Inzira ya Doha, Amahirwe Akomeye yo Kugarura Amahoro Arambye muri RDC, u Burundi Buyitambitse Imbere
Inzira ya Doha, yatangijwe ku bufatanye n’igihugu cya Qatar, igaragara nk’umushinga wa dipolomasi ufite uburemere n’icyerekezo kirambye, ugamije kugarura amahoro n’ituze mu Burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo (RDC). Si gahunda ishingiye gusa ku guhosha ibibazo byihutirwa, ahubwo ni urugendo rwagutse rwubakiye ku gusana imizi y’amakimbirane amaze imyaka myinshi ashengura aka karere.
Iyi nzira ishingiye ku nkingi z’ingenzi zifatwa nk’urufunguzo rw’amahoro arambye: kurandura ihohoterwa n’itotezwa rishingiye kuri politiki y’amoko, by’umwihariko irikorerwa Abanye-Congo b’Abatutsi; gushyiraho umutekano uhamye mu ntara zo mu Burasirazuba, bigatuma impunzi n’abahunze babona amahirwe yo gusubira mu byabo batekanye; kwimakaza imiyoborere isesuye, idaheza kandi yubahiriza amategeko; no gusenya burundu imitwe yitwaje intwaro ishingiye ku ngengabitekerezo z’urwango n’ihohoterwa, rikomeje kuba intandaro y’umutekano muke n’akaduruvayo mu karere.
Intego ya Doha irenze kurengera ikiremwa muntu gusa. Ifite ishingiro rikomeye rya politiki rigamije kubaka imiterere mishya y’amahoro ahamye, ashingiye ku gusimbuza politiki y’intwaro n’ihohoterwa imiyoborere yubahiriza amategeko, ibiganiro bya politiki byimbitse n’imibanire myiza hagati y’ibihugu byo mu karere. Ni umushinga usaba ubushake bwa politiki buhamye, kwigomwa inyungu z’ako kanya, no gushyira imbere inyungu rusange z’igihe kirekire.
Nyamara, iyi ntego yahuye n’imbogamizi zikomeye zituruka ku murongo wa politiki uriho i Kinshasa, ushinja imbaraga mu gukoresha no kongera gutunganya imitwe yitwaje intwaro ishingiye ku moko n’ingengabitekerezo za politiki. Amatsinda nka Maï-Maï, FDLR na Nyatura—ubu ahurijwe mu izina rya “Wazalendo”—akomeje gukoreshwa nk’ibikoresho bya politiki, bigashimangira urwango rushingiye ku moko, mu rwego rwo guhisha intege nke z’ubutegetsi mu gukemura ikibazo cy’umutekano muke mu Burasirazuba bwa RDC.
Muri uru rwego, urwango rushingiye ku moko ntirukiri umwimerere w’amateka gusa, ahubwo rwahindutse igikoresho cya politiki gikoreshwa ku bushake, gitanga ishingiro ry’ibikorwa bya gisirikare n’ibya politiki bigamije inyungu ziri kure yo kurengera ubusugire bw’igihugu n’umutekano w’abaturage.
Ibi bituma kwinjira mu nzira ya Doha mu buryo bwimbitse kandi bw’ukuri bigora ubuyobozi bwa Perezida Félix Tshisekedi. Iyo nzira isaba gusubiramo imikoranire n’amasezerano, no gushyira ku ruhande—cyangwa gukuraho burundu—imitwe yitwaje intwaro yafashwaga nk’abafatanyabikorwa ba politiki n’igisirikare. Doha, bityo, igahinduka ihitamo rya politiki risobanutse: gukomeza kwishingikiriza kuri Wazalendo, FDLR n’abandi bafatanyabikorwa bo mu karere, barimo n’igihugu cy’u Burundi, mu murongo wo guhangana n’u Rwanda.
Uyu murongo wa politiki uhurirana n’imibare ya politiki ya Perezida Évariste Ndayishimiye, ufite intego yo guhungabanya ituze ry’akarere no guca intege umutekano w’igihe kirekire, kugera no ku migambi yo guhungabanya ubutegetsi bwa Kigali.
Bityo rero, kwirengagiza cyangwa kwanga inzira ya Doha si ikibazo cya dipolomasi gusa, ahubwo ni icyemezo gikomeye cya politiki gifite ingaruka ndende ku gihugu n’akarere. Kigaragaza guhitamo gukomeza inzira y’intambara, ikoreshwa ry’amoko muri politiki n’ihohoterwa, aho kwemera ibiganiro byubakiye ku mpinduka zishingiye ku mizi y’ikibazo. Ibi bishyira RDC mu nzira y’ukwigunga ku rwego mpuzamahanga, bikarushaho gukomeza umutekano muke, ndetse bikangiza mu gihe kirekire icyizere ubutegetsi ubwabwo.
