Tshisekedi na Erdoğan Bahuriye muri Turkey: Ibyabereye i Antalya Bishobora Guhindura byinshi muri RDC
Minembwe Capital News (MCN)
Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Félix Tshisekedi, yagiranye ibiganiro na Perezida wa Turkey, Recep Tayyip Erdoğan, ku wa Kane tariki ya 12/11/2026, mu mujyi wa Antalya muri Turkey, aho bari bitabiriye inama mpuzamahanga y’Umuryango w’Abibumbye yiga ku mihindagurikire y’ibihe, COP31.
Iyi nama iri kubera muri Turkey yatangiye ku itariki ya 09 ikazageza ku ya 20/11/2026. Ibiganiro by’aba bakuru b’ibihugu byibanze ku mubano hagati y’ibihugu byombi, ubufatanye mu nzego zitandukanye ndetse n’ibibazo by’umutekano mu karere.
Mu itangazo ryashyizwe ahagaragara n’Ibiro bya Perezida wa Turkey, Erdoğan yavuze ko ubufatanye hagati ya Turkey na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bukomeje gutera imbere, anagaragaza ko ibihugu byombi bizakomeza gufata ingamba zo kurushaho kubushimangira, cyane cyane mu nzego z’ubucuruzi, ubwikorezi n’inganda zikora ibikoresho by’ubwirinzi n’igisirikare.
Yagize ati: “Ubufatanye hagati ya Turkey na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo burimo gutera imbere mu nzego zose. Tuzakomeza gufata izindi ngamba mu nzego zitandukanye, cyane cyane ubucuruzi, ubwikorezi n’inganda z’ubwirinzi n’igisirikare.”
Ku bijyanye n’ibibazo by’umutekano bikomeje kugaragara muri RDC, cyane cyane mu burasirazuba bw’igihugu, Perezida Erdoğan yongeye gushimangira ko Turkey ishyigikiye ubusugire bw’ubutaka bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo no kubahiriza imbibi zayo.
Yagize ati: “Turkey ishyigikiye ubusugire bw’ubutaka bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo kandi yifuza ko habaho umutekano n’ituze birambye.”
Ubushobozi bwa gisirikare bwa Turkey
Turkey ni kimwe mu bihugu bifite ingufu za gisirikare ku rwego mpuzamahanga, kikaba n’umunyamuryango wa NATO, ihuriro rya gisirikare rihuza ibihugu byo mu Burayi na Amerika ya Ruguru.
Ubushobozi bw’igisirikare cya Turkey bushingiye ku ngabo zirwanira ku butaka, izirwanira mu kirere n’izirwanira mu mazi, ndetse n’ikoranabuhanga rigezweho mu gukora ibikoresho bya gisirikare.
Muri ibyo bikoresho harimo indege zitagira abapilote, nka Bayraktar TB2, indege z’intambara zirimo F-16, imodoka z’intambara, ibifaru, amato y’intambara, misile, radar n’ibikoresho birinda ikirere.
Turkey kandi ni kimwe mu bihugu byateye imbere mu gukora ibikoresho bya gisirikare, aho inganda zayo zikora ibikoresho bitandukanye byoherezwa mu bihugu byo hirya no hino ku isi. Mu mwaka wa 2025, ibyoherezwa mu mahanga mu rwego rw’inganda za gisirikare n’indege byageze kuri miliyari 10 z’amadolari ya Amerika.
Ibi bituma Turkey iba igihugu gifite ubushobozi bwo gufasha ibindi bihugu kubona ibikoresho bya gisirikare, ikoranabuhanga, amahugurwa n’ubufatanye mu bijyanye n’ubwirinzi.
Ku ruhande rwa RDC, ubufatanye bushobora kurushaho kwaguka muri uru rwego bushobora gutanga amahirwe yo kongera ubushobozi bw’ingabo zayo, binyuze mu kubona ibikoresho, ikoranabuhanga n’ubumenyi mu bya gisirikare.
Icyakora, ibyo Perezida Erdoğan yatangaje ntibivuze ko Turkey yamaze kwemera guha RDC intwaro runaka, kuyohereza ingabo cyangwa kuyifasha mu buryo butaziguye mu ntambara iri mu burasirazuba bw’igihugu. Ibyo bizasobanuka hashingiwe ku masezerano n’ingamba ibihugu byombi bizafata.
Ibibazo by’umutekano n’ubuhuza mpuzamahanga muri RDC
Uyu mubonano ubaye mu gihe uburasirazuba bwa RDC bukomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’ubutabazi, bitewe n’intambara ikomeje hagati y’impande zihanganye, ndetse n’ibibazo by’indwara zirimo icyorezo cya Ebola.
Hagati aho, imbaraga z’ubuhuza mpuzamahanga zirimo ibiganiro bya Washington, byibanda ku makimbirane hagati ya Kinshasa na Kigali, ndetse n’ibiganiro bya Doha, byibanda ku makimbirane hagati ya Kinshasa n’umutwe wa AFC/M23 wahindutse FRN, ntizirageraho umusaruro urambye wari witezwe.
Abaturage b’abasivili bakomeje kwishyura ikiguzi gikomeye cy’intambara, mu gihe imiryango mpuzamahanga n’iy’akarere ikomeje gusaba impande zose kubahiriza ibyo ziyemeje mu biganiro bigamije kugarura amahoro.
Umubonano wa Tshisekedi na Erdoğan ugaragaza amahirwe yo kurushaho kwagura umubano wa RDC na Turkey, cyane cyane mu nzego z’ubucuruzi, ubwikorezi n’inganda z’ubwirinzi n’igisirikare.
Icyakora, niba ubu bufatanye buzavamo ubufasha bufatika mu gukemura ibibazo by’umutekano muri RDC, bizaterwa n’amasezerano n’ingamba ibihugu byombi bizashyira mu bikorwa.
Minembwe Capital News (MCN)
