Bruxelles: Ihurizo Rikomeye ku Butabera bwa RDC hagati y’Ubufatanye Mpuzamahanga n’Ibibazo by’Ubwigenge
Uruzinduko ruherutse gukorwa na Minisitiri w’Ubutabera wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Bwana Guillaume Ngefa, mu mujyi wa Bruxelles mu Bubiligi, aherekejwe n’Umushinjacyaha Mukuru wu Rukiko rw’Ikirenga, Bwana Firmin Mvonde, rwagaragajwe ku mugaragaro nk’intambwe ikomeye igamije gushimangira ubufatanye mu by’amategeko hagati ya RDC n’u Burayi.
Mu mvugo yemewe n’inzego za Leta, uru ruzinduko rwari rugamije ibiganiro byo ku rwego rwo hejuru n’inzego z’u Bubiligi n’iz’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi. Ibyo biganiro byibanze ku gushimangira ubufatanye mu butabera, kunoza uburyo bwo gufashanya mu iperereza mpuzamahanga, ndetse no gushyigikira ivugurura ry’urwego rw’ubutabera muri RDC.
Intego igaragara ku ruhande rwa dipolomasi ni uguteza imbere amahame y’ubutegetsi bushingiye ku mategeko (État de droit) no kunoza imikorere y’ubutabera mu gihugu gikomeje guhura n’imbogamizi zinyuranye zirimo ruswa n’ibyaha by’ubukungu.
Nubwo uru ruzinduko rugaragara nk’urwubahiriza inzira za dipolomasi n’ubufatanye mpuzamahanga, hari abasesenguzi n’abakurikirana politiki bavuga ko rushobora kugira izindi ntego zitagaragara ku mugaragaro.
Mu rwego rwaranzwe n’iyongera ry’iperereza ku byaha by’ubukungu n’iyezandonke, hari impungenge zivugwa n’abaturage n’indi miryango y’ubugenzuzi ku bijyanye n’uko uru ruzinduko rushobora kuba rufite aho ruhuriye no kugerageza kugira ingaruka ku iperereza rihuriweho n’inzego mpuzamahanga, cyane cyane ku bantu bavugwa hafi y’ubutegetsi.
Ibi bituma havuka ibibazo bikomeye:
Ese koko uru ruzinduko ni intambwe yo guteza imbere ubutabera bwigenga, cyangwa ni uburyo bwo kugerageza gucunga no kugabanya ubukana bw’iperereza ku manza zishobora kugira ingaruka za politiki?
Mu bihugu bifite amateka y’ihurizo hagati ya politiki n’ubutabera, icyizere cy’abaturage kigira uruhare rukomeye mu mikorere y’inzego za Leta. Mu rubanza rwa RDC, amateka agaragaza ko hari igihe ubufatanye hagati ya dipolomasi n’ubutabera byigeze bikemangwa, bigatuma abaturage bagira impungenge ku bwigenge nyabwo bw’inzego z’ubucamanza.
Ibyo bigaragaza ko nubwo amagambo n’amasezerano bishobora kugaragara nk’ibyiza, igipimo nyakuri cy’ubufatanye mpuzamahanga kigaragarira mu bikorwa bifatika, mu mucyo, no mu kubahiriza ihame ryo gutandukanya ubutegetsi n’ubutabera.
Mu rwego rw’ubufatanye hagati ya RDC n’u Bubiligi, iki gikorwa gishyira ku isonga ikibazo cy’uko ubutabera mpuzamahanga bugomba gukora mu bwigenge bwuzuye.
Ku ruhande rw’u Bubiligi n’izindi nzego z’i Burayi, uru ruzinduko narwo rushyira mu kizamini ubushobozi bwazo bwo gukomeza iperereza no gufata ibyemezo bitagendeye ku gitutu cya politiki cyangwa dipolomasi.
Ibi ni ingenzi cyane kuko ubufatanye mpuzamahanga mu by’ubutabera busaba icyizere, ubwigenge bw’inzego, n’uburyo bwo kurinda ko ibikorwa by’ubutabera bidakoreshwa mu nyungu za politiki.
Uru ruzinduko rw’i Bruxelles rugaragaza isura zibiri zitandukanye: ku ruhande rumwe ni intambwe igamije gushimangira ubufatanye mu by’ubutabera no guteza imbere ivugurura ry’inzego za Leta; ku rundi ruhande hakagaragara ibibazo by’icyizere n’impungenge ku bijyanye n’ubwigenge bw’iperereza n’imikoreshereze y’ubutabera.
Ibi byose bigaragaza ko ubufatanye mpuzamahanga, cyane cyane mu by’ubutabera, bugomba guhora busuzumwa mu ndorerwamo y’inyungu rusange, aho kuba igikoresho cy’inyungu z’abantu ku giti cyabo cyangwa imbaraga za politiki.
Mu gihe iyi nzira ikomeje, icy’ingenzi ni uko ubutegetsi, inzego z’ubutabera, n’abaturage bakomeza kuba maso, kugira ngo ihame ry’ubutabera bwigenga n’ubutegetsi bushingiye ku mategeko bukomeze kubahirizwa mu buryo budashidikanywaho.
