Ese Amerika Yashobora Gutsinda Intambara Iyirwana Yonyine? Amateka Arabivuga Mu Gihe Impaka ku Gusenya NATO Zikomeje
Amateka y’igisirikare cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika (USA) atanga isomo rikomeye ku ruhare rudashobora gusimburwa rw’ubufatanye mpuzamahanga mu ntsinzi z’intambara. Nubwo Amerika izwiho kugira igisirikare gikomeye ku rwego rw’isi, gifite ikoranabuhanga rihanitse ndetse n’ingengo y’imari ya gisirikare irenze iy’ibindi bihugu byinshi bihujwe, amateka agaragaza ko itigeze na rimwe itsinda intambara mpuzamahanga ikomeye iyirwana yonyine, idafite inkunga y’abafatanyabikorwa.
Mu ntangiriro z’amateka yayo, Amerika yarwanye Intambara yo Kwigenga (1775–1783) ihangana n’Ubwami bw’u Bwongereza. Nubwo iyi ntambara ari yo yagejeje Amerika ku bwigenge, ntiyayitsinze yonyine. Inkunga ikomeye y’u Bufaransa—mu bya gisirikare, mu by’imari no mu bikoresho—ni yo yabaye inkingi ya mwamba y’intsinzi yayo. Ibi bigaragaza ko na mbere y’uko iba igihugu gikomeye ku isi, Amerika yashingiraga ku bufatanye mpuzamahanga.
Nyuma yaho haje Intambara yo mu 1812, yongeye guhuza Amerika n’u Bwongereza. Iyi ntambara yaranzwe n’imirwano ikomeye, irimo n’igihe ingabo z’u Bwongereza zatwitse Umurwa Mukuru wa Amerika, Washington, DC. Nta ntsinzi isobanutse Amerika yagize; yarangiye ibintu bisubiye hafi uko byari bimeze mbere yayo. Ibi byongeye kwerekana imbogamizi zo kurwana wenyine uhanganye n’igihugu gikomeye.
Mu Ntambara ya Mbere y’Isi (1914–1918), Amerika yinjiye mu ntambara itinze, ifatanya n’ibihugu by’i Burayi byari bigize ihuriro ry’Abanyamuryango (Allies). Nubwo umusanzu wayo wari munini kandi ufatika, intsinzi ntiyari iyayo yonyine, ahubwo yari umusaruro w’ubufatanye bw’ibihugu byinshi.
Ibi byarushijeho kugaragara mu Ntambara ya Kabiri y’Isi (1939–1945), aho Amerika yafatanije n’u Bwongereza, Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyete, u Bufaransa n’abandi bafatanyabikorwa. Nta gushidikanya, gutsindwa kwa Nazi Germany n’u Buyapani ntibyashobokaga Amerika irwana yonyine. Imbaraga z’iyo ntsinzi zashingiraga ku bufatanye bwa gisirikare, ubukungu n’ubutasi.
Mu Ntambara ya Koreya (1950–1953), Amerika yarwanye iyobowe n’Umuryango w’Abibumbye (Loni), ifatanyije n’ibihugu byinshi. No mu Ntambara ya Vietnam (1955–1975), aho Amerika yohereje ingabo nyinshi n’ibikoresho bihanitse, yananiwe kugera ku ntsinzi, biza kurangira yikuye muri iyo ntambara itarageze ku ntego zayo za politiki n’iza gisirikare.
No mu bihe bya vuba, nko mu ntambara yo muri Afghanistan (2001–2021) n’iyo muri Iraq (guhera mu 2003), Amerika ntiyigeze irwana yonyine. Yafatanyije n’inshuti zayo zo muri NATO n’abandi bafatanyabikorwa. Nyamara, n’ubwo ubwo bufatanye bwari buhari, izo ntambara zagaragaje neza uko bigoye gutsinda intambara z’igihe kirekire no kugera ku mahoro arambye.
Ni muri uru rwego amagambo ya Perezida Donald Trump yerekeye kugabanya cyangwa se gusesa uruhare rwa Amerika muri OTAN (NATO) akomeje guteza impungenge ku rwego mpuzamahanga. Abasesenguzi benshi bibaza niba Amerika ishobora koko kurinda inyungu zayo ku isi idafite ubu bufatanye bwagiye buyifasha mu bihe byashize.
Ibibazo bikomeje kwibazwa birakomeye: Ese Amerika yaba ishoboye guhangana yonyine n’ibindi bihugu bikomeye mu ntambara zo muri iki gihe zisaba umutungo munini, amakuru y’ubutasi ahuriweho n’ubufasha bwa politiki mpuzamahanga? Ese koko guhitamo inzira yo kwitandukanya n’abandi byaba ari inyungu cyangwa igihombo ku mutekano wayo?
Mu by’ukuri, amateka agaragaza ko imbaraga za Amerika zitigeze zishingira ku kurwana yonyine, ahubwo zashingiraga ku bufatanye n’abandi. Intambara zo muri iki gihe zisaba ubumwe, ubwitange n’imbaraga z’ibihugu byinshi bihujwe. Bityo rero, mu gihe imvugo zo kugabanya cyangwa gusesa NATO zikomeje kumvikana, amateka asa n’aho aburira Amerika ko kwigira no kwitandukanya n’abandi bishobora kuyambura imwe mu mbaraga zayo nyamukuru.
Ikibazo gisigaye ni iki: Ese Amerika yo mu gihe kiri imbere izahitamo inzira yo kwigira no kwigengesera yonyine, cyangwa izakomeza gushingira ku bufatanye mpuzamahanga bwagiye buyihesha imbaraga, icyubahiro n’uruhare rukomeye ku isi? Amateka asa n’aho yamaze gutanga igisubizo.
