Perezida Kagame Yashimangiye ko Atazigera Asaba Imbabazi ku Bihano Yise “Bishingiye ku Kinyoma”
Mu gihe umubano w’u Rwanda n’ibihugu byo mu Burayi ukomeje kujya mu bihe bikomeye, Perezida wa Repubulika, Paul Kagame, yongeye gushimangira ko u Rwanda rutazigera rwemera cyangwa ngo rusabe imbabazi ku bihano rufatirwa, avuga ko bidafite ishingiro kandi bishingiye ku makuru abogamye.
Ibi yabigarutseho mu kiganiro yagiranye n’ikinyamakuru Jeune Afrique, aho yanenze uburyo ibihugu byo mu Burengerazuba bw’Isi—by’umwihariko ibyo ku mugabane w’u Burayi hamwe na Leta Zunze Ubumwe za Amerika—bifata ibyemezo ku Rwanda bishingiye ku bisobanuro bitangwa na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), iyobowe na Perezida Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo.
Umubano w’u Rwanda n’u Burayi si mushya; umaze imyaka myinshi ushingiye ku bufatanye mu nzego zitandukanye zirimo ubukungu, uburezi, ubuzima n’iterambere rusange. Ibihugu byo mu Burayi byagize uruhare rukomeye mu gutera inkunga gahunda zitandukanye z’iterambere ry’u Rwanda nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Gusa, uwo mubano wakunze kujya ugira ibihe by’umwuka mubi, by’umwihariko iyo haje ibibazo by’umutekano mu karere k’Ibiyaga Bigari, cyane cyane mu Burasirazuba bwa RDC. Mu bihe bitandukanye, u Rwanda rwagiye rushinjwa kugira uruhare mu bibazo by’umutekano muri aka gace, ibintu rwakomeje guhakana rwivuye inyuma.
Mu bihe bya vuba, u Burayi na Amerika byafatiye u Rwanda ibihano birimo kugabanya cyangwa guhagarika zimwe mu nkunga, ndetse n’ibindi byemezo birebana n’ubufatanye mu bya dipolomasi.
Ibi bishingirwa ku birego bivuga ko u Rwanda rufite uruhare mu mutekano muke uri mu Burasirazuba bwa RDC, ndetse ko rushinjwa no kugira inyungu mu mutungo kamere w’icyo gihugu.
Perezida Kagame yamaganye ibyo birego, avuga ko ari “ibinyoma byubakiye ku nyungu za politiki” z’ibihugu bifata ibyo byemezo. Yagize ati:
“Ntibakwiye kunyitegaho gusaba imbabazi cyangwa kwemera ibihano bidafite ibisobanuro cyangwa ishingiro.”
Yakomeje agaragaza ko ibihano bidafatwa buri gihe hashingiwe ku kuri, ahubwo akenshi bishingira ku nyungu z’ababifata.
Ibibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC bimaze imyaka myinshi, birimo imitwe yitwaje intwaro, ubucukuzi butemewe bw’amabuye y’agaciro, ndetse n’ihungabana rikomeje kuba ku baturage.
U Rwanda rushinja ubuyobozi bwa RDC kuba rutarashoboye gukemura ibyo bibazo, ndetse rukagaragaza ko rushyirwa mu majwi mu buryo budafite gihamya. Ku rundi ruhande, RDC yo ikomeza gushinja u Rwanda gushyigikira imitwe imwe n’imwe irwanya ubutegetsi bwayo.
Izi mvururu ni zo zabaye intandaro y’ukutizerana hagati y’u Rwanda n’ibihugu byo mu Burayi, bikunze gufata uruhande rushingiye ku makuru bihabwa na RDC.
Kimwe mu byo u Rwanda rushinjwa ni ugusahura umutungo kamere wa RDC, cyane cyane amabuye y’agaciro nka zahabu, coltan (tantalum), kasiterite na tungsten.
Perezida Kagame yabihakanye yivuye inyuma, ashimangira ko:
- u Rwanda rufite amabuye yarwo y’agaciro rucukura mu buryo bwemewe;
- rufite uburyo bukomeye bwo gukurikirana inkomoko y’amabuye y’agaciro;
- kandi n’ayo rutunganya anyura mu mucyo, afite inyandiko zigaragaza aho yavuye.
Yongeyeho ko kuba u Rwanda ari ihuriro ry’ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro ku rwego mpuzamahanga bidakwiye gufatwa nk’ikimenyetso cy’uko ruyanyaga mu bihugu by’ibituranyi.
Ku bijyanye n’ingaruka z’ibihano ku bukungu, Perezida Kagame yavuze ko u Rwanda rwanyuze mu bihe bikomeye kurushaho, ariko rukabasha kubisohokamo.
Yagize ati:
“Twahuye n’ingorane nyinshi. U Rwanda rwigeze kuba igihugu kitariho, ariko uyu munsi rurahari kandi rurakomeye.”
Ibi bigaragaza ko u Rwanda rwiteguye gukomeza inzira yarwo y’iterambere nubwo rwaba rufatiwe ibihano.
Kugeza ubu, umubano w’u Rwanda n’u Burayi uri mu rwego rudasanzwe:
- hariho ukutizerana mu bya politiki n’umutekano;
- ibihugu bimwe by’u Burayi byagabanyije inkunga n’ubufatanye;
- ariko kandi ubufatanye mu bucuruzi n’ishoramari ntibwigeze buhagarara burundu.
Ku rundi ruhande, u Rwanda rukomeje gushimangira ko rushyigikiye ibisubizo bya Afurika mu gukemura ibibazo by’umutekano, kandi rukagaragaza ko ibibazo byinshi by’akarere bikwiye gukemurirwa imbere muri Afurika aho guterwa umuti n’amahanga.
Nubwo umwuka utari mwiza hagati y’u Rwanda n’ibihugu byinshi byo mu Burayi, impande zombi ziracyafite inyungu zihuriweho mu bukungu no mu mutekano.
Icyakora, amagambo akomeye ya Perezida Kagame agaragaza ko u Rwanda rutazemera igitutu icyo ari cyo cyose rubona ko kidafite ishingiro, ibintu bishobora gukomeza gushyira uwo mubano mu bihe by’igeragezwa rikomeye mu minsi iri imbere.





