Ibitero Bikomeje ku Ndondo: Impungenge ku Mutekano w’Abanyamulenge mu Bikorwa by’Ingabo za FARDC n’u Burundi
Mu misozi miremire y’i Mulenge, cyane cyane mu gace ka Ndondo gaherereye muri grupema ya Bijombo, teritwari ya Uvira mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, haravugwa ibikorwa by’intambara bikomeje gufata indi ntera. Ingabo za Leta ya Congo (FARDC), zifatanyije n’ingabo z’u Burundi ndetse n’imitwe yitwaje intwaro irimo Wazalendo na FDLR, zikomeje kugaba ibitero mu mihana ituwe n’Abanyamulenge.
Amakuru aturuka muri ako gace avuga ko ibyo bitero byibasiye ahantu hatandukanye harimo ku Wibijege, kwa Nzamwita, hafi ya Murambya no ku Wumugeti. Abaturage bavuga ko ibikorwa by’urugomo byatangiye mu gitondo cyo ku wa Gatatu w’iki cyumweru, bikomeza ku wa Kane no ku wa Gatanu, ndetse no kuri uyu wa 04/04/2026 bikaba byarakomeje, aho benshi bazindukiye mu mirwano n’urusaku rw’amasasu.
Ibyo bitero byateje ihungabana rikomeye mu baturage, aho benshi bo mu mihana ya Kanogo, Murambya, Mitamba na Gongwa bahunze ingo zabo. Bamwe bahungiye mu bice batekereza ko bifite umutekano ugereranyije, mu gihe abandi bahisemo kwihisha mu bihuru bagamije kurokoka ibyo bitero bavuga ko bibibasira mu buryo bukabije.
Amakuru akomeza agaragaza ko, uretse ubwicanyi n’ihohoterwa, hari n’ibikorwa byo gusahura no kwangiza imitungo y’abaturage. Amatungo arimo inka, ihene n’intama aranyagwa cyangwa akicwa, mu gihe n’ibindi bikoresho by’ibanze abaturage bishingikirizaho mu mibereho yabo ya buri munsi na byo byangizwa.
Nk’uko aya makuru abivuga, FARDC n’abambari bayo bateye baturutse i Uvira no i Bujumbura, banyuze mu nzira ya Kirungwa, Munanira na Gafinda, bakaba barazamutse ari igitero gikomeye kandi giteguye neza.
Akarere ka Minembwe n’aka Bijombo kamaze imyaka myinshi karangwa n’umutekano muke uterwa n’amakimbirane y’amoko, politiki ndetse n’imitwe yitwaje intwaro ikorera muri ako karere. Abanyamulenge, bavuga ko ari Abanye-Congo b’Abatutsi batuye muri Kivu y’Amajyepfo kuva kera, bagiye bagaragara mu bibazo by’umutekano, aho bakunze kwibasirwa n’ingabo za Leta zifatanyije n’imitwe yitwaje intwaro irimo Wazalendo na FDLR, ndetse n’imbonerakure zishinjwa gushyigikirwa n’ubutegetsi bw’u Burundi.
Kuva mu myaka ya za 1964, ndetse na nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, aka karere kabaye indiri y’imitwe myinshi yitwaje intwaro, harimo na FDLR igizwe ahanini n’abasize bakoze Jenoside bahungiye muri Congo. Ibi byatumye umutekano w’aka gace urushaho kuzamba, aho abaturage basanzwe ari bo bahora bahura n’ingaruka z’intambara zidashira.
Kugeza ubu, amakuru aturuka mu baturage no mu baharanira uburenganzira bwa muntu agaragaza ko umutekano ukomeje kuzamba, aho abaturage bavuga ko nta kirindiro gifatika cy’umutekano bafite. Imirwano ikomeje gusatira imihana ituwe cyane, bigatuma abaturage bakomeza guhunga ari benshi.
Hari impungenge ko niba nta gikozwe vuba, ibi bitero bishobora gukomeza guteza ikibazo gikomeye cy’ubutabazi bwihutirwa (humanitarian crisis), cyane cyane ku bana, abagore n’abageze mu zabukuru bakomeje kubura ibiribwa, aho kuba n’ubuvuzi.
Ibiri kubera i Ndondo bigaragaza ubukana bw’ikibazo cy’umutekano muke kimaze igihe kirekire mu burasirazuba bwa Congo. Nubwo impande zitandukanye zishinjanya uruhare muri iyi mirwano, igihangayikishije kurushaho ni ubuzima bw’abaturage basanzwe, bakomeje kuba ibitambo by’iyi ntambara.
Hakenewe ubushake bwa politiki n’ubufatanye mpuzamahanga mu gushaka igisubizo kirambye, kirimo guhagarika imirwano, kurinda abasivili no gushakira hamwe amahoro arambye aka karere kamaze igihe karangwamo umutekano muke.






