RDC: Perezida Tshisekedi Yavuze ku Mahoro na Manda ya Gatatu — Bisome mu Nkuru Irambuye
Minembwe Capital News (MCN)
Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo, yatangaje ko yiyemeje gufasha igihugu gusubira mu nzira y’iterambere no kugarura amahoro nyakuri kandi arambye. Icyakora, mu gihe intambara ikomeje guhitana Abanyekongo, amagambo ye ku mahoro aracyabyutsa ibibazo by’ingenzi, cyane cyane ku bijyanye n’ibiganiro bya politiki n’abo ubutegetsi bwe buhanganye na bo, bitagaragara nk’imwe mu nzira z’ibanze ashyize imbere mu gushaka umuti w’amakimbirane.
Ibi Tshisekedi yabivuze ku wa Gatandatu, tariki ya 24/10/2026, ubwo yagiranaga ikiganiro n’abayobozi ndetse n’abagize ihuriro rya politiki rya Union Sacrée de la Nation, rimushyigikiye muri politiki.
Yashimangiye ko afite inshingano zo gufasha RDC gusubira mu nzira y’iterambere no kubaka amahoro arambye, mu gihe umutekano muke ukomeje kugira ingaruka zikomeye ku baturage, cyane cyane mu burasirazuba bw’igihugu.
Icyakora, ikibazo gikomeye ni ukumenya niba ayo magambo azaherekezwa n’ibikorwa bifatika biganisha ku mahoro, cyangwa niba azakomeza kugarukira ku magambo ya politiki.
Amahoro Tshisekedi avuga ahuriye he n’ibiganiro n’abo bahanganye?
Mu gihe Tshisekedi agaragaza ko kugarura amahoro biri mu byo ashyize imbere, haribazwa niba koko ibiganiro bya politiki n’imitwe ndetse n’abanyapolitiki bahanganye n’ubutegetsi bwe biri mu nzira ateganya gukoresha kugira ngo igihugu kibone amahoro arambye.
Mu bahanganye n’ubutegetsi bwa Kinshasa harimo ihuriro rya Front pour la Refondation de la Nation (FRN), riyobowe na Joseph Kabila.
Mu gihe amakimbirane akomeje, ibiganiro bya politiki bishobora kuba imwe mu nzira zo gushaka umuti urambye, bitewe n’impande bireba, ibyo zumvikanyeho n’uburyo ibyo zumvikanyeho byashyirwa mu bikorwa.
Kutagaragaza inzira ifatika kandi ihuriweho n’impande zihanganye bituma amagambo yo gushaka amahoro akomeza kwibazwaho. Niba ubutegetsi bwa Kinshasa bushaka kurangiza intambara, birakwiye ko busobanura niba bwiteguye kuganira n’abo buhanganye, urwego ibyo biganiro byazaberaho n’uburyo byafasha igihugu kugera ku mahoro.
Ibi ntibivuze ko ibiganiro byonyine bihita bikemura amakimbirane yose cyangwa ko impande zose zihanganye zidafite inshingano mu ntambara. Ahubwo, bigaragaza ko gushaka amahoro arambye bisaba ingamba zisobanutse, ubushake bwa politiki n’uburyo bufatika bwo kugabanya imirwano no gukemura ibibazo biri mu mizi y’amakimbirane.
Abanyekongo ni bo bakomeje kwishyura ikiguzi cy’intambara
Mu gihe abayobozi ba politiki bakomeje gutangaza imyanzuro n’ibyifuzo byabo, abaturage ni bo bakomeje guhura n’ingaruka zikomeye z’intambara.
Mu burasirazuba bwa RDC, umutekano muke ukomeje gushyira ubuzima bw’abaturage mu kaga, ugatuma bamwe bava mu byabo, bagatakaza imitungo n’uburyo bwo kwibeshaho, mu gihe abandi babura amahirwe yo gukomeza amashuri no gukora ibikorwa byabo bya buri munsi.
Ibi bituma ikibazo cy’amahoro kitagomba kureberwa gusa mu magambo y’abayobozi, ahubwo kigomba no gupimirwa ku bikorwa bigamije kurinda abaturage, kugabanya imirwano no gushaka umuti urambye w’amakimbirane.
Mu gihe ibiganiro bitagaragazwa nk’inzira ifatika yo gukemura amakimbirane, intambara igakomeza, hakomeza kwibazwa niba inyungu z’abaturage ari zo zishyirwa imbere mu byemezo bya politiki.
Ni yo mpamvu Tshisekedi n’ubutegetsi bwe bakwiye kugaragaza neza ingamba bafite zo kugera ku mahoro, aho kugarukira ku magambo yo kuyifuza. Abanyekongo bakeneye ibikorwa bifatika bibarinda gupfusha ubusa ubuzima bwabo, gutakaza imitungo no gukomeza kubaho mu bwoba bw’intambara.
Tshisekedi yavuze iki kuri manda ya gatatu?
Ku bijyanye n’ibitekerezo bivuga ko ashobora gushaka kongera kwiyamamariza manda ya gatatu, Perezida Tshisekedi yavuze ko atari cyo kibazo ahugiyeho cyane cyangwa kimuhangayikishije muri iki gihe.
Yasobanuye ko icyemezo kuri icyo kibazo gikwiye kuba icy’abaturage ba Congo, bakaba ari bo bagira uruhare mu kukigarukaho binyuze muri kamarampaka (referendum).
Aya magambo aje mu gihe muri politiki ya RDC hakomeje impaka ku bijyanye n’ivugururwa rishobora gukorwa ku Itegeko Nshinga, cyane cyane ku mubare wa manda Perezida wa Repubulika ashobora kuyobora.
Icyakora, amagambo ya Tshisekedi ntasobanura ko manda ya gatatu yamaze kwemezwa cyangwa ko kamarampaka yamaze gutegurwa. Ahubwo, agaragaza ko iki kibazo kigikomeje kuba imwe mu ngingo zishobora guteza impaka zikomeye muri politiki ya Congo.
Mu gihe igihugu kigihanganye n’intambara n’ibibazo by’umutekano, ikibazo cy’icyerekezo cy’ubuyobozi bw’igihugu n’uburyo bwo kubaka ubwumvikane bwa politiki bikomeje kuba ingenzi.
Ese amahoro azava mu magambo cyangwa mu bikorwa?
Amagambo ya Tshisekedi yo ku wa Gatandatu, tariki ya 24/10/2026, agaragaza ko amahoro n’iterambere biri mu byo avuga ko ashyize imbere. Icyakora, ikibazo kigikomeje ni ukumenya ingamba zifatika ubutegetsi bwe buzafata kugira ngo ibyo byifuzo bihinduke ibikorwa bifatika.
Ku ruhande rw’abaturage, icy’ingenzi si ukumva gusa ko Perezida ashaka amahoro, ahubwo ni ukubona impinduka zigaragara: kugabanuka kw’imirwano, kurindwa kw’abasivili, gutahuka kw’abakuwe mu byabo ku bushake no kubaho kw’inzira ifatika yo gukemura amakimbirane.
Ku ruhande rwa politiki, ibiganiro n’abo ubutegetsi buhanganye na bo, harimo FRN n’abandi bafite uruhare mu bibazo by’igihugu, ni imwe mu nzira zikwiye gusuzumwa mu gushaka amahoro. Ibyo biganiro bisaba ubushake bw’impande bireba, gahunda isobanutse n’uburyo bwo gukurikirana ibyumvikanyweho.
Mu gihe intambara ikomeje guhitana Abanyekongo no kubasigira ibihombo, ikibazo gikomeye kuri Tshisekedi ni ukugaragaza ko amahoro avuga atari amagambo ya politiki gusa, ahubwo ko aherekejwe n’ibikorwa bifatika. Kugeza igihe hazagaragarira inzira ifatika yo kugabanya amakimbirane no kuganira n’abo bahanganye, impaka ku bushake nyakuri bw’ubutegetsi bwe bwo kurangiza intambara zizakomeza.
Minembwe Capital News (MCN)