Menya Byinshi ku Munyafurika Warohamishije Ubwato bw’Abadage mu Ntambara ya Kabiri y’Isi
Ese wari uzi ko Afurika yatanze intwari zidasanzwe zagize uruhare rukomeye mu Ntambara ya Kabiri y’Isi, nyamara amateka akenshi zikibagirana cyangwa ntizigaragazwe uko bikwiye? Imwe muri izo ntwari ni Job Maseko, Umunyafurika wakoze igikorwa ndashyikirwa cyahinduye isura y’urugamba.
Job Maseko yakomokaga muri Afurika y’Epfo. Yari umusirikare wa Native Military Corps (NMC), umutwe w’ingabo wari ugizwe n’Abanyafurika mu gihe cy’ubukoloni bw’u Bwongereza. Mu mwaka wa 1942, ubwo Intambara ya Kabiri y’Isi yari igeze ku ntera ikomeye, yoherejwe ku rugamba rwo muri Afurika ya Ruguru, ahari imirwano ikaze ihanganishije ingabo z’Abadage n’iza Allied Forces.
Muri uwo mwaka, mu mujyi wa Tobruk muri Libya, ahari imirwano ikomeye cyane, Job Maseko yaje gufatwa mpiri n’ingabo z’Abadage, ahinduka imfungwa y’intambara (Prisoner of War). Gufatwa kwabo byasobanuraga iherezo ry’ubushobozi bwo kugira icyo bakora ku rugamba; ariko kuri Maseko, byabaye intangiriro y’ubutwari budasanzwe.
Nubwo yari mu maboko y’umwanzi, yakomeje kurangwa n’ubwenge, umurava n’umutima wo gukorera igihugu cye n’isi muri rusange. Mu ibanga rikomeye, yakoze igikorwa cyaje gutangaza benshi nyuma y’aho kimenyekaniye. Yakoresheje akajerekani k’amata (milk tin) n’uduce twa cordite—ibikoresho biturika bikoreshwa mu masasu—abyifashisha agakoramo igisasu cyo kwikorera (improvised explosive device).
Amaze kugitegura mu bwitonzi no mu bwenge buhanitse, yagishyize ku bwato bw’Abadage bwari buhagaze ku cyambu, butwaye ibikoresho by’ingenzi by’intambara. Nyuma y’igihe gito, igisasu cyaraturitse, ubwato burarohama, bihungabanya bikomeye ibikorwa bya gisirikare by’Abadage muri ako gace. Ibi byabaye mu 1942, mu gihe ingabo z’Abadage zari zikeneye cyane ibikoresho n’ubwikorezi byo gushyigikira imirwano.
Iki gikorwa cya Job Maseko cyari ikimenyetso cy’ubutwari budasanzwe: igikorwa cyakozwe n’umuntu wari imfungwa, adafite intwaro zigezweho, ahubwo yifashishije ubwenge, kwihangana n’umutima w’intwari. Nyuma y’intambara, yaje guhabwa Military Medal, igihembo gikomeye mu gisirikare cy’u Bwongereza gihabwa abasirikare bagaragaje ubutwari budasanzwe ku rugamba.
Nyamara, abasesenguzi b’amateka n’abakurikirana iby’intambara benshi bemeza ko Job Maseko yari akwiriye guhabwa Victoria Cross, ari cyo gihembo kiri hejuru mu gisirikare cy’u Bwongereza, gihabwa intwari zagize ubutwari burenze urugero. Kuba ataragihawe, benshi babihuza n’ivangura ryari riganje muri icyo gihe, aho ubutwari bw’Abanyafurika bwajyaga busuzugurwa cyangwa ntibuhabwe agaciro kabukwiye.
Inkuru ya Job Maseko ni isomo rikomeye ku isi yose: igaragaza ko Afurika nayo yatanze intwari nyazo zagize uruhare rukomeye mu mateka y’isi, nubwo izo ntwari zitigeze zihabwa umwanya ukwiriye mu bitabo by’amateka no mu mvugo mpuzamahanga. Ni urugero rudasubirwaho rwerekana ko ubutwari budashingira ku ruhu, ku rwego cyangwa ku gihugu, ahubwo bushingira ku mutima, ubwenge n’indangagaciro z’ubumuntu.
Ntitukibagirwe intwari zacu. Kwibuka Job Maseko ni ukwibuka uruhare rwa Afurika mu kubohora isi no kurwanya ubugome.







