Senateri Salomon Yaburiye Afurika ku “Ihirikwa ry’Itegeko Nshinga muri RDC”, Avuga ko Guhindura Itegeko Nshinga byakururira Iki gihugu Ihungabana Rikomeye
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Umusenateri wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Salomon Kalonda Idi Della, yagejeje ijambo rikomeye imbere y’Inteko Ishinga Amategeko ya Ethiopia mu nama nyafurika yibanze ku butasi, umutekano, ubunyangamugayo bw’amatora ndetse na demokarasi ku mugabane wa Afurika. Mu ijambo rye, yakoresheje Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo nk’urugero rw’igihugu avuga ko kiri guhura n’ibibazo bikomeye birebana n’imiyoborere no kubahiriza Itegeko Nshinga.
Kalonda yavuze ko muri RDC hari gahunda iri gutegurwa yo guhindura Itegeko Nshinga, avuga ko intego yayo yaba iyo gutuma Perezida Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo ashobora kongera kwiyamamariza indi manda, ibintu avuga ko bidahuye n’amahame y’Itegeko Nshinga ririho ubu.
Yavuze ko abaturage, imitwe ya politiki itavuga rumwe n’ubutegetsi ndetse n’imiryango itegamiye kuri Leta bagaragaje kutavuga rumwe n’iyo gahunda binyuze mu myigaragambyo. Nk’uko yabitangaje, iyo myigaragambyo yasubijwe n’inzego z’umutekano, aho yavuze ko hari abaturage bahasize ubuzima, amaraso akongera kumenekera ku butaka bwa Congo.
Mu ijambo rye, Kalonda yanenze ibyo yise guceceka kw’abafatanyabikorwa mpuzamahanga, avuga ko kudafata umwanya ku bibazo nk’ibi bishobora gufatwa nk’ubufatanyacyaha aho kuba ukutabogama.
Yagarutse kandi ku cyo yise “coup d’État constitutionnel”, cyangwa ihirikwa ry’ubutegetsi rinyuze mu guhindura amategeko, arigereranya na coup d’État ya gisirikare. Yavuze ko nubwo ihirikwa rya gisirikare rikunze kwamaganwa no gufatirwa ibihano, irikorerwa mu guhindura amategeko rishobora gukorwa ryambaye isura yo kubahiriza amategeko, nyamara rikabangamira amahame shingiro ya demokarasi.
Yagize ati: “Nta mpamvu yo kwemera ko habaho ihirikwa rimwe rifatwa nk’iribi, irindi rikambikwa isura yemewe kandi ryangiza amahame ya demokarasi ku buryo bumwe.”
Mu bindi bibazo yagaragaje, Kalonda yavuze ko amatora muri Afurika akomeje guhura n’imbogamizi zirimo kutigenga kwa za komisiyo z’amatora, gukoresha inkiko mu gukuraho abakandida bafite amahirwe menshi, ndetse no guhagarika internet mu gihe cyo gutangaza ibyavuye mu matora. Yavuze ko ibyo byose bigabanya icyizere abaturage bagirira inzira ya demokarasi.
Mu rwego rwo gushimangira ubunyangamugayo bw’amatora ku mugabane wa Afurika, yasabye ko hashyirwaho urwego ruhoraho rw’Afurika rukurikirana amatora, hakubakwa ubushobozi bw’ikoranabuhanga ryigenga rikoreshwa mu matora, hagashyirwaho uburyo bunoze bwo gukora ubugenzuzi bwigenga kandi buboneye, ndetse hakanashyirwaho gahunda y’Inteko Zishinga Amategeko yo gukurikirana amatora kuva ku iyandikwa ry’abatora kugeza ku itangazwa ry’ibyavuye mu matora.
Yasoje avuga ko n’urwego rw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro muri RDC rugirwaho ingaruka n’ibibazo bya politiki. Ku bwe, iyo demokarasi idakora neza, bishobora gutuma igihugu gihura n’ibibazo mu mibanire n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga ndetse no mu ishoramari.
Ibi byatangajwe na Salomon Kalonda bije mu gihe politiki ya Perezida Félix Tshisekedi ikomeje kugibwaho impaka haba imbere mu gihugu no ku rwego mpuzamahanga. Ku ruhande rumwe, ubutegetsi bwa Tshisekedi buvuga ko bukomeje gushyira imbere amavugurura mu miyoborere, umutekano n’iterambere ry’igihugu. Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe na Leta bakomeje kugaragaza impungenge ku birebana n’ubwisanzure bwa politiki, imikorere y’inzego z’amatora, uburenganzira bwa muntu ndetse n’ibivugwa ku mushinga wo kuvugurura Itegeko Nshinga.
Kugeza ubu, Leta ya RDC ntiremera ibirego by’abayishinja gushaka guhindura Itegeko Nshinga kugira ngo Perezida Tshisekedi abone indi manda. Ahubwo ivuga ko ibikorwa byayo bigamije kubungabunga ituze, kubaka inzego zikomeye no guteza imbere igihugu.
Mu gihe RDC ikomeje kwitegura ibihe bya politiki biri imbere, abakurikiranira hafi ibibera muri iki gihugu bemeza ko ibiganiro hagati y’impande zitandukanye, kubahiriza amategeko no gukomeza inzego za demokarasi bizaba ingenzi mu kubungabunga amahoro, ituze n’iterambere rirambye ry’igihugu.
