Aba-Mbororo 13,852 Muri RDC: Ni Ba Nde, Bakomoka He, Ese Bafitanye Isano n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa Congo?
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yatangaje ko aborozi b’Aba-Mbororo 13,852 bamaze kumenyekana mu ntara za Bas-Uélé, Haut-Uélé na Nord-Ubangi, mu gihe gahunda yo kumenya no kwandikisha aborozi ikomeje.
Iyi gahunda iri mu rwego rw’ingamba za Leta zo kumenya umubare w’aborozi, gukurikirana ingendo zabo no kunoza imicungire y’ubworozi bwambukiranya uturere n’imipaka. Icyakora, ikibazo cy’Aba-Mbororo gikomeje guteza impaka ku bijyanye n’ubutaka, umutekano, ubworozi n’imibanire hagati y’abaturage.
Aba-Mbororo 13,852 Bamaze Kumenyekana
Nk’uko byatangajwe mu nyandiko y’amakuru ya Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Umutekano, Iyegereza Ubutegetsi abaturage n’Ibikorwa by’Abakuru b’Imiryango Gakondo, Jacquemain Shabani Lukoo, aborozi b’Aba-Mbororo 13,852 bamaze kumenyekana mu ntara za Bas-Uélé, Haut-Uélé na Nord-Ubangi.
Iyi nkuru yatangajwe mu nama ya 98 y’Abaminisitiri yabaye ku wa Gatanu, tariki ya 11/09/2026, mu Mujyi wa Kinshasa, ahitwa Cité de l’Union africaine.
Gahunda yo kumenya aba borozi yatangiye ku wa 12 Kanama 2026, ubwo amatsinda ya Komisiyo ihuriweho n’inzego zitandukanye za Leta yashyirwaga mu ntara zagenewe gukorerwamo iki gikorwa.
Mbere yo gutangira, habaye inama zo gutegura iki gikorwa zahuje inzego zo ku rwego rw’intara, uturere n’inzego z’ibanze, hagamijwe kunoza imikorere no kumenya ahantu aborozi b’Aba-Mbororo bari.
Nyuma y’izo nama, abashinzwe kumenya no kwandikisha aborozi batangiye kujya mu bice bitandukanye, bakusanya amakuru ku bantu bagize iri tsinda ry’aborozi.
Raporo y’agateganyo yagaragaje ko kugeza ubu hamaze kumenyekana abantu 13,852 muri izi ntara zitatu.
Ni Izihe Ntara Zamaze Gukorerwamo Iki Gikorwa?
Gahunda yatangijwe na Guverinoma ya RDC yibanze kuri izi ntara:
- Bas-Uélé
- Haut-Uélé
- Nord-Ubangi
Izi ntara ziherereye mu majyaruguru y’uburasirazuba bwa RDC, hafi y’ibice bihana imbibi na Repubulika ya Centrafrique, Sudani y’Epfo ndetse n’utundi duce two muri Afurika yo hagati.
Ni agace karimo ibibaya, amashyamba n’ahantu hari ibyatsi bitandukanye bishobora gukoreshwa mu bworozi.
Gahunda Iracyafite Imbogamizi
Nubwo umubare w’abamaze kumenyekana ugeze ku 13,852, Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu yavuze ko icyiciro cya mbere cy’iki gikorwa cyagaragaje imbogamizi zitandukanye.
Guverinoma yavuze ko mu minsi iri imbere hazakorwa isuzuma ryimbitse kugira ngo hamenyekane neza ibibazo byagaragaye mu ntara zitandukanye, ndetse hashyirweho ingamba zihuye n’imiterere y’ahantu buri ntara iherereye.
Minisitiri Jacquemain Shabani yashimangiye kandi ko inzego z’intara zikwiye kugira uruhare rukomeye muri iki gikorwa, ku buryo kumenya aborozi b’Aba-Mbororo bitaba igikorwa gikozwe rimwe gusa, ahubwo bikagenda byinjizwa mu mikorere isanzwe y’inzego z’ubutegetsi.
Ibi bivuze ko Leta ishaka kugira amakuru yizewe kandi ahora avugururwa ku bantu baba mu bice by’igihugu, by’umwihariko aborozi bagenda bava ahantu hamwe bajya ahandi bashaka ubwatsi n’amazi by’inka.
Aba-Mbororo Bakomoka He?
Aba-Mbororo, bazwi kandi ku izina rya Fulani Mbororo, ni itsinda ry’aborozi rigize bamwe mu baturage b’Abafurani (Fulani), ubwoko bw’abantu buboneka mu bice byinshi bya Afurika y’Iburengerazuba no muri Afurika yo hagati.
Amateka yabo ajyanye n’ubworozi bw’inka no kwimuka bashaka ubwatsi, amazi n’ahantu heza ho kororera.
Ubushakashatsi ku mateka y’Aba-Mbororo bugaragaza ko bamwe mu matsinda yabo yagiye ava mu bice byo mu karere ka Sahel, harimo Nigeriya, Tchad, Kameruni, Sudani ndetse n’ahandi, akagenda akwirakwira mu bihugu bitandukanye.
Raporo ya International Crisis Group ku bibazo by’umutekano n’ubworozi muri Afurika yo hagati ivuga ko Aba-Mbororo bagiye bagaragara mu bihugu birimo Tchad, Repubulika ya Centrafrique, RDC, Sudani y’Epfo n’ibindi bice by’Afurika yo hagati.
Amateka yabo ntiyerekana ko bose bakomoka mu gihugu kimwe. Ahubwo hari amatsinda atandukanye yagiye akwirakwira mu bihugu bitandukanye bitewe n’ubwatsi, amazi, ubucuruzi bw’inka ndetse n’ibibazo by’umutekano.
Mu myaka ya vuba, aborozi benshi baturutse muri Sudani y’Epfo bagiye bagaragara mu ntara za Bas-Uélé na Haut-Uélé, aho bashaka ubwatsi n’ubutaka bwo kororeraho.
Ubworozi bw’Inka Ni Bwo Buzima Bwabo Bw’Ingenzi
Ubworozi bw’inka ni kimwe mu biranga ubuzima bw’Aba-Mbororo.
Inka zibafitiye agaciro gakomeye mu mibereho yabo, mu bukungu no mu mibanire y’imiryango. Ku borozi benshi, inka ni umutungo, isoko y’amata, inyama, amafaranga ndetse n’ikimenyetso cy’ubukungu bw’umuryango.
Aba-Mbororo benshi bagira uburyo bwo korora bwitwa transhumance, aho bimuka bakajyana amatungo yabo mu bindi bice bitewe n’uko ubwatsi n’amazi bihagaze.
Ubu buryo butandukanye n’ubworozi bw’abantu baba ahantu hamwe umwaka wose. Umworozi ashobora kwimuka mu gihe cy’izuba, akajya ahari amazi n’ubwatsi bwinshi, cyangwa akava mu gace kubera ibibazo by’umutekano.
Ubushakashatsi bwakozwe ku bworozi bw’Aba-Mbororo mu karere ka Congo Basin bugaragaza ko bamwe mu borozi bajya muri RDC bashaka ubwatsi, ariko kandi n’ubucuruzi bw’inka ari kimwe mu bibakurura.
Ese Aba-Mbororo Bose Ni Aborozi Bagendagenda?
Oya. Nubwo ubworozi bw’inka ari kimwe mu biranga Aba-Mbororo, ntabwo bivuze ko bose babaho bimuka buri gihe.
Hari aborozi bimuka mu bihe bitandukanye, hakaba n’abandi bamaze gutura ahantu hamwe, bagakomeza korora inka ariko bakagira n’ubundi buryo bwo kubaho.
Ubushakashatsi ku mibereho y’Aba-Mbororo muri Kameruni bugaragaza ko hari abagiye batura ahantu burundu, mu gihe abandi bakomeje ubuzima bwo kwimuka.
Ni yo mpamvu ari ngombwa kutavuga ko buri muntu wese witwa Mbororo ari umworozi ugendagenda, cyangwa ko buri wese afite uburyo bumwe bwo kubaho.
Kuki Aba-Mbororo Bajya Muri RDC?
Hari impamvu zitandukanye zishobora gutuma aborozi b’Aba-Mbororo bimukira muri RDC.
- Gushaka Ubwatsi n’Amazi
Ubworozi bw’inka busaba amazi n’ibyatsi bihagije. Mu gihe cy’izuba, aborozi bashobora kwimuka bajya mu bice bifite ubwatsi bwinshi.
- Umutekano Mu Bihugu Bakomokamo
Mu bice bimwe by’Afurika yo hagati, umutekano muke n’amakimbirane byagiye bituma aborozi bahunga cyangwa bahindura inzira banyuramo.
- Ubucuruzi bw’Inka
RDC ifite amasoko manini y’amatungo, kandi ubucuruzi bw’inka ni kimwe mu bituma aborozi bajya mu bice bitandukanye by’igihugu.
- Imiterere y’Ubutaka
Bas-Uélé na Haut-Uélé bifite ahantu h’amashyamba, ndetse n’ahantu hari amazi n’ubwatsi bushobora gukoreshwa mu bworozi.
Kuki Hari Amakimbirane Hagati y’Aba-Mbororo n’Abaturage Baho?
Kuba aborozi bimuka bajyana amatungo yabo bishobora gutera amakimbirane mu gihe inzira z’amatungo zambukiranya imirima y’abahinzi, ahantu h’amazi cyangwa ahantu abaturage baho bafata nk’ubutaka bwabo.
Mu bice bimwe byo mu majyaruguru ya RDC, hari amakuru yagiye atangwa n’abaturage n’inzego z’ibanze avuga ko aborozi b’Aba-Mbororo bagirana amakimbirane n’abaturage kubera:
- Kwangiza imirima n’amatungo anyura mu bihingwa.
- Guhatanira amazi n’ubwatsi.
- Kutumvikana ku butaka bwo kororeraho.
- Ibibazo by’umutekano n’ibirego by’uko bamwe mu borozi baba bafite intwaro.
Icyakora, ibi birego ntibigomba gufatwa nk’aho bireba Aba-Mbororo bose. Ni ngombwa ko buri kibazo gikorerwa iperereza, hakamenyekana ababigizemo uruhare n’ukuri kwabyo.
Ese Aba-Mbororo Bafitanye Isano n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC?
Iki ni ikibazo cy’ingenzi cyane, cyane cyane ku bantu bazi ko Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC, barimo Abanyamulenge, bafite amateka maremare ajyanye n’ubworozi bw’inka.
Igisubizo kigomba gutangwa mu buryo bwitondewe: Aba-Mbororo n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC ni abantu batandukanye mu mateka, mu ndimi no mu miterere y’imibereho, nubwo hari ibintu bimwe bibahuza.
- Ibyo Bahuriyeho
Ikintu gikomeye bahuriyeho ni uko ubworozi bw’inka ari kimwe mu biranga imibereho yabo.
Abanyamulenge bo mu Burasirazuba bwa RDC bazwi cyane ku bworozi bw’inka, kandi inka zifite agaciro gakomeye mu muco wabo, mu bukungu no mu mibereho y’imiryango.
Mu bice bya Fizi, Uvira, Itombwe na Minembwe, ubworozi bw’inka bumaze igihe kirekire ari igice cy’ingenzi cy’ubuzima bw’Abanyamulenge.
Ubushakashatsi bwakozwe ku makimbirane ajyanye n’inka n’umutekano muri Fizi na Itombwe bugaragaza ko Abanyamulenge ari Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC, kandi ko inka ari ingenzi cyane mu mibereho yabo.
- Ibyo Batandukaniyeho
Nubwo Abanyamulenge na Aba-Mbororo batunga inka, ibyo ntibihagije kugira ngo bavugwe ko bakomoka mu bwoko bumwe.
Aba-Mbororo bafite amateka ajyanye n’uturere twa Sahel no muri Afurika yo hagati.
Abanyamulenge bo mu Burasirazuba bwa RDC bo ni Abatutsi b’Abanye-Congo, bafite amateka yabo bwite ajyanye n’uturere twa Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane mu bice bya Fizi na Itombwe.
Bafite ururimi rw’Ikinyarwanda, umuco wabo bwite, ndetse n’amateka ajyanye n’ubuzima bwo korora inka.
Ni yo mpamvu kuba bombi batunga inka bidahita bivuze ko bafite inkomoko imwe.
- Ese Bashobora Kuba Bafitanye Inkomoko ya Kera?
Mu mateka y’Afurika, hari amatsinda atandukanye yagiye agirana imibanire binyuze mu bucuruzi, kwimuka, gushyingirana cyangwa guhana umuco.
Birashoboka ko hari imibanire ya kera hagati y’amatsinda atandukanye y’aborozi, ariko nta bimenyetso bihagije biri mu makuru yatanzwe byemeza ko Aba-Mbororo bose n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC bakomoka ku bantu bamwe.
Bityo, kuvuga ko Aba-Mbororo ari Abatutsi cyangwa ko Abatutsi ari Aba-Mbororo byaba ari uguhuza amatsinda abiri atandukanye hatabayeho ibimenyetso by’amateka n’ubushakashatsi bwimbitse.
Ese Hari Imibanire y’Aba Borozi n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC?
Imibanire y’abantu bo mu turere dutandukanye ishobora kubaho binyuze mu bucuruzi, ingendo z’amatungo, imipaka, gushyingirana cyangwa ibindi bikorwa by’ubuzima.
Ariko, mu makuru y’iki gikorwa cyo kumenya Aba-Mbororo muri Bas-Uélé, Haut-Uélé na Nord-Ubangi, nta gihamya yatanzwe yerekana umubano wihariye cyangwa gahunda ihuriweho hagati y’Aba-Mbororo n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC.
Ni ngombwa gutandukanya ibi bikurikira:
- Kuba abantu bombi batunga inka.
- Kuba bafite imico imwe cyangwa isa.
- Kuba bafite inkomoko imwe.
- Kuba bafite umubano wa politiki cyangwa uw’imiryango.
Ibi byose ni ibintu bitandukanye kandi bisaba ibimenyetso bitandukanye.
Iyi Gahunda ya Leta ya RDC Ishobora Guhindura Iki?
Gahunda yo kumenya no kwandikisha aborozi b’Aba-Mbororo ishobora gufasha Leta ya RDC kugira amakuru yizewe ku bantu baba mu bice bitandukanye by’igihugu.
Ibi bishobora gufasha mu:
- Gukurikirana ingendo z’amatungo.
- Gucunga imikoreshereze y’ubutaka.
- Kunoza umutekano mu bice by’ubworozi.
- Kugabanya amakimbirane hagati y’abahinzi n’aborozi.
- Kunoza imisoro n’ubucuruzi bw’amatungo.
- Gufasha inzego z’ibanze kumenya ababa mu bice byazo.
Ariko kugira ngo iki gikorwa kigire umumaro urambye, bikenewe ko gikorerwa mu mucyo, hakubahirizwa uburenganzira bwa muntu, kandi aborozi bakagira uruhare mu biganiro byerekeye imibereho yabo.
Umwanzuro
Gahunda yo kumenya no kwandikisha aborozi b’Aba-Mbororo muri RDC igeze ku mubare w’abantu 13,852 bamaze kumenyekana mu ntara za Bas-Uélé, Haut-Uélé na Nord-Ubangi.
Guverinoma ya RDC yavuze ko iki gikorwa kigikomeje, ndetse ko hari imbogamizi zikeneye gusuzumwa no gukemurwa.
Aba-Mbororo ni itsinda ry’aborozi bafite amateka ajyanye no kwimuka bashaka ubwatsi n’amazi, kandi inka ni umutungo w’ingenzi mu mibereho yabo.
Nubwo ubworozi bw’inka bubahuza n’Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC, by’umwihariko Abanyamulenge, ntibihagije kuvuga ko abo bantu bafite inkomoko imwe cyangwa ko ari ubwoko bumwe.
Icy’ingenzi ni uko ikibazo cy’aborozi n’abaturage kigomba gushakirwa ibisubizo binyuze mu biganiro, kubahiriza amategeko no gukumira amakimbirane ashobora kuvuka kubera ubutaka, ubwatsi, amazi n’umutekano.
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
