Ayatollah Khamenei Yitabye Imana: Uko Iherezo rye Rishobora Kuzahura cyangwa Guhindura Politiki ya Iran
Amakuru akomeje gucicikana ku rwego mpuzamahanga avuga ko byamaze kwemezwa ko Ali Khamenei, Umuyobozi w’Ikirenga wa Repubulika ya Kiyisilamu ya Iran, yitabye Imana. Ibi byatangajwe ku mugaragaro na Minisitiri w’Intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, wavuze ko “igihe cya Khamenei kirangiye,” anashimangira ko ari impinduka ikomeye mu mateka ya politiki y’akarere ka Tehran.
Iyi nkuru ifatwa nk’ihindura isura y’imiyoborere ya Iran ndetse n’imibanire yayo n’ibihugu byo mu Burasirazuba bwo Hagati n’ibihangange ku isi.
Ali Khamenei yavukiye i Mashhad tariki ya 19/01/1939, mu muryango w’abanyedini bakomeye bo mu idini ya Islamu y’Abashiya. Se, Javad Khamenei, yari umunyedini w’icyubahiro, naho nyina, Khadijeh Mirdamadi, akomoka mu muryango w’abanyabwenge mu by’idini.
Khamenei yabaye umwe mu banyapolitiki bagize uruhare rukomeye muri Revolisiyo ya Kisilamu yo mu 1979, yayobowe na Ruhollah Khomeini, wahinduye Iran Repubulika ya Kiyisilamu ishingiye ku mahame ya Sharia. Nyuma y’urupfu rwa Khomeini mu 1989, Khamenei yagizwe Umuyobozi w’Ikirenga, umwanya w’ikirenga mu gihugu uruta uwa Perezida wa Repubulika.
Mbere yaho, yari yarabaye Perezida wa Iran hagati ya 1981 na 1989, agaragaza ubunararibonye buhambaye mu miyoborere no mu mibanire mpuzamahanga.
Mu miterere ya politiki ya Iran, Umuyobozi w’Ikirenga ni we ufite ijambo rya nyuma ku nzego zose z’igihugu: igisirikare, ubutabera, itangazamakuru, n’amatora. Ni we ugena abayobozi b’ingenzi mu nzego z’umutekano no mu butabera, kandi afite ububasha bwo gutesha agaciro ibyemezo bya guverinoma.
Khamenei afatwa nk’umuntu w’ijambo rikomeye ku ngamba za Iran mu bijyanye n’umutekano, gahunda za kirimbuzi, n’inkunga ku mitwe irwanya Israel n’ibihugu by’Uburengerazuba.
Mu itangazo ryihariye, Benjamin Netanyahu yavuze ko urupfu rwa Khamenei ari “iherezo ry’umwe mu bayobozi bakomeye kandi bakomeye mu guhangana na Israel,” anongeraho ko bishobora gufungura igice gishya mu mibanire y’ibihugu byombi, byari bisanzwe birebana ay’ingwe.
Israel na Iran bimaze imyaka myinshi mu ntambara y’imishyikirano itaziguye (proxy war), aho Iran yashinjwaga gushyigikira Hezbollah muri Liban na Hamas muri Gaza, mu gihe Israel yo yakunze kugaba ibitero ku nyubako za gisirikare za Iran muri Syria.
Urupfu rwa Khamenei ruteza ikibazo gikomeye ku bijyanye n’uzamusimbura. Hashobora kubaho inama yihariye y’Inama y’Abahagarariye Impuguke (Assembly of Experts) igomba gutoranya Umuyobozi mushya w’Ikirenga.
Perezida uriho ubu, Massoud Pezeshkian, azakomeza inshingano ze nk’umukuru wa Leta, ariko ntashobora gusimbura Umuyobozi w’Ikirenga mu buryo bwikora, kuko uwo mwanya ugengwa n’amategeko yihariye ya Repubulika ya Kiyisilamu.
Mu myaka isaga 35 amaze ku butegetsi, Khamenei yayoboye Iran mu bihe by’ibihano bikomeye by’ubukungu byafatiwe igihugu n’ibihugu byo mu Burengerazuba, cyane cyane Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Yabaye umuyobozi wagaragaje gukomera ku mahame ya Revolisiyo, ariko ananengwa ku rwego mpuzamahanga kubera ibibazo by’uburenganzira bwa muntu, kubuza ubwisanzure bw’itangazamakuru, no guhana bikomeye abatavuga rumwe n’ubutegetsi.
Raporo z’imiryango mpuzamahanga nka Amnesty International zakunze kuvuga ku iyicarubozo, igihano cy’urupfu, n’ikorwa ry’iyicarubozo ku banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi.
Urupfu rwa Ali Khamenei rufatwa nk’ihindura rikomeye ku gihugu cyari kimaze imyaka irenga itatu kiyoborwa n’umuntu umwe ku rwego rwo hejuru. Ibihugu byinshi byatangaje ko bikurikirana hafi uko ibintu biri kugenda, cyane cyane ku bijyanye na gahunda za kirimbuzi n’umutekano w’akarere.
Abasesenguzi bavuga ko hazarebwa niba uzamusimbura azakomera ku murongo wa Khamenei cyangwa niba hazabaho impinduka ziganisha ku gufungura politiki no kunoza umubano n’amahanga.
Mu gusoza, urupfu rwa Ayatollah Ali Khamenei ntirugarukira ku gihugu cya Iran gusa, ahubwo ni inkuru ifite uburemere ku rwego rw’akarere no ku isi yose. Ni igice gishya gitangiye mu mateka ya Repubulika ya Kiyisilamu, mu gihe amaso y’isi yose ahanzwe i Tehran.






