RDC: Simon Kimbangu na Kimpa Vita, abantu babiri amateka yibukiraho urugamba rwo guharanira agaciro n’ubwigenge
Minembwe Capital News (MCN)
Umudepite mu Nteko Ishinga Amategeko ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Porofeseri André Mbata, asanga Simon Kimbangu na Kimpa Vita bakwiye guhabwa icyubahiro cy’intwari z’igihugu, bitewe n’uruhare rukomeye bagize mu mateka y’Abanyekongo, cyane cyane mu guharanira agaciro k’Abanyafurika, ubumwe n’uburenganzira bwo kwigenga.
Ibi yabigarutseho ku wa Gatatu, tariki ya 11/11/2026, mu kiganiro yagiranye n’itangazamakuru. Mbata, watanze igitekerezo cyo kuzamura abantu batanu mu rwego rw’intwari z’igihugu, yavuze ko gushyira Simon Kimbangu muri urwo rwego bidakwiye gufatwa nk’aho ari uguhesha icyubahiro Itorero ry’Abakimbangu gusa, ahubwo ko ari ukwemera uruhare rukomeye yagize mu rugamba rwo guhangana n’ubukoloni.
Simon Kimbangu yari umwigisha wa Bibiliya akaba n’umuvugabutumwa wavukiye i Nkamba, mu gace ka Bas-Congo, mu mpera z’ikinyejana cya 19. Mu mwaka wa 1921, yatangiye kwamamaza ubutumwa bw’iyobokamana no gusengera abarwayi, ibikorwa byatumye abantu benshi bamukurikira. Icyakora, ubutumwa bwe ntibwari bugarukira ku iyobokamana gusa, kuko bwarimo n’inyigisho zahamagariraga Abirabura kwiyumvamo agaciro, bakamenya ko na bo baremwe n’Imana kandi ko bafite uburenganzira bungana n’ubw’abandi bantu.
Izo nyigisho ntizakiriwe neza n’ubutegetsi bw’abakoloni b’Ababiligi, bwabonaga ko ubutumwa bwe bushobora gukangurira abaturage kwigobotora ingoyi y’ubukoloni. Ku itariki ya 14/09/1921, Kimbangu yarafashwe, maze ku itariki ya 03/10/1921 akatirwa igihano cy’urupfu n’urukiko rwa gisirikare. Icyakora, icyo gihano cyaje guhindurwamo igifungo cya burundu.
Yamaze imyaka igera kuri 30 afunzwe, kugeza ubwo yitabaga Imana ku itariki ya 12/10/1951, i Élisabethville, ahazwi nka Lubumbashi muri iki gihe. Nubwo amateka agaragaza ko yapfiriye muri gereza nyuma y’imyaka myinshi afunzwe, impamvu nyayo y’uburwayi cyangwa indwara yamwishe ntisobanurwa neza.
Simon Kimbangu yibukirwa uruhare yagize mu kurengera agaciro k’Abirabura, kwamagana ivangura no kubaka urufatiro rw’umuryango w’iyobokamana wigenga. Uwo muryango waje kumenyekana ku izina ry’Itorero rya Yesu Kristo ku Isi Binyuze kuri Porofeti Simon Kimbangu, ubu rikaba rifite abayoboke mu bihugu byinshi byo ku migabane itandukanye y’Isi.
Undi muntu André Mbata yagarutseho ni Kimpa Vita, uzwi kandi nka Dona Beatriz. Yari umugore wagize izina rikomeye mu mateka y’Ubwami bwa Kongo mu ntangiriro z’ikinyejana cya 18. Yavutse ahagana mu mwaka wa 1684, mu gihe ubwo bwami bwari bwarazahajwe n’amacakubiri, intambara n’ihangana hagati y’abahataniraga ubutegetsi.
Kimpa Vita yamenyekanye cyane kubera inyigisho ze z’iyobokamana n’umuhate yashyiraga mu guhuza Abanyekongo no kugarura ubumwe bw’Ubwami bwa Kongo. Yashishikarizaga abaturage kwiyumvamo ishema ry’igihugu cyabo, bakareka amakimbirane yari yarabaciyemo ibice. Yashinze kandi umuryango w’iyobokamana uzwi nka Antonian Movement, wahuzaga imyemerere ya Gikirisitu n’umuco gakondo w’Abanyekongo.
Ibitekerezo bye byamuteranyije n’abayobozi bamwe b’ubwami ndetse n’abamisiyoneri b’Abakapusini (Capuchins), batemeraga inyigisho ze. Amaherezo, yafashwe n’abari bashyigikiye Umwami Pedro IV, ashinjwa kunyuranya n’imyemerere ya Kiliziya no kutumvira ubutegetsi bw’ubwami.
Ku itariki ya 02/07/1706, Kimpa Vita yishwe atwitswe ari muzima, hamwe n’umwana we wari ukiri muto. Amateka agaragaza ko abamisiyoneri b’Abakapusini bagize uruhare mu kumushinja no gusaba ko ahanwa, ku bufatanye n’ubutegetsi bw’Umwami Pedro IV.
Kimpa Vita yibukirwa uruhare yagize mu guharanira ubumwe bw’Ubwami bwa Kongo, kurengera umuco w’Abanyekongo no kubakangurira kugira ishema ry’amateka yabo. Nubwo yishwe akiri muto, ibitekerezo bye byakomeje kugira uruhare mu mateka y’iyobokamana no mu mikurire y’imyumvire yo kwigenga muri Afurika yo Hagati.
Mu gusobanura impamvu aba bantu bakwiye guhabwa icyubahiro cy’intwari z’igihugu, André Mbata yavuze ko Simon Kimbangu adakwiye gufatwa gusa nk’uwashinze Itorero ry’Abakimbangu, ahubwo ko ari umwe mu bantu bagize uruhare mu gukangurira Abanyekongo kumenya agaciro kabo no guharanira kwigobotora ubukoloni.
Yashimangiye kandi ko Itorero ry’Abakimbangu ari ishema ry’igihugu, kuko ari rimwe mu matorero akomeye yashinzwe n’Umunyekongo kandi rikaba rifite abayoboke ku migabane itandukanye y’Isi.
Mbata yasabye Abanyekongo kurenga impaka zigaragara ku mbuga nkoranyambaga, ahubwo bakibanda ku gusobanukirwa amateka y’abantu bagize uruhare mu kubaka igihugu no guharanira uburenganzira bw’abaturage bacyo.
Amateka ya Simon Kimbangu na Kimpa Vita agaragaza ibihe bibiri bitandukanye, ariko bihurira ku rugamba rwo kurengera agaciro k’Abanyekongo. Kimpa Vita yishwe mu 1706 azira ibitekerezo n’inyigisho ze byashyamiranye n’ubutegetsi bwariho, mu gihe Simon Kimbangu yitabye Imana mu 1951, nyuma y’imyaka igera kuri 30 afunzwe n’ubutegetsi bw’abakoloni.
Nubwo babayeho mu bihe bitandukanye, bombi bakomeje kwibukwa nk’abantu bagize uruhare rukomeye mu mateka ya Congo, by’umwihariko mu guharanira agaciro, ubumwe n’uburenganzira bwo kwigenga.
Minembwe Capital News (MCN)
