Ukuri ku Bukungu bwa Amerika Cyangwa Imibare Itavugwaho Rumwe?
Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald J. Trump, yatangaje ko mu mwaka wa mbere w’igihembwe cye cya kabiri ku butegetsi, ubukungu bwa Amerika bwinjijwemo ishoramari ringana na miliyari ibihumbi 20 z’amadolari ($20 trillion) — umubare yavuze ko utarigeze ugerwaho n’undi perezida uwo ari we wese mu mateka ya Amerika.
Iyi mvugo Trump yayishingiye ku izamuka rikomeye ry’isoko ry’imari (stock market), ku masezerano manini y’ishoramari y’ibigo bikomeye byo muri Amerika n’ibyo ku rwego mpuzamahanga, ndetse no ku mafaranga ateganyijwe kuzakomoka ku misoro ikaze (tariffs) yashyizwe ku bicuruzwa bitumizwa hanze y’igihugu, cyane cyane ibituruka mu Bushinwa no mu bindi bihugu Amerika ifitanye umubano w’ubucuruzi utajyanye neza.
Trump ahuza ibi n’ishingiro rya politiki ye izwi nka “America First,” igamije:
Kugarura inganda n’imirimo muri Amerika aho kohereza umusaruro mu mahanga;
Kongera umusaruro w’imbere mu gihugu no guha akazi Abanyamerika benshi;
Gusimbuza umusoro ku mishahara (income tax) imisoro ishyirwa ku bicuruzwa bituruka hanze, bityo umutwaro w’imisoro ukava ku baturage ugashyirwa ku bicuruzwa byinjira mu gihugu.
Nk’uko Trump abivuga, iyi politiki ngo yatumye ibigo bikomeye byongera gushora imari muri Amerika, mu gihe ibindi byahisemo kwimura inganda zabyo zivuye mu mahanga zigatahira ku butaka bwa Amerika.
Nubwo ayo magambo yakiriwe n’abamushyigikiye nk’ikimenyetso cy’intsinzi ikomeye, abasesenguzi b’ubukungu n’abagenzura ukuri kw’amakuru (fact-checkers) bagaragaje ko iyi mibare ishobora kuba irenze ukuri kugaragara.
Bamwe mu mpuguke bavuga ko:
Nubwo hari amasezerano menshi y’ishoramari yatangajwe, amafaranga amaze kwinjira mu bukungu ku buryo bugaragara ashobora kuba ari hagati ya miliyari ibihumbi 7 na 10 z’amadolari ($7–10 trillion);
Igice kinini cy’ayo Trump avuga ari amasezerano y’igihe kirekire, amwe muri yo atarashyirwa mu bikorwa cyangwa agishingiye ku mihigo ishobora guhinduka bitewe n’uko ubukungu bw’isi buhagaze;
Hari n’amafaranga abarwa hashingiwe ku izamuka ry’agaciro k’amasoko y’imari, nyamara ayo mafaranga atari yose ahita ahinduka ishoramari rikorwa mu nganda cyangwa mu mirimo ifatika.
Si ubwa mbere Trump akoresheje imibare minini mu gusobanura ibijyanye n’ubukungu. No mu gihe cye cya mbere ku butegetsi (2017–2021), yakunze:
Gushyira imbere izamuka ry’isoko ry’imari nk’ikimenyetso cy’intsinzi y’ubutegetsi bwe;
Gutangaza amasezerano akomeye y’ishoramari nk’ikimenyetso cy’icyizere cy’abashoramari, nubwo atari yose yashyirwaga mu bikorwa uko yatangajwe.
Ibi byagiye bitera impaka zikomeye hagati y’abanyapolitiki, abahanga mu bukungu n’itangazamakuru, ku itandukaniro riri hagati y’ibitangazwa n’ibikorwa bifatika.
Abasesenguzi bakomeje kwibaza:
Ese politiki ya “America First” izatanga iterambere rirambye cyangwa izongera igitutu ku biciro by’ibicuruzwa ku baturage?
Ese imisoro ku bicuruzwa bituruka hanze izarinda inganda zo mu gihugu cyangwa izateza intambara y’ubucuruzi ishobora kugira ingaruka mbi ku bukungu bw’isi?
Ese iryo shoramari ryatangajwe rizahinduka imirimo ifatika ku Bunyamerika basanzwe?
Mu gihe Trump akomeje kwemeza ko politiki ye ari yo izahindura amateka y’ubukungu bwa Amerika, abasesenguzi bo bavuga ko igihe ari cyo kizagaragaza itandukaniro riri hagati y’imvugo za politiki n’ingaruka zigaragara ku mibereho y’abaturage n’ubukungu bw’igihugu muri rusange.
