OIF: Juliana wa RDC ahanganye na Mushikiwabo mu matora akomeye ategerejwe i Phnom Penh, dore uko bihagaze
Minembwe Capital News (MCN)
Irushanwa ryo gutora Umunyamabanga Mukuru mushya w’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF) ririmo kugera ku musozo, aho abakandida bane bahatanira kuyobora uyu muryango muri manda y’imyaka ine, kuva mu 2027 kugeza mu 2030.
Muri abo bakandida harimo Juliana Amato Lumumba uhagarariye Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Louise Mushikiwabo uyobora uyu muryango kuva mu 2018 akaba ashaka manda ya gatatu, Coumba Ba wo muri Mauritania na Dacian Cioloș wo muri Romania.
Aya matora ateganyijwe ku itariki ya 16/11/2026, i Phnom Penh, umurwa mukuru wa Cambodia, mu nama ya 20 y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bigize OIF, iteganyijwe kuva ku itariki ya 15 kugeza ku ya 16/11/2026.
Iri rushanwa rifite uburemere budasanzwe muri dipolomasi mpuzamahanga, cyane cyane bitewe n’uko rihuza abakandida bafite ibihugu bibashyigikiye bifite inyungu zitandukanye muri politiki no mu mubano mpuzamahanga.
Abakandida bane bahatanira kuyobora OIF
Juliana Amato Lumumba ni umukandida wa RDC. Kinshasa yamushyize imbere mu rwego rwo kongera uruhare rw’icyo gihugu muri dipolomasi mpuzamahanga no kugira ijambo rikomeye mu muryango uhuza ibihugu bikoresha Igifaransa. Mu byo ashyize imbere harimo kuvugurura OIF, kuyegereza abaturage, guteza imbere indimi n’umuco, uburezi n’ikoranabuhanga.
Louise Mushikiwabo, ukomoka mu Rwanda, ni Umunyamabanga Mukuru wa OIF uriho kuva mu 2018. Arashaka kongera kuyobora uyu muryango muri manda ya gatatu, ashingiye ku bunararibonye n’ibikorwa yakoze mu myaka umunani amaze kuri uyu mwanya.
Undi mukandida ni Coumba Ba wo muri Mauritania, na we uri mu bahatanira uyu mwanya. Hari kandi Dacian Cioloș wo muri Romania, wahoze ari Minisitiri w’Intebe w’icyo gihugu ndetse akaba yarakoze mu nzego z’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi.
Mushikiwabo na Cioloș bagaragazwa nk’abafite amahirwe akomeye
Mu isesengura ry’iri rushanwa ryatangajwe n’itangazamakuru rya AFP ku itariki ya 05/11/2026, Louise Mushikiwabo na Dacian Cioloș bagaragajwe nk’abakandida babiri bafite amahirwe akomeye kurusha abandi.
Icyakora, ibyo ntibivuze ko hari uwamaze gutsinda, kuko amajwi azatangwa n’ibihugu bifite uburenganzira bwo gutora ari yo azagena uzegukana uyu mwanya.
Ku ruhande rwa Afurika, Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) washyigikiye abakandida batatu bakomoka kuri uyu mugabane, ari bo Louise Mushikiwabo, Juliana Lumumba na Coumba Ba. Buri wese ahagarariye akarere aturukamo, bigaragaza ko Afurika itashyize imbere umukandida umwe rukumbi.
Ibi byatumye ikibazo cy’inkunga y’ibihugu bya Afurika kiba kimwe mu bigize ibiganiro bya dipolomasi mbere y’amatora.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, na we yagarutse kuri iki kibazo ku itariki ya 12/11/2026, avuga ko ibihugu bya Afurika bishyigikira umukandida utari Umunyafurika byaba binyuranyije n’umurongo AU yashyizeho.
Icyo Kinshasa iteganya n’ingamba za dipolomasi
Leta ya RDC yashyize imbaraga mu bikorwa bya dipolomasi bigamije gushakira Juliana Lumumba amajwi mu bihugu bigize OIF. Kinshasa ibona ko kuyobora uyu muryango byaba ari intsinzi ikomeye, ikongerera igihugu ijambo mu ruhando mpuzamahanga.
Umwe mu mirongo y’ingenzi RDC yashyize imbere ni ugushaka ubwumvikane hagati y’ibihugu bigize uyu muryango, kugira ngo Juliana Lumumba ahabwe amahirwe yo gutorwa.
Crispin Mbadu, Minisitiri wungirije wa RDC ushinzwe Francophonie na Diaspora, yagaragaje ko icyifuzo cya Kinshasa ari uko ibihugu bigize OIF byumvikana kuri Juliana Lumumba. Icyakora, mu gihe ubwumvikane butagerwaho, hazakoreshwa amatora y’ibanga hakurikijwe amategeko agenga uyu muryango.
Ku itariki ya 12/11/2026, Juliana Lumumba yerekeje muri Cambodia aherekejwe na Crispin Mbadu, mu rwego rwo kwitabira ibikorwa bijyanye n’inama no gukomeza gushaka inkunga ya dipolomasi.
Ku bwa Kinshasa, gutsinda kwa Juliana Lumumba byaba intambwe ikomeye mu kongera ijambo rya RDC ku rwego mpuzamahanga, cyane cyane mu gihe umubano wayo n’u Rwanda ukomeje kurangwa n’amakimbirane.
Icyakora, kuba abakandida batatu bakomoka muri Afurika barashyigikiwe na AU ntibihita bivuga ko umwe muri bo azatsinda. Buri gihugu gifite uburenganzira bwo gutora kizagira uruhare mu kugena uzayobora uyu muryango.
Uko amatora azakorwa n’ibihugu bifite uburenganzira bwo gutora
Amatora ateganyijwe ku itariki ya 16/11/2026, mu nama ya 20 y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bigize OIF, izabera i Phnom Penh muri Cambodia.
Ibihugu 53 bifite ubunyamuryango busesuye muri OIF ni byo bifite uburenganzira bwo gutora. Nubwo uyu muryango ugizwe n’ibihugu na za Guverinoma 90, ibifite ubunyamuryango bwungirije n’indorerezi ntibigira uburenganzira bwo gutora muri aya matora.
Uburyo bwa mbere buzakoreshwa ni ugushaka ubwumvikane hagati y’abahagarariye ibihugu bifite uburenganzira bwo gutora. Mu gihe ubwumvikane butagerwaho, hazakorwa amatora y’ibanga hakurikijwe amategeko agenga OIF.
Uwegukana intsinzi azayobora uyu muryango muri manda y’imyaka ine, kuva mu 2027 kugeza mu 2030. Amategeko agenga aya matora yavuguruwe mu 2022, akaba ari ubwa mbere agiye gukoreshwa muri iri rushanwa.
Abakandida kandi bahawe umwanya wo kwerekana imigabo n’imigambi yabo imbere ya ba Minisitiri bahagarariye ibihugu bifite uburenganzira bwo gutora, mu nama yabereye i Paris ku itariki ya 30/08/2026.
Akamaro ko kuyobora OIF ku rwego mpuzamahanga
Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF) ni urubuga ruhuza ibihugu na za Guverinoma 90, hagamijwe guteza imbere ururimi rw’Igifaransa, ubufatanye, umuco, uburezi, demokarasi, amahoro n’iterambere rirambye.
Uyu muryango ugira uruhare mu guhuza ibihugu, guteza imbere ubucuruzi n’ishoramari, gushyigikira uburezi n’ubushakashatsi, kurengera umuco n’indimi, ndetse no guteza imbere demokarasi n’uburenganzira bwa muntu.
Umunyamabanga Mukuru wa OIF afite inshingano zo guhagararira uyu muryango ku rwego mpuzamahanga, kuyobora ibikorwa byawo no gushyira mu bikorwa ibyemezo n’ibyerekezo byemejwe n’inzego zawo.
Ni yo mpamvu kuyobora OIF bifatwa nk’amahirwe akomeye ku gihugu kibashije kubona umuturage wacyo kuri uwo mwanya, kuko biha icyo gihugu ijambo n’ubushobozi bwo kugira uruhare mu biganiro no mu bikorwa by’uyu muryango ku rwego mpuzamahanga.
Amatora ategerejwe i Phnom Penh afite uburemere budasanzwe kuri RDC, kuko Kinshasa yifuza kubona Juliana Lumumba ayobora OIF, bikaba byayongerera ijambo muri dipolomasi mpuzamahanga.
Gusa iri rushanwa ntiryoroshye, kuko ahanganye na Louise Mushikiwabo usanzwe ayobora uyu muryango kuva mu 2018, Dacian Cioloș na Coumba Ba.
Nubwo Kinshasa yashyize imbaraga mu bikorwa byo gushaka inkunga ya dipolomasi no kugerageza kugera ku bwumvikane, amaherezo azagenwa n’ibihugu bifite uburenganzira bwo gutora.
Igisubizo cy’iri rushanwa, kizagaragaza uzayobora OIF muri manda ya 2027–2030, kizamenyekana ku itariki ya 16/11/2026.

Minembwe Capital News (MCN)
