Perezida Kagame Ayoboye Abashimiwe Imiyoborere Myiza, Tshisekedi na Ndayishimiye Baza mu Bayobozi Babi Kurusha Abandi ku Isi
Ikinyamakuru Africa Today Media Group cyasohoye ubushakashatsi bushya bugaragaza uko bamwe mu bayobozi b’ibihugu bya Afurika babonwa n’abaturage ku bijyanye n’imiyoborere yabo. Ubu bushakashatsi bwakorewe ku Banyafurika 150 baturutse mu bihugu 38, hagamijwe kumenya abaperezida batatu bafatwa nk’abakora neza kurusha abandi, ndetse n’abandi batatu babonwa nk’abakora nabi kurusha abandi.
Ni ubushakashatsi bushingiye ku bitekerezo n’imyumvire by’ababajijwe, bukagaragaza ishusho rusange y’uko imiyoborere y’aba bayobozi ihagaze mu maso ya rubanda ku rwego rw’ibihugu byabo no ku mugabane wa Afurika muri rusange.
Abaperezida Batatu Bashimiwe Kurusha Abandi.
Perezida Paul Kagame ni we waje ku mwanya wa mbere n’amanota 92%, agaragaza icyizere n’ishimwe byinshi ahabwa ku miyoborere ye. Kuva yafata ubutegetsi mu mwaka wa 2000, nyuma y’igihe yari amaze ari Visi Perezida wa Repubulika, u Rwanda rwagiye rugaragaza impinduka zikomeye mu bukungu, mu miyoborere no mu iterambere ry’ibikorwaremezo.
Mu myaka isaga makumyabiri ishize, u Rwanda rwashyize imbere gahunda zo guhindura ubukungu rushingiye ku ikoranabuhanga, guteza imbere serivisi, kongerera abaturage ubushobozi no kubaka inzego z’imiyoborere zishingiye ku mucyo n’igenamigambi rihamye. Ibi byatumye igihugu gikomeza kuvugwa mu bihugu bigaragaza umuvuduko mu iterambere ku mugabane wa Afurika.
Ku mwanya wa kabiri haje Capt. Ibrahim Traoré wa Burkina Faso n’amanota 89%. Uyu muyobozi ukiri muto ku butegetsi yagiye ashimirwa uburyo agaragaza kwigenga mu byemezo bya politiki no gushyira imbere ubusugire bw’igihugu cye mu bihe by’umutekano muke.
Ku mwanya wa gatatu haza Dharam Gokhool wa Mauritius n’amanota 87%, igihugu gisanzwe gifatwa nk’icyateye imbere mu miyoborere myiza, ubukungu butajegajega n’ubucuruzi mpuzamahanga.
Abaperezida Bafatwa Nk’Abakora Nabi Kurusha Abandi
Ku rundi ruhande, Perezida Paul Biya wa Cameroon yaje ku mwanya wa mbere mu babonwa nk’abakora nabi, n’amanota 8%. Perezida Biya amaze imyaka irenga 40 ku butegetsi, ibintu bamwe mu basesenguzi bahuza n’ibibazo by’imiyoborere imaze igihe kirekire idahinduka, ndetse n’umutekano muke mu bice bimwe by’igihugu.
Félix Tshisekedi wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yaje ku mwanya wa kabiri n’amanota 4%. Nubwo yagiye agaragaza ubushake bwo kuvugurura inzego no kugarura amahoro mu Burasirazuba bwa Congo, igihugu cye gikomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano, ubukungu budahagaze neza n’ikorwa ry’amatora rikunze kuvugwaho impaka.
Ku mwanya wa gatatu haza Évariste Ndayishimiye w’u Burundi n’amanota 2%. Ndayishimiye yafashe ubutegetsi mu 2020 asimbuye Pierre Nkurunziza witabye Imana, atangira atanga icyizere cy’impinduka. Icyakora, bamwe mu babajijwe bagaragaje ko impinduka zitezweho zitigeze zigaragara ku rugero rushimishije, by’umwihariko mu bijyanye n’ubukungu n’ubwisanzure bwa politiki.
Nubwo ubu bushakashatsi budashingiye ku mibare y’ubukungu cyangwa raporo z’inzego mpuzamahanga, bugaragaza ishusho y’imyumvire y’abaturage ku miyoborere y’abayobozi babo. Bugaragaza kandi itandukaniro rikomeye mu buryo abayobozi bamwe bashimirwa n’uko abandi banengwa.
Ku ruhande rumwe, u Rwanda na Mauritius bikunze kuvugwa nk’ibihugu byashyize imbere igenamigambi rihamye, kurwanya ruswa no guteza imbere ikoranabuhanga. Ku rundi ruhande, ibihugu nka Cameroon, RDC n’u Burundi bikunze guhura n’imbogamizi zirimo umutekano muke, ibibazo bya politiki n’ubukungu budahagaze neza.
Iyi raporo ya Africa Today Media Group yongeye gutangiza impaka ku miyoborere ya politiki muri Afurika, ishimangira ko abaturage bakomeje gushaka abayobozi bashyira imbere iterambere rirambye, amahoro n’imibereho myiza y’abaturage.







