Ihagarikwa ry’Amashanyarazi Aturuka muri Zambia Ryongeye Gukoma mu Nkokora Ubukungu n’Imibereho y’Abaturage muri RDC
Intara ya Katanga, iri mu majyepfo ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), yongeye kwibasirwa n’ikibazo gikomeye cy’ingufu z’amashanyarazi nyuma y’itangazwa ry’ihagarikwa ry’amashanyarazi yaturukaga muri Zambia. Iri hagarikwa ryabaye nyuma y’uko Sosiyete y’Igihugu ishinzwe Amashanyarazi, Société Nationale d’Électricité (SNEL), itavuguruye amasezerano y’ubufatanye ajyanye no kugura no guhererekanya amashanyarazi yari yarasinywe kuva mu 2018.
Amakuru aturuka mu nzego z’ibanze agaragaza ko uduce twa Sakania, Pweto na Kasenga ari two twibasiwe cyane n’iki kibazo, aho abaturage n’ibigo bitandukanye babyutse basanga bari mu mwijima wuzuye. Ibi byatewe n’ihagarikwa ry’umuriro w’amashanyarazi wari usanzwe uturuka ku muyoboro uhuza RDC na Zambia, wari umaze igihe ufasha kugabanya icyuho cy’ingufu muri aka karere.
Amateka y’ihuzwa ry’ingufu hagati ya RDC na Zambia agaragaza ko ibihugu byombi byagiye bigirana amasezerano agamije kungurana amashanyarazi, bitewe n’uko buri gihugu kigira ibihe by’umusaruro muke cyangwa mwinshi w’ingufu. Mu majyepfo ya Katanga, cyane cyane mu duce twegereye umupaka, abaturage benshi basanzwe bishingikiriza ku mashanyarazi aturuka muri Zambia kubera ko imiyoboro ya SNEL idafite ubushobozi buhagije bwo kuhageza umuriro uhoraho.
Kuva mu 2018, amasezerano yerekeye ingano y’ingufu zitangwa, ibiciro n’uburyo bwo kwishyurana ntiyongeye kuvugururwa mu buryo bugaragara. Amakuru yizewe avuga ko habayeho ibirarane by’imyenda byagiye byiyongera uko imyaka yicumaga, bigera aho uruhande rwa Zambia rufata icyemezo cyo guhagarika itangwa ry’amashanyarazi kugeza igihe hazaboneka ubwumvikane bushya no kwishyura imyenda isabwa.
Katanga ni imwe mu nkingi z’ubukungu bwa RDC, cyane cyane mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro nk’umuringa na cobalt. Nubwo ibikorwa by’ubucukuzi bikorerwa cyane mu mijyi minini ifite amashanyarazi ava ku mishinga minini, uduce two ku mipaka twugarijwe n’iki kibazo twari tumaze kwiyubakira ibikorwa by’ubucuruzi buciriritse n’ubw’inganda nto n’iziciriritse, ndetse n’ibikorwa by’ubuhinzi bushingiye ku gukoresha imashini zikenera umuriro w’amashanyarazi.
Ihagarikwa ry’uyu muriro ryahise ritera igihombo ku bacuruzi bakoresha ibyuma bikonjesha, abatunganya amafi n’inyama, ndetse n’ibigo nderabuzima bikenera amashanyarazi mu kubika imiti no gukoresha ibikoresho by’ubuvuzi. Amashuri n’ibigo by’imyuga byifashishaga ikoranabuhanga na byo byahuye n’imbogamizi, bigira ingaruka ku ireme ry’uburezi.
Ku rwego rw’imibereho rusange, abaturage benshi bahise bisanga basubiye mu gukoresha amatara ya peteroli n’inkwi, ibintu bishobora guteza ibibazo by’umutekano n’ubuzima bitewe n’umwotsi n’inkongi z’umuriro.
Iki kibazo cyongeye kugaragaza icyuho gikomeye mu micungire n’ishoramari mu rwego rw’ingufu muri RDC. Nubwo igihugu gifite ubushobozi bukomeye bw’ingufu zituruka ku mazi, cyane cyane ku mugezi wa Congo, imiyoboro yo gukwirakwiza amashanyarazi iracyari mike kandi ishaje mu bice byinshi by’igihugu.
Benshi bagaragaza ko kutavugurura amasezerano ku gihe no kutubahiriza inshingano zo kwishyura bishobora kudindiza icyizere cy’abafatanyabikorwa mpuzamahanga. Basaba ko habaho kuvugurura imiyoborere ya SNEL, gushora imari mu kubaka no kuvugurura imiyoboro y’amashanyarazi, no gushaka andi masoko y’ingufu zirambye, harimo izikomoka ku mirasire y’izuba n’umuyaga, by’umwihariko mu duce two ku mipaka.
Mu gihe ibiganiro bishya hagati y’impande zombi byitezwe, abaturage ba Sakania, Pweto na Kasenga bakomeje gutegereza igisubizo kirambye cyatuma bongera kubona amashanyarazi ahoraho. Icyizere kiri mu kuba ubuyobozi bwa RDC n’ubwa Zambia bushyira imbere inyungu z’abaturage n’ubukungu bw’akarere, hagashyirwaho amasezerano mashya asobanutse kandi yubahirizwa, mu rwego rwo kwirinda ko Katanga yakomeza kugwa mu icuraburindi ry’ingufu buri gihe habayeho kutumvikana.






