Afurika Ikomeje Kwiyubaka mu Gisirikare, Menya Ibihugu 10 Biyoboye Umugabane mu Mbaraga za Gisirikare mu 2026
Mu myaka ya vuba, umugabane wa Afurika wakomeje kugaragaza impinduka zifatika mu rwego rw’umutekano n’ingabo, aho ibihugu byinshi byongereye ishoramari mu gisirikare, mu ikoranabuhanga rigezweho, mu myitozo y’ingabo ndetse no mu bikoresho bya kijyambere. Izi ngamba zigamije kurinda ubusugire bw’ibihugu, guhangana n’ibibazo by’umutekano muke, no kugira uruhare rufatika mu mutekano w’akarere n’uw’isi muri rusange.
Iyi mibare ishingiye kuri Global Firepower Index (GFP), urutonde mpuzamahanga rusuzuma imbaraga za gisirikare z’ibihugu birenga 140 ku isi, hashingiwe ku bipimo bitandukanye birimo umubare w’ingabo, ibikoresho bya gisirikare (indege, tanks, amato), ubushobozi bw’inganda za gisirikare, ingengo y’imari igenerwa ingabo, imiterere y’igihugu n’ubushobozi bwo gutabara mu bihe by’intambara.
Raporo ya 2026 igaragaza ko ibihugu bya Afurika bikomeje kwiyubaka mu bya gisirikare, bishyira imbere ikoranabuhanga, amahugurwa n’imikoranire n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga, mu rwego rwo kugera ku mutekano n’ituze birambye.
Dore ibihugu 10 bya Afurika bifite ingabo zikomeye kurusha ibindi mu 2026, hashingiwe ku mwanya bifite ku rwego rw’isi:
Misiri iza ku mwanya wa mbere muri Afurika, ikaba iya 19 ku rwego rw’isi.
Misiri ikomeje kuyobora Afurika mu mbaraga za gisirikare, ndetse ikabarwa no mu bihugu bifite ingabo zikomeye ku isi. Ifite amateka maremare mu bya gisirikare, kuva ku ntambara zo mu Burasirazuba bwo Hagati kugeza ku ruhare rwayo mu mutekano w’akarere ka Suez. Ingabo zayo zirangwa n’imyitozo ihamye, indege nyinshi zigezweho n’ingabo zo mu mazi zikomeje kongerwa ubushobozi, bigatuma Misiri iba inkingi y’umutekano mu Majyaruguru ya Afurika no ku rwego mpuzamahanga.
Alijeriya iza ku mwanya wa kabiri muri Afurika, ikaba iya 27 ku isi.
Alijeriya igira uyu mwanya bitewe n’ingengo y’imari nini igenera gisirikare n’imikoranire ikomeye n’ibihugu bikomeye mu bijyanye no gutanga intwaro. Ifite amateka akomeye mu kurwanya iterabwoba n’intambara zo kwirwanaho kuva mu myaka ya 1990. Ingabo zayo zo mu kirere n’iz’imbere mu gihugu zifite ibikoresho bigezweho, bigatuma ishobora kurinda ubuso bwayo bunini n’imipaka y’ingenzi.
Nijeriya iza ku mwanya wa gatatu muri Afurika, ikaba iya 33 ku isi.
Nijeriya ni cyo gihugu gifite abaturage benshi muri Afurika, bikayiha n’ingabo nyinshi. Mu myaka ishize, yashyize imbaraga mu kuvugurura igisirikare no guteza imbere inganda zayo zikora ibikoresho bya gisirikare. Amateka yayo yo guhangana n’imitwe y’iterabwoba nka Boko Haram yayifashije kunguka ubunararibonye n’imyitozo yihariye mu ntambara zidasanzwe.
Afurika y’Epfo iri ku mwanya wa kane muri Afurika, ikaba iya 40 ku isi.
Afurika y’Epfo izwiho guhuza ikoranabuhanga rihanitse n’ingabo z’umwuga. Ifite inganda za gisirikare zikomeye zikora ibikoresho byinshi imbere mu gihugu. Ingabo zayo zo mu kirere n’iz’inyanja zituma iba umufatanyabikorwa w’ingenzi mu mutekano w’Afurika yo munsi y’Ubutayu bwa Sahara.
Etiyopiya iri ku mwanya wa gatanu muri Afurika, ikaba iya 47 ku isi.
Etiyopiya ifite ingabo nyinshi cyane n’amateka maremare mu bya gisirikare, kuva ku ntambara zo kurwanya ubukoloni kugeza ku ruhare rwayo mu mutekano w’Akarere ka Afurika y’Iburasirazuba. N’ubwo ihura n’ibibazo by’imbere mu gihugu, ikomeje gushora imari mu kuvugurura ingabo n’ibikoresho, bigatuma ikomeza kugira ijambo rikomeye mu karere.
Angola iri ku mwanya wa gatandatu muri Afurika, ikaba iya 59 ku isi.
Nyuma y’imyaka myinshi y’intambara y’imbere mu gihugu, Angola yakoresheje umusaruro w’ubukungu bwayo mu kongera ubushobozi bwa gisirikare. Yashoye imari mu ndege nshya n’imodoka z’intambara, bituma iba mu bihugu bifite igisirikare gikomeye mu Karere ka Afurika yo Hagati n’Amajyepfo.
Maroc iri ku mwanya wa karindwi muri Afurika, mu gihe ku isi iza ku mwanya wa 56.
Maroc ikomeje kongera imbaraga zayo mu bya gisirikare ikoresheje intwaro zituruka mu Burayi no muri Amerika, ndetse n’izikorera imbere mu gihugu. Ifite amateka akomeye mu kubungabunga umutekano w’igihugu no mu butumwa bw’amahoro, bigatuma igira uruhare rukomeye mu mutekano w’Afurika y’Amajyaruguru.
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC) iza ku mwanya wa munani muri Afurika, ikaba iya 64 ku isi.
RDC ifite abaturage benshi n’ingabo nyinshi, ari byo byayifashije kugera kuri uyu mwanya. N’ubwo yagize amateka y’intambara n’umutekano muke, imbaraga ziri gushyirwa mu kuvugurura imiyoborere ya gisirikare, ibikoresho n’imikoranire mpuzamahanga bigaragaza intambwe igenda itera mu kongera ubushobozi bwo kwirinda.
Sudani iza ku mwanya wa cyenda muri Afurika, ikaba iya 66 ku isi.
N’ubwo Sudani yanyuze mu bihe bikomeye bya politiki n’impinduka zidasanzwe, igisirikare cyayo gikomeje kugira imiterere n’ubunararibonye. Amateka yayo mu ntambara zo mu karere n’imikoranire n’inshuti zayo byatumye ikomeza kuba ifite ubushobozi bwo gucunga umutekano w’igihugu.
Tuniziya iza ku mwanya wa cumi muri Afurika, mu gihe ku isi iza ku mwanya wa 76.
Tuniziya ishyira imbere umwuga, imyitozo ihanitse n’ikoranabuhanga, n’ubwo ifite ingabo nke ugereranyije n’ibindi bihugu biri muri uru rutonde. Amateka yayo mu kubungabunga umutekano w’Afurika y’Amajyaruguru no mu guhangana n’iterabwoba bituma ikomeza kubarwa mu bihugu bifite ingabo zifite ireme kuri uyu mugabane.
Mu ncamake, raporo ya 2026 igaragaza ko Afurika igenda igira ijambo rikomeye mu mutekano w’isi, aho ibihugu byinshi bitakiri abarebera gusa, ahubwo biri gushora imari mu gisirikare cyabyo mu rwego rwo kubungabunga amahoro, ubusugire n’iterambere rirambye ry’umugabane.
