ibyabaye kugira ngo zifate ingamba zikwiye.
Mu butumwa bwe, Muyaya yashimangiye ko Guverinoma ya RDC itemera amagambo ahamagarira abaturage gukora urugomo cyangwa gukwirakwiza imvugo ziha akato abafatanyabikorwa bayo bo mu Burengerazuba bw’Isi, barimo u Bubiligi.
Yavuze kandi ko gushishikariza abaturage kwishora muri ibyo bikorwa ari ugukorera umwanzi ibyo ashaka, kuko bishobora kubangamira imbaraga za Perezida Félix Tshisekedi, Guverinoma ye n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga mu gushaka amahoro mu bice by’igihugu birimo intambara.
Muyaya yanijeje za ambasade n’izindi ntumwa za dipolomasi zikorera muri RDC ko inzego z’igihugu zafashe ingamba zo kurinda umutekano wazo, abakozi bazo n’inyubako zikoreramo.
Nduhungirehe yavuze ko ikibazo kirenze amagambo ya Mukoko
Mu kumusubiza, Nduhungirehe yagaragaje ko kwamagana amagambo ashishikariza urugomo ari ingenzi, ariko ko icyo kibazo kidakwiye kureberwa ukwacyo hatitawe ku yandi magambo yavuzwe mbere n’abayobozi ba RDC.
Yavuze ko itangazo rya Muyaya ryari kurushaho kugira uburemere iyo ritaza gukurikira urukurikirane rw’imvugo z’urwango n’izishishikariza imvururu, avuga ko zimwe muri zo zagiye zitangwa n’abayobozi bo muri icyo gihugu.
Mu butumwa bwe, Nduhungirehe yagize ati:
«“Uku ‘kwamagana’ k’Umuvugizi wa Guverinoma ya Congo kwari kuba kuvuye ku mutima iyo kutaba kuri mu ruhererekane rurerure rw’imvugo z’urwango no gushishikariza imvururu, bituruka ku bayobozi ba Congo.”»
Aya magambo agaragaza ko Minisitiri Nduhungirehe atibanze gusa ku byo Fils Mukoko yavuze, ahubwo yanenze icyo abona nk’ikibazo cyagutse cy’imvugo zishobora gutiza umurindi urwango n’urugomo mu ruhame.
Mu isesengura rye, Nduhungirehe yibanze ku kibazo cy’uko amagambo y’umuntu umwe yamaganwa, mu gihe hakomeje impaka ku myitwarire y’inzego za Leta n’abayobozi bakuru igihe hagaragaye imvugo zishobora gushishikariza abaturage kwishora mu bikorwa by’urugomo.
Yibukije amagambo ya Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa RDC yavugiwe muri Loni
Mu gusobanura impamvu anenga uburyo Guverinoma ya RDC yitwaye, Nduhungirehe yatanze urugero rw’amagambo yavuzwe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa RDC mu Nama y’Umutekano y’Umuryango w’Abibumbye, ku itariki ya 29/01/2025.
Nk’uko Nduhungirehe yayasubiyemo, uwo muyobozi yagize ati:
«“Iyi Nama niramuka inaniwe, abaturage bazabyikorera kandi, nk’uko mubizi neza, abaturage bigaragambya ntibagira gahunda cyangwa kwifata.”»
Nduhungirehe yagaragaje ko ayo magambo yavuzwe mu gihe muri Kinshasa hari imyigaragambyo n’ibitero byibasiye inyubako za ambasade n’izindi ntumwa z’ibihugu bitandukanye, birimo n’u Rwanda.
Yibukije ko ibyo bitero byabaye mu gihe inzego z’umutekano zagombaga kurinda abantu n’inyubako za dipolomasi. Ibyo yabishingiyeho agaragaza impungenge afite ku ngaruka zishobora guterwa n’imvugo z’abayobozi zishobora gufatwa nk’izishishikariza abaturage kwishora mu bikorwa by’urugomo.
Icyakora, amagambo Nduhungirehe yasubiyemo ni igice cy’isesengura rye ku myitwarire y’abayobozi ba RDC. Ubwayo ntahagije kugira ngo yemeze ko buri muyobozi wese yaba afite uruhare rutaziguye mu bikorwa by’urugomo byabaye.
Ibyatangajwe na Fils Mukoko byari ibiki?
Fils Mukoko, umuyobozi wungirije wa RASKIN akaba n’umunyamuryango wa UDPS, yagaragaye mu mashusho yakwirakwijwe ku mbuga nkoranyambaga avuga amagambo akangurira abaturage gufata intwaro no kwibasira Abanyaburengerazuba bari muri RDC, by’umwihariko Ababiligi.
Mu magambo yasubiwemo n’ibitangazamakuru byo muri RDC, Mukoko yavuze ko intwaro zishobora gutangwa mu bibuga by’umupira w’amaguru, mu nsengero no muri za kaminuza.
Yanavuze ko Abanyaburengerazuba bari i Kinshasa bashobora kuzagira ingorane zo kuva muri uwo mujyi.
Aya magambo yagaragaye mu gihe umubano wa RDC n’u Bubiligi wari mu bihe by’impagarara, nyuma y’ingamba zafashwe n’ubuyobozi bwa Perezida Félix Tshisekedi ku bijyanye n’imikoranire y’abakozi bo mu biro bye na Ambasade y’u Bubiligi.
Amagambo ya Mukoko yateje impaka kubera ko yagaragazaga iterabwoba rishobora kwibasira abanyamahanga n’inzego za dipolomasi. Ibyo bishobora kugira ingaruka ku mutekano w’abaturage no ku mubano wa RDC n’ibindi bihugu.
Guverinoma ya RDC yamaganye amagambo ya Mukoko
Mu kwamagana amagambo ya Mukoko, Patrick Muyaya yavuze ko Guverinoma ya RDC itazihanganira imvugo zishishikariza urugomo cyangwa ziha akato abafatanyabikorwa mpuzamahanga b’igihugu.
Yagaragaje ko ibikorwa nk’ibyo bishobora kubangamira imbaraga za Leta n’abafatanyabikorwa bayo, barimo u Bubiligi, mu gushaka amahoro mu bice by’igihugu birimo intambara.
Yongeyeho ko inzego zibishinzwe zamaze kumenyeshwa ibyabaye kugira ngo zifate ingamba zikurikije amategeko. Yanijeje abahagarariye ibihugu byabo muri RDC ko umutekano wabo n’uw’inyubako zabo uzarindwa.
Ku itariki ya 21/10/2026, ibitangazamakuru byo muri RDC byatangaje kandi ko Minisiteri y’Ubutabera yasabye ko hatangizwa iperereza ku magambo ya Mukoko. CSAC na yo yatangaje ingamba zo kumuhamagaza no gukurikirana iki kibazo.
Ibi bigaragaza ko ikibazo kitagarukiye ku mpaka za politiki gusa, ahubwo cyageze no ku nzego zishinzwe kugenzura itangazamakuru no gukurikirana ibyaha, hagamijwe gusuzuma niba amagambo yavuzwe anyuranyije n’amategeko.
Impaka ku nshingano z’abayobozi n’ingaruka z’imvugo za politiki
Ibyatangajwe na Nduhungirehe na Muyaya bigaragaza ko impande zombi zashyize imbere ingingo zitandukanye mu gusobanura iki kibazo.
Ku ruhande rwa Muyaya, icyihutirwa ni ukwamagana amagambo ya Mukoko, gutandukanya Guverinoma n’ibyo yavuze no kwizeza umutekano w’abanyamahanga n’inzego za dipolomasi.
Ku ruhande rwa Nduhungirehe, ikibazo kigomba no kureberwa mu murongo mugari w’imvugo zagiye zitangwa n’abayobozi ba RDC, cyane cyane izishobora gufatwa nk’izishishikariza abaturage kwishora mu bikorwa by’urugomo.
Izi mpande zombi zigaragaza ikibazo cy’ingenzi mu miyoborere: abayobozi bafite inshingano zo kwitondera amagambo bakoresha, kuko ashobora kugira ingaruka ku myitwarire y’abaturage, ku mutekano w’abantu no ku mubano w’ibihugu.
Gusa, gusuzuma uburemere bw’ibi birego bisaba kureba amagambo yavuzwe mu buryo bwuzuye, aho yavugiwe, abo yari agenewe n’ingamba zafashwe n’inzego zibishinzwe. Ibyo ni ngombwa kugira ngo amakuru atandukanywe n’ibitekerezo bya politiki ndetse n’ibirego bitaracibwa urubanza.
Muri rusange, kunenga kwa Olivier Nduhungirehe kwibanze ku byo abona nk’itandukaniro riri hagati yo kwamagana amagambo ya Fils Mukoko no gukemura ikibazo cyagutse cy’imvugo zishobora guteza urwango n’imvururu muri RDC.
Mu gihe Patrick Muyaya yashimangiye ko Guverinoma itemera urugomo kandi ko izarinda abanyamahanga n’abahagarariye ibihugu byabo, Nduhungirehe we yibukije ko amagambo nk’ayo akwiye gusuzumwa mu murongo mugari w’imvugo zagiye zitangwa n’abayobozi ba RDC.
Uko ikibazo cya Mukoko kizakurikiranwa n’inzego za RDC, ndetse n’uko Guverinoma izashyira mu bikorwa ibyo yatangaje ku kurinda abanyamahanga no gukumira imvugo zishishikariza urugomo, bizaba bimwe mu bizagaragaza icyerekezo iki kibazo kizafata.
Minembwe Capital News (MCN)