Ibaruwa Ifunguye Isubiza Minisitiri Muyaya: Ukuri ku Mateka, Jenoside n’Intandaro y’Umutekano Muke mu Burasirazuba bwa RDC
Iyi baruwa ifunguye yandikiwe Minisitiri ushinzwe itangazamakuru muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Patrick Muyaya, igamije kugaragaza impungenge zikomeye ku bijyanye n’imvugo n’imyitwarire bifitanye isano n’ukuri kw’amateka, cyane cyane ku bibazo by’umutekano muke umaze igihe kirekire mu Burasirazuba bw’icyo gihugu.
Mu ntangiriro, umwanditsi agaragaza ko n’ubwo Minisitiri Muyaya adashimirwa ku buyobozi bunoze, ashobora gushimirwa ku bushobozi bwo guhuza mu magambo make ibintu bitandukanye birimo guhakana ukuri, kugoreka amateka no guhindura ukuri mu nyungu za politiki—ibintu byose bikubiye mu butumwa yashyize ku rubuga rwa X tariki ya 08/04/2026.
Muri ubwo butumwa, Minisitiri Muyaya yavuze ko “ihohoterwa ryatangiriye mu Rwanda ryakomeje koherezwa muri Congo kuva mu 1996.” Iyi mvugo ishyirwaho impaka n’umwanditsi, ugaragaza ko ari uguhisha ukuri kw’amateka ndetse no kuyagoreka ku bushake.
Umwanditsi asobanura ko ikibazo cy’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Congo kitatangiye mu 1996, ahubwo cyatangiye mu 1994 nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda.
Muri uwo mwaka, nyuma yo gutsindwa kw’ingabo zari zakoze Jenoside (ex-FAR) n’Interahamwe, izi ngabo zahungiye muri Zaire (Congo y’icyo gihe) zifite imbaraga, ziteguye kandi zigamije gukomeza umugambi wazo. Izi si impunzi zisanzwe; zari inzego zateguye Jenoside, zirimo abayobozi, abasirikare n’abanyapolitiki.
Zakiriwe neza n’ubutegetsi bwa Mobutu Sese Seko, izi ngabo zongeye kwisuganya mu nkambi z’impunzi mu duce nka Goma, Bukavu na Uvira. Aha ni ho zahereye zitegura ibitero byasubiraga mu Rwanda no gukomeza ibikorwa by’urwango.
Ibi byose bigaragaza ko ikibazo atari “ukohereza ihohoterwa hanze,” ahubwo ari uko Congo yakiriye neza ikanemerera izo ngabo kongera kwisuganya.
Umwanditsi anenga imvugo ya Minisitiri Muyaya ivuga ko ihohoterwa “ryoherejwe” muri Congo, atavuze uruhare rw’igihugu cye mu kwakira no gufasha izo ngabo.
Agaragaza ko ari nko kuvuga ibicuruzwa byoherejwe hanze utavuze ibyinjiye mu gihugu—aho ubuyobozi bwa Congo bwirengagiza ko bwafunguye imipaka bukakira neza abari bagize uruhare muri Jenoside.
Umwanditsi anenga ijambo “ihohoterwa” (violence) rikoreshwa na Muyaya n’abandi bategetsi ba RDC, kuko ritagaragaza neza uburemere bwa Jenoside. Jenoside ni icyaha gifite abagikoze, abagiteguye n’abagishyize mu bikorwa, kandi gifite intego isobanutse.
Kuyigabanya ukayita “ihohoterwa” ni uburyo bwo kuyobya ukuri no kugabanya uburemere bw’icyaha.
By’umwihariko, amagambo ya Minisitiri Muyaya agaragaza ko “abahohotewe bahinduwe abahohotera,” bigaragaza nko guhindura ukuri—aho abiciwe bashyirwa mu mwanya w’abayikoze, bikaba uburyo bwo guhakana Jenoside mu buryo buziguye.
Umwanditsi agaragaza ko Minisitiri Muyaya yibanze ku gusaba ubutabera ku miryango ya Juvénal Habyarimana na Cyprien Ntaryamira, ariko akirengagiza ibindi byaha byabaye, cyane cyane Jenoside yakorewe Abatutsi.
Agaragaza ko niba ubutabera bugomba kubaho, bugomba kuba kuri bose, hatabayeho guhitamo ibyo kwibandaho.
Mu gice gikomeye cy’iyi nyandiko, umwanditsi agaragaza ko umutwe wa FDLR, ugizwe n’abasize bakoze Jenoside, ukomeje gukorera muri Congo, ndetse ugafatanya n’ingabo z’igihugu n’indi mitwe yitwaje intwaro.
Ibi bigaragaza ko Congo atari igihugu cyibasiwe gusa, ahubwo hari aho igira uruhare mu gukomeza ikibazo.
Umwanditsi agaragaza ko hari ibihumbi n’ibihumbi by’Abanyekongo b’Abatutsi bahungiye mu bihugu birimo u Rwanda, Uganda na Kenya, kubera ihohoterwa n’itotezwa bakorerwa.
Agaragaza ko ari ukwivuguruza kuba ubuyobozi bwa Congo buvuga ku bumwe n’ubwiyunge mu gihe abaturage bamwe bahora birukanwa mu gihugu cyabo.
Mu gusoza, umwanditsi yibutsa Minisitiri Muyaya ko amagambo afite imbaraga zikomeye: ashobora kubaka cyangwa gusenya ukuri.
Yagaragaje ko:
- Guhindura Jenoside “ihohoterwa” ari ukuyigabanya uburemere
- Guhindura abahohotewe abahohotera ari ugusenya amateka
- Guhisha abakoze ibyaha inyuma y’amagambo rusange ari ukubaha uburinzi
Asoza yibutsa ko amateka atajya asibanganywa, kandi ko amagambo yose avuzwe uyu munsi azagira ingaruka mu gihe kiri imbere.
Iyi baruwa ni isesengura rikomeye ku mvugo za politiki zishobora kugoreka amateka. Igaragaza ko amahoro n’ubwiyunge bidashoboka hatabayeho kwemera ukuri, kwemera inshingano no gushyira imbere ubutabera busesuye kandi butarobanura.






