Imana Iyaremye Ijuru n’Isi: Amateka, Ibimenyetso n’Ubuhamya bwa Bibiliya ku Kubaho Kwayo
Amateka y’isi n’ijuru si inkuru zisanzwe, ahubwo ni ubutumwa bwimbitse buvuga ku Mana, Umuremyi w’ibiriho byose. Kuva kera, abantu b’ingeri zose bibazaga ku nkomoko yabo, uko isi n’ijuru byabayeho, ndetse n’impamvu y’ubuzima bwabo. Bibiliya, nk’igitabo cyanditswe mu bihe bitandukanye n’abantu banyuranye, igaragaza ko Imana ibaho, ko ari yo soko y’ubuzima n’ubuyobozi bw’isi n’ijuru, kandi ko ibimenyetso byo kubaho kwayo bigaragarira mu byo yaremye byose.
Bibiliya itangira ivuga iti:
“Mu ntangiriro Imana yaremye ijuru n’isi.” (Itangiriro 1:1)
Ibi bisobanura ko Imana ari yo ntandaro ya byose, kandi ko nta kintu na kimwe cyabaho itabanje kugiteganya. Imana si ikiremwa gifite aho kigarukira mu gihe cyangwa mu mwanya, ahubwo ni Umuremyi w’ibi byose, ufite ubwenge n’ubushobozi bitagira urugero.
Abafilozofi bo mu bihe bitandukanye, kuva kuri Plato kugeza ku banyabwenge b’iki gihe, bagaragaje ko imiterere y’isi n’ubwumvikane buyirangwamo byerekana ko hariho Umuremyi. Imibereho y’ibinyabuzima n’imitunganyirize y’isi byatumye bavuga ko bitashoboka ko byabayeho ku bw’impanuka gusa, ahubwo ko hariho Ubwenge Bukuru bwabiteyeho.
Plato yavugaga ko hariho “Ikiruta byose mu bwenge no mu kubaho,” naho Aristotle yanditse ko isi n’ibinyabuzima bigaragaza imiterere ituruka ku Nteko y’Ubwenge Bukuru.
Bibiliya isobanura ko Imana yaremye isi n’ijuru mu minsi itandatu, buri munsi ufite igisobanuro cyihariye:
- Umunsi wa mbere – Imana yaremye urumuri, itandukanya umucyo n’umwijima, bigaragaza ubushobozi bwo gushyiraho itandukaniro n’urutonde mu byaremwe.
- Umunsi wa kabiri – Yaremye ijuru, itandukanya amazi yo hejuru n’ayo hasi, igaragaza gahunda n’imitunganyirize y’ibintu.
- Umunsi wa gatatu – Yaremye ubutaka n’ibimera byose, byerekana ko isi itanga ibikenewe mu kubeshaho ibinyabuzima.
- Umunsi wa kane – Yashyizeho izuba, ukwezi n’inyenyeri kugira ngo bigene ibihe n’amasaha, bigaragaza uko Imana itunganya imigendekere y’ibihe.
- Umunsi wa gatanu – Yaremye ibinyabuzima byo mu mazi n’inyoni zo mu kirere, bigaragaza ubwinshi n’ubwiza bw’ubuzima.
- Umunsi wa gatandatu – Yaremye inyamaswa z’isi n’umuntu, umugabo n’umugore, agaragaza ko umuntu afite umwanya wihariye mu byaremwe.
- Umunsi wa karindwi – Imana yaruhutse, igaragaza ko umurimo wayo wari usoje kandi ari mwiza. (Itangiriro 1:1–31; 2:1–3)
Abafilozofi nka Thomas Aquinas bagaragaje ko imiterere n’imitunganyirize by’isi n’ijuru byerekana ubwenge bw’Umuremyi, kuko ibintu byose bifite gahunda n’intego.
Hari ibimenyetso bitandukanye bishimangira ko Imana ibaho kandi ko ibikorwa byayo bigaragarira mu isi n’ijuru:
- Ubwiza bw’isi n’ijuru – imisozi, ibiyaga, inyanja, inyenyeri n’izuba bigaragaza ubwenge n’ubushobozi budasanzwe.
- Amategeko agenga kamere n’ibinyabuzima – imiterere y’umubiri w’umuntu, imikorere y’amaraso n’imikoranire y’ibinyabuzima byose, byerekana gahunda ihamye itashoboka ku bw’impanuka gusa.
- Umutimanama n’indangagaciro – ubushobozi bw’umuntu bwo kumva urukundo, imbabazi no guhitamo icyiza, bugaragaza ishusho y’Umuremyi mu muntu.
- Ibyanditswe bya Bibiliya – ubutumwa bwayo bwanditswe mu bihe bitandukanye, bukomeza guhamya Imana no kuyobora abantu mu kuri.
Bibiliya igira iti:
“Nta muntu wabonye Imana na rimwe.” (Yohana 1:18)
“Imana ibonekera mu byo yaremye.” (Abaroma 1:20)
Abanyabwenge benshi bemeje ko hariho Umuremyi:
Immanuel Kant yavuze ko igitekerezo cy’Imana n’ubutabera gishingiye ku mahame y’ubwenge n’imyitwarire y’umuntu.
Blaise Pascal yagaragaje ko kwizera Imana ari igisubizo ku buzima bw’umuntu, kuko nta kintu cy’isi gitanga amahoro arambye n’ubusobanuro bwuzuye.
René Descartes we yemezaga ko ubushobozi bwo gutekereza ku Mana ari gihamya y’uko hariho Isoko y’ubwenge irenze umuntu.
Ubutumwa bw’ingenzi ni uko umuntu ashobora kumenya Imana binyuze mu kwizera, gusenga no gukurikiza amategeko yayo. Imana ni Umubyeyi wuje urukundo, ushaka ko abantu bagira ubumenyi, amahoro n’ubugingo burambye:
“Kuko Imana yakunze abari mu isi cyane, byatumye itanga Umwana wayo w’ikinege, kugira ngo umwizera wese atarimbuka, ahubwo ahabwe ubugingo buhoraho.” (Yohana 3:16)
Kwiga amateka y’isi n’ijuru, gusoma no gusobanukirwa Bibiliya, ndetse no kwitegereza ibimenyetso byayo mu buzima bwa buri munsi, bitanga amahoro y’umutima, ubwenge n’icyizere cy’ubugingo buhoraho.
Amateka y’isi n’ijuru, imiterere y’ibinyabuzima, amategeko ya kamere n’ibitekerezo by’abafilozofi, byose byerekana ko Imana ibaho. Ibyanditswe bya Bibiliya n’ibimenyetso bigaragara mu byaremwe bidufasha kumenya Umuremyi, gusobanukirwa ibyo akunda no kumenya uko twabana na we mu kuri.
Kwizera Imana, kumenya ibikorwa byayo no kubahiriza amategeko yayo bitanga:
Amahoro y’umutima
Ubwenge n’ubushishozi
Ubugingo buhoraho n’ubwuzuzanye n’ijuru n’isi
Nk’uko Bibiliya ibivuga, Imana ni Umuremyi w’ibi byose, Umubyeyi wuje urukundo kandi ufite ubwenge butagereranywa. Ibimenyetso byo kubaho kwayo bigaragarira mu byo yaremye byose, kandi kuyimenya no kuyikurikira ni isoko y’amahoro n’ubugingo budashira.
