Denis Mukwege Yashimye Ibihano bya Amerika, U Rwanda Rwemeza ko RDC Ari yo Nyirabayazana w’Ibibazo by’Umutekano mu Burasirazuba
Mu itangazo yashyize ahagaragara ku wa Kabiri, tariki ya 03/3/2026, Dr. Denis Mukwege yagaragaje ko yishimiye icyemezo cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika cyo gufatira ibihano bamwe mu basirikare bakuru b’u Rwanda. Ibyo bihano byatangajwe na Minisiteri y’Imari ya Amerika, binyuze mu rwego rwayo rushinzwe kugenzura no gukurikirana umutungo w’abafatirwa ibihano.
Ibihano byibanze ku basirikare bakuru bo mu Ngabo z’u Rwanda (RDF), bashinjwa kugira uruhare mu guhungabanya umutekano mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).
Denis Mukwege, uzwi nk’umuganga w’indwara z’abagore ndetse n’impirimbanyi y’uburenganzira bwa muntu, yavuze ko ibihano bya Amerika ari intambwe iganisha ku gushyira igitutu kuri Kigali. Yemeje ko kuva mu mpera za 2021, intambara yongeye gufata indi ntera mu Burasirazuba bwa Congo, ashinja u Rwanda kugira uruhare mu gushyigikira umutwe wa M23.
Mukwege, wanahawe igihembo cyitiriwe Nobel cy’Amahoro mu 2018, yagaragaje ko ibihano byafashwe bidahagije, asaba ko umuryango mpuzamahanga wakongera imbaraga mu gufatira u Rwanda ingamba za politiki, iza dipolomasi n’iz’ubukungu. Yanasabye ko hashyirwa mu bikorwa byuzuye imyanzuro y’Inama y’Umutekano ya Loni isaba ihagarikwa ry’imirwano n’isohoka ry’ingabo z’u Rwanda ku butaka bwa Congo.
Yongeye gusaba ibihugu by’u Burayi, birimo u Bufaransa na Polonye, ndetse n’inzego z’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi, gusubiramo imikoranire ya gisirikare bifitanye n’u Rwanda, no guhagarika inkunga z’ingengo y’imari zishobora gufasha ubutegetsi bwa Kigali.
Ku rundi ruhande, Guverinoma y’u Rwanda yakomeje kugaragaza ko ibyo ishinjwa na bamwe mu banyapolitiki ba Congo n’impirimbanyi zirimo Mukwege bidafite ishingiro. U Rwanda ruvuga ko ibibazo by’umutekano muke mu Burasirazuba bwa RDC bishingiye ahanini ku miyoborere mibi ya Kinshasa no ku mikoranire ya Leta ya Congo n’imitwe yitwaje intwaro irimo FDLR.
Kigali ishimangira ko umutwe wa FDLR ugizwe n’abasize bakoze Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kandi ko wakomeje gukorera mu mashyamba ya Congo imyaka irenga makumyabiri, ukaba ugiteza umutekano muke ku mipaka y’u Rwanda. U Rwanda rushinja ubutegetsi bwa Kinshasa kuwihanganira, kuwufasha cyangwa kuwukoresha mu nyungu za politiki, aho guhangana na wo.
Mu butumwa bwatanzwe n’Umuvugizi wa Guverinoma y’u Rwanda, havuzwe ko gushora amafaranga menshi mu bukangurambaga bwo gushinja u Rwanda ibinyoma bidashobora gusimbura inshingano za Leta ya Congo zo kurinda abaturage bayo no gusenya burundu imitwe yitwaje intwaro ikorera ku butaka bwayo.
Ibibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC bifite inkomoko ndende, by’umwihariko nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, ubwo abarwanyi n’abasize bakoze Jenoside bahungiraga mu cyahoze ari Zaïre. Kuva icyo gihe, imitwe myinshi yitwaje intwaro yakomeje kwaduka muri Kivu, harimo na FDLR, ndetse n’indi mitwe yitwaje intwaro igizwe n’abaturage ba Congo ubwabo.
Abasesenguzi batandukanye bagaragaza ko intege nke z’inzego za Leta ya Congo, ruswa, imiyoborere idahwitse n’ihangana rishingiye ku nyungu z’ubukungu bw’amabuye y’agaciro biri mu bituma aka karere kadahabwa umurongo uhamye w’amahoro.
Mu gihe Mukwege asaba igitutu gikomeye ku Rwanda, Kigali yo igaragaza ko igisubizo kirambye kiri mu gushyiraho ubuyobozi bukomeye kandi bubazwa inshingano muri RDC, gusenya burundu imitwe yitwaje intwaro yose nta kurobanura, no kubahiriza amasezerano y’amahoro yasinywe mu rwego rw’akarere.
Ikibazo cy’u Burasirazuba bwa Congo gikomeje kuba ingingo ikomeye mu ruhando mpuzamahanga, aho ibihugu n’imiryango mpuzamahanga bikomeje gutanga ibitekerezo bitandukanye ku cyakorwa. Mu gihe bamwe bashyigikira igitekerezo cyo gufatira u Rwanda ibihano, abandi bagaragaza ko igisubizo kirambye gisaba ko Leta ya Congo ibanza kwikosora, igashyiraho inzego zikomeye z’umutekano, kandi igahagarika imikoranire iyo ari yo yose n’imitwe yitwaje intwaro.
Muri rusange, impaka hagati ya Mukwege n’u Rwanda zigaragaza ishusho y’ikibazo gikomeye kandi kimaze igihe mu karere k’Ibiyaga Bigari, aho buri ruhande rushinja urundi kuba intandaro y’umutekano muke. Icyakora, abasesenguzi benshi bahuriza ku kuba amahoro arambye azagerwaho ari uko ubuyobozi bwa RDC bushoboye gukemura ibibazo by’imbere mu gihugu, bugashyira imbere inyungu z’abaturage no kubaka inzego zikora neza kandi zibazwa inshingano.






