Amafaranga n’Igihe Bisaba Gukora Intwaro za Kirimbuzi
Ikibazo cy’ikorwa ry’intwaro za kirimbuzi gikomeje kuba ingingo ikomeye mu mutekano mpuzamahanga, cyane cyane mu gihe amakimbirane hagati ya Iran, Israel na Leta Zunze Ubumwe za Amerika akomeje gufata indi ntera. Hasi hakurikiraho isesengura rirambuye ku mafaranga n’igihe bisaba kubaka intwaro za kirimbuzi, impungenge zivugwa kuri Iran, n’uko intambara iri kugenda ihindura isura y’umutekano w’akarere.
Kubaka no guteza imbere intwaro za kirimbuzi bisaba ubushobozi buhambaye mu by’ubumenyi, ikoranabuhanga n’imari.
Igihugu gitangiye gahunda ya nuclear kuva ku ntangiriro gishobora gukoresha miliyari nyinshi z’amadolari y’Amerika, akenshi abarirwa hagati ya miliyari 1 na miliyari 10 z’amadolari cyangwa arenga, bitewe n’urwego rw’ibikorwa remezo n’ubushobozi gisanganywe.
Harimo kubaka inganda zo gutunganya uranium cyangwa plutonium ku rwego rwo hejuru; gushyiraho laboratwari z’ubushakashatsi n’igerageza; gutoza no guhemba abahanga mu bya siyansi n’ikoranabuhanga rihanitse; guteza imbere uburyo bwo gutwara no kurinda izo ntwaro; kubaka uburyo bwo kuzigerageza no kuzigira ibanga.
Inyandiko zitandukanye zigeze kugaragaza ko mu mpera z’imyaka ya 1990, ibice by’intwaro ubwabyo byashoboraga gutwara amafaranga abarirwa hafi kuri miliyoni 100 z’amadolari kuri buri ntwaro imwe, hatabariwemo igiciro cy’ibikorwa remezo byose biyishyigikira. Icyakora, kubaka gahunda yose ya nuclear kuva hasi bisaba amafaranga arenze cyane ayo.
Nta gihe gihamye gishyirwaho, kuko biterwa n’urwego rw’ubushobozi igihugu gifite:
Igihugu gitangiye nta bumenyi n’ibikorwa remezo bihagije: bishobora gufata imyaka 10 kugeza kuri 20 cyangwa irenga.
Igihugu gifite ubumenyi n’ibikoresho by’ibanze: imyaka 3 kugeza kuri 10 ishobora kuba ihagije.
Igihugu kimaze kugera ku rwego rwo hejuru mu ikoranabuhanga rya nuclear: gishobora gutunganya ibice by’ibanze mu mezi make cyangwa mu mwaka umwe gusa, niba nta nzitizi zihari.
Icyakora, igikomeye kurushaho si ukubaka igisasu gusa, ahubwo ni: gutunganya uranium ku rwego rwo hejuru (weapons-grade enrichment); kubaka no gucunga ibikorwa remezo mu ibanga; no guhangana n’igenzura mpuzamahanga rikomeye.
Iran imaze imyaka myinshi ifite gahunda ya nuclear igamije, nk’uko ibitangaza, gukoresha ingufu za nuclear mu bikorwa by’amahoro. Iyi gahunda igenzurwa n’Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe Ingufu za Atomic (IAEA), kizwi nka International Atomic Energy Agency.
Abasesenguzi benshi mu bya siyansi n’umutekano mpuzamahanga bavuga ko gukora intwaro za kirimbuzi mu ibanga bigoye cyane kubera ubugenzuzi bukomeye bwa IAEA, ikurikiranabikorwa ry’ibihugu bikomeye ku isi, ndetse n’ikoranabuhanga rigezweho rishobora kumenya ibikorwa bya nuclear.
Ariko nanone, hari impungenge ko hari ibice bimwe by’ubushakashatsi bishobora gukorerwa mu ibanga. Kugeza ku makuru azwi ku rwego mpuzamahanga, nta gihamya yemewe igaragaza ko Iran ifite igisasu cya nuclear cyiteguye gukoreshwa.
Amakuru mpuzamahanga agaragaza ko ubushyamirane hagati ya Iran, Israel na Amerika bukomeje gukaza umurego. Icyakora, kugeza ubu nta ruhande ruragaragara ko rutsinze cyangwa ruhombye burundu kurusha urundi.
Iran:
Yagabweho ibitero bikomeye ku bikorwa bya gisirikare n’ibikorwa remezo by’ingenzi, cyane cyane ibijyanye na gahunda yayo ya gisirikare n’ingufu.
Israel na Amerika:
Na byo byahuye n’ibitero bya missiles na drones byateje impungenge ku mutekano w’abaturage no ku bigo bya gisirikare mu karere.
Impande zose zatangaje ibyangiritse ku bikorwa remezo no ku buzima bw’abaturage, ibintu bishobora kugira ingaruka z’igihe kirekire ku bukungu n’umutekano w’akarere.
Abasesenguzi bavuga ko intambara ikiri mu ntangiriro, kandi igihombo nyacyo kizagaragara uko iminsi igenda ishira, bitewe n’uko impande zishobora kongera cyangwa kugabanya ubushyamirane.
Ikigo cy’itangazamakuru cya Fars cyo muri Iran cyatangaje amagambo y’Ingabo zirinda Impinduramatwara ya Iran (IRGC), zizwi nka Islamic Revolutionary Guard Corps, zivuga ko zatangiye “igikorwa cya gisirikare gikomeye kurusha ibindi byose mu mateka ya Repubulika ya Kisilamu ya Iran.”
Iryo tangazo ryavuze ko igitero kigamije “ubutaka bwafashwe n’abanzi n’ibirindiro bya Amerika mu karere,” rikavuga ko ibikorwa byari butangire mu kanya gato.
Ibibazo by’intwaro za kirimbuzi n’intambara iri mu Burasirazuba bwo Hagati bifitanye isano rikomeye. Mu gihe impande zitandukanye zikomeje guterana amagambo n’ibitero, isi yose ikomeje gusaba ibiganiro n’ingamba zo kugabanya ubushyamirane, kugira ngo hatabaho kwaguka kw’intambara ishobora kugira ingaruka zikomeye ku mutekano w’isi yose.





