Ese Politiki ya Tshisekedi mu Burasirazuba bwa RDC Irasa n’Intaba yo Hepfo Ihabwa Yo Ntitange”? — Isesengura rya Girinka William Kabare
Mu mateka ya politiki n’imishyikirano hagati y’impande zihanganye, kenshi habaho ihame ry’ingenzi rigena agaciro k’amasezerano: ko agomba kubahirizwa n’impande zombi. Iyo bitagenze bityo, amasezerano ahinduka igikoresho cy’uruhande rumwe, aho urundi ruhora rutanga ariko ntirugire icyo ruhabwa.
Ni muri urwo rwego umusesenguzi w’Umunyamulenge Girinka William Kabare yibaza niba imikorere ya Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Tshisekedi, mu kibazo cy’umutekano w’Uburasirazuba bwa RDC idasa n’imvugo y’inyigisho igira iti: “intaba yo hepfo ihabwa yo ntitange.”
Mu busanzwe, amasezerano aba ari inzira yo kugabanya amakimbirane hagati y’abantu cyangwa amatsinda atumvikanaga, bakumvikana ku ntambwe zigamije kugera ku mahoro. Ariko ikibazo gikomeje kwibazwa ni iki: ni nde uri kuyubahiriza, ni nde utayubahiriza?
Ku ruhande rwa Alliance Fleuve Congo, AFC/M23 na Twirwaneho, hagaragaye ibikorwa byagiye bitangazwa nk’intambwe zigamije kubahiriza ibyo bemeranyijeho mu biganiro by’amahoro.
Mu bihe bya vuba, hagaragaye ibikorwa bitatu by’ingenzi:
Kuva mu mujyi wa Uvira
Gusubira inyuma mu birindiro bari bafite mbere
Kurekura imfungwa z’intambara mu duce bayoboye
Ibi byagaragajwe nk’ibikorwa bigamije kubaka icyizere hagati y’impande zihanganye no gushyigikira inzira y’imishyikirano.
Ibibazo byibazwa ku nyungu z’izo mpuhwe
Nubwo ibyo bikorwa byagaragajwe nk’ibyubaka amahoro, hari ibibazo byinshi bikomeje kwibazwa.
Ese kuva mu mujyi wa Uvira byunguye iki M23 cyangwa Twirwaneho?
Ese gusubira inyuma mu birindiro byo byunguye iki?
Ese kurekura imfungwa z’intambara byo byatanze iki ku ruhande rwabikoze?
Mu mibare ivugwa n’abo bireba, imitwe ya AFC/M23/Twirwaneho yigeze kurekura imfungwa zigera ku 1400, nyuma hiyongeraho n’izindi zigera ku 5000 mu byiciro byakurikiyeho.
Ariko ikibazo gikomeye gikomeje kwibazwa ni iki: Leta ya Kinshasa yo yarekuye imfungwa zingahe?
Amakuru avuga ko hari imfungwa zirenga 700 zifungiye i Kinshasa, cyane cyane muri gereza zizwi nka Makala na Ndolo Military Prison. Benshi mu bazivugwaho bavuga ko zifungiye ku mpamvu zifitanye isano n’inkomoko cyangwa ubwoko bwazo.
Ibi bituma bamwe bibaza niba imfungwa zo mu Burasirazuba zitari zikwiye guhanahanwa n’izifungiye i Kinshasa, nk’uko bikorwa mu bindi biganiro by’amahoro hirya no hino ku isi.
Impuhwe zitagira igisubizo
Ikindi kibazo gikomeye kigaragara ni iki: ese impuhwe zitangwa n’uruhande rumwe zifite agaciro mu gihe urundi rukomeje ibikorwa bya gisirikare?
Mu bice bimwe byo mu Burasirazuba bwa RDC haracyavugwa ibitero by’indege zitagira abapilote (drones) zivugwa ko zikoreshwa n’ingabo za Leta ya Kinshasa mu bice bigenzurwa n’imitwe iyirwanya, harimo n’umujyi wa Goma.
Ibi bituma bamwe bavuga ko gukomeza kurekura imfungwa cyangwa gusubira inyuma mu gisirikare, mu gihe ibitero bikomeje, bishobora kugaragara nko gutanga ntuhabwe.
Imibereho y’imfungwa n’uruhare rw’imiryango mpuzamahanga
Ikindi kibazo cy’ingenzi ni imibereho y’imfungwa. Hari abibaza niba imiryango mpuzamahanga nka Red Cross (ICRC) cyangwa Loni zisura imfungwa zifungiye mu bice byose by’impande zihanganye kugira ngo igenzure uburenganzira bwazo n’imibereho yazo.
Ku ruhande rwa M23 na Twirwaneho, hari aho imfungwa zarekuwe zagaragajwe mu ruhame. Ibi byatumye bamwe basaba ko uruhande rwa Kinshasa narwo rwerekana uko imfungwa rufite zimeze, ndetse hakanatekerezwa uburyo bwo kuzihanahana.
Ese imishyikirano ishobora gutsinda ite?
Amateka agaragaza ko imishyikirano igira amahirwe gusa iyo yubahirijwe n’impande zombi. Iyo uruhande rumwe ruyubahiriza urundi rugakomeza ibikorwa by’intambara cyangwa guhohotera abasivili, imishyikirano ishobora guhinduka nk’umuntu “wikirigita agaseka, mu gihe uwo aseka amuhekanyera amenyo.”
Ni yo mpamvu bamwe mu basesenguzi, barimo Girinka William Kabare, bavuga ko amahoro arambye mu Burasirazuba bwa RDC ashobora kugerwaho gusa igihe habayeho:
kubahiriza amasezerano ku mpande zombi,
guhanahana imfungwa,
guhagarika ibitero byibasira abasivili,
no kubaka icyizere hagati y’impande zose.
Ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC ni ikibazo cy’amateka, politiki n’amoko byivanze. Kugira ngo amahoro arambye agerweho, hakenewe ubushake bwa politiki, kubahiriza amasezerano, no kubaka ubwizerane hagati y’impande zose zihanganye.
Bitabaye ibyo, imishyikirano ishobora gukomeza kuba amagambo gusa, mu gihe abaturage bo muri Kivu y’Amajyepfo n’iya Ruguru bakomeza kuba mu bwigunge bw’intambara n’umutekano muke.
Ku baturage bahatuye, icyizere gikomeza kuba kimwe: ko umunsi umwe umucyo w’amahoro uzongera kurasa mu Burasirazuba bwa Congo.
Isesengura ryakozwe na Girinka William Kabare, umusesenguzi w’Umunyamulenge ku bibazo bya politiki n’umutekano mu Karere k’Ibiyaga Bigari.
