MOSE: Umugaragu w’Imana Wahinduye Amateka y’Abisirayeli n’Isi
Amazina ye abiri n’icyo asobanura
Mose azwi cyane ku izina rya Mose (rikomoka ku rurimi rw’Igiheburayo Mosheh), risobanurwa nk’“uwakuwe mu mazi.” Iri zina ryahawe uwo mwana ubwo yakurwaga mu ruzi rwa Nili.
Mu mateka ya kera ya Misiri, hari n’irindi zina rifitanye isano na we rikomoka ku rurimi rw’Ikimisiro cya kera (ms cyangwa mose), risobanura “umwana” cyangwa “uwavutse.” Ibi bigaragaza inkomoko ye ihuza imico y’Abisirayeli n’iy’Abanyamisiri.
Mose yavukiye mu bwoko bwa Lewi, mu gihe Abisirayeli bari mu bucakara mu gihugu cya Misiri. Yavutse mu bihe bikomeye, aho umwami wa Misiri (Farawo) yari yategetse ko abana b’abahungu b’Abaheburayo bicwa kugira ngo bagabanye ubwinshi bwabo.
Nyina wa Mose, Yokeberedi, yamuhishe amezi atatu, nyuma aza kumushyira mu gasanduku k’ibyatsi (arke nto) amuhisha ku ruzi rwa Nili. Aha ni ho umukobwa wa Farawo yamubonye, akamugirira impuhwe, akamujyana mu ngoro akamurera nk’umwana we.
Mose yakuriye mu buzima bw’icyubahiro mu ngoro y’umwami, yigishwa ubumenyi bw’Abanyamisiri: ubuyobozi, indimi n’ubuhanga butandukanye. Nubwo yari mu buzima bwiza, ntiyigeze yibagirwa inkomoko ye nk’Umuheburayo.
Igihe yari amaze gukura, Mose yabonye uko Abisirayeli bakandamizwa, bituma umutima we wuzura impuhwe. Ibi byaje kumuganisha ku gikorwa gikomeye: yishe Umunyamisiri wakubitaga Umuheburayo, bituma ahunga igihugu cya Misiri.
Mose yahungiye mu gihugu cy’i Midiyani, aho yabaye umwungeri. Aho ni ho yashakiye umugore witwa Zipora, umukobwa wa Yetiro (Yetro), umutambyi w’i Midiyani.
Mu gihe yari aragiye intama ku musozi wa Horebu (Sinayi), Mose yabonekewe n’Imana mu buryo budasanzwe—mu gihuru cyaka umuriro ariko ntigishye ngo gikongoke. Aha ni ho Imana yamuhamagariye kuyobora Abisirayeli, ikabavana mu bucakara bwa Misiri.
Mose yasubiye i Misiri asanganirwa na mukuru we Aroni. Yahuye na Farawo amusaba kurekura Abisirayeli, ariko Farawo arinangira. Ibi byakurikiwe n’ibyago icumi bikomeye Imana yateje Misiri, birimo:
- Amazi ya Nili guhinduka amaraso
- Igihugu kuzura inzige n’ibikeri
- Umwijima ukomeye utwikira igihugu
- Urupfu rw’imfura z’Abanyamisiri
Nyuma y’ibi byago, Farawo yemeye kurekura Abisirayeli.
Mose yayoboye Abisirayeli basohoka muri Misiri mu gikorwa kizwi nk’“Iyimuka” (Exodus). Kimwe mu bitangaza bikomeye byabaye ni uko Imana yakoresheje Mose igatandukanya Inyanja Itukura (Red Sea), Abisirayeli bakambuka ku butaka bwumutse, naho ingabo za Farawo zikarohama.
Nyuma yo kuva muri Misiri, Mose yayoboye Abisirayeli imyaka 40 mu butayu:
- Yahawe Amategeko Icumi (Ten Commandments) ku musozi wa Sinayi
- Yigishije abantu amategeko n’amahame y’Imana
- Yahanganye n’ibibazo byinshi by’abantu, birimo kutizera no kwigomeka
Nubwo abantu bagiraga intege nke, Mose yakomeje kubabera umuhuza hagati yabo n’Imana.
Mose yari umuyobozi wihariye:
- Kwicisha bugufi: Bibiliya imuvuga nk’umuntu wicisha bugufi kurusha abandi bose
- Kwihangana: Yihanganiye ibibazo byinshi by’Abisirayeli
- Kugirana ubusabane n’Imana: Yaganiraga n’Imana “nk’uko umuntu avugana n’inshuti ye”
Yari umuyobozi utarashingiraga ku mbaraga ze bwite, ahubwo ku buyobozi bw’Imana.
Mose ntiyageze mu gihugu cy’Isezerano (Kanani), kubera ko hari aho atumviye Imana neza. Yitabye Imana afite imyaka 120, ari ku musozi wa Nebo, areba igihugu Imana yasezeranyije Abisirayeli.
Nubwo atagezeyo, umurage we warakomeye cyane:
- Yabaye umuyobozi ukomeye wakuye abantu mu bucakara
- Yashyizeho amategeko yagize uruhare rukomeye mu mibereho y’Abisirayeli
Mose ni umwe mu bantu bakomeye cyane mu mateka ya Bibiliya n’isi muri rusange. Ubuzima bwe bugaragaza ko Imana ishobora gukoresha umuntu usanzwe, ikamugira igikoresho cy’impinduka zikomeye. Yabaye umuyobozi, umuhanuzi n’umwigisha, asiga umurage udasanzwe w’ukwizera, ubutwari n’ubuyobozi bushingiye ku Mana.





