EAC: Inama ya 25 y’Abakuru b’Ibihugu ihuriranye n’umutekano muke mu Burasirazuba bwa RDC n’umwuka mubi hagati ya Kinshasa na EAC: Byinshi kuri aya makuru
Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma zigize Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (EAC) biteganyijwe ko bazahurira i Arusha muri Tanzaniya tariki ya 07/03/2026, mu nama ya 25 isanzwe y’urwego rukuru rufata ibyemezo by’umuryango. Iyi nama ibaye mu gihe akarere gahanganye n’ibibazo by’umutekano muke bikomeje gufata indi ntera mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ndetse n’umwuka w’ubwumvikane buke hagati ya Kinshasa n’ibihugu bimwe bigize EAC.
Iyi nama ifite insanganyamatsiko igira iti: “Kunoza kurushaho ukwishyira hamwe hagamijwe kuzamura imibereho myiza y’abaturage ba EAC.” Igamije gusuzuma aho ishyirwa mu bikorwa rya gahunda z’akarere rigeze, kwemeza raporo z’inzego z’umuryango, no gufata ibyemezo byihutisha iterambere rirambye n’ihuzwa ry’ubukungu.
Mu byitezwe muri iyi nama harimo:
Gutangiza ku mugaragaro ingwate rusange ya gasutamo ya EAC, izasimbura ingwate zitandukanye zasabwaga mu bihugu binyurwamo n’ibicuruzwa. Iyi gahunda izorohereza abacuruzi n’abatwara ibicuruzwa kubona ingwate imwe yemewe mu bihugu byose bigize umuryango.
Kwemeza ku mugaragaro Icyerekezo cya 7 cy’Iterambere (2026/27–2030/31), gishingiye ku ntego z’Icyerekezo 2050 cya EAC, ku murongo w’Intego z’Iterambere Rirambye (SDGs) n’Ajenda 2063 y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe.
Gusuzuma uburyo bushya bwo gutera inkunga ingengo y’imari y’umuryango, hashingiwe ku ihame ryo gutanga umusanzu ungana na 65% ku bihugu byose, n’andi 35% atangwa mu buryo bwihariye.
Gushyiraho Umunyamabanga Mukuru mushya wa EAC, gushyiraho abacamanza mu Rukiko rw’Ubutabera rwa EAC no kwemeza amategeko yemejwe n’Inteko Ishinga Amategeko y’Umuryango.
Iyi nama izabanzirizwa n’iyihariye y’Inama y’Abaminisitiri ba EAC izabereye ku cyicaro cy’umuryango i Arusha kuva tariki ya 02 kugeza ku ya 05/03/2026.
Iyi nama igiye kuba mu gihe intambara ikomeje hagati y’ingabo za Leta ya RDC zifatanyije n’iza Angola n’iz’u Burundi, ziri kumwe n’imitwe ya Wazalendo na FDLR, zihanganye n’ihuriro AFC/M23 rikomeje gukaza umurego mu Ntara ya Kivu y’Amajyaruguru n’iy’Amajyepfo. Ibi byakomeje kuzamura umwuka mubi mu karere, by’umwihariko hagati y’ibihugu bituranye na RDC.
Mu rwego rwo gushaka amahoro, hatangijwe inzira zitandukanye z’ibiganiro, zirimo izizwi nka Washington na Doha, ariko kugeza ubu ntiziragera ku musaruro ushimishije. Ibi byatumye amaso menshi yerekezwa kuri EAC nk’urwego rw’akarere rufite inshingano zo gufasha mu kugarura ituze.
Nubwo RDC yinjiye muri EAC mu 2022, umubano wayo n’uyu muryango wakunze kurangwa n’ukutumvikana ku buryo ikibazo cy’umutekano cyakemurwa. Mu nama ya 24 yabereye i Arusha tariki ya 30/11/2024, Perezida wa Kenya, William Samoei Ruto, ni we wahawe kuyobora EAC, asimbuye Salva Kiir Mayardit wa Sudani y’Epfo. Icyo gihe Perezida wa RDC, Félix Tshisekedi, ntiyitabiriye iyo nama, icyemezo cyasobanuwe nk’ikimenyetso cy’umwuka mubi wari hagati ya Kinshasa n’umuryango.
Ikindi cyarushijeho kuzamura impaka ni ihagarikwa ry’ingabo z’akarere za EAC (EACRF), zari zoherejwe mu Burasirazuba bwa RDC mu kwezi kwa cumi n’umwe 2022 zigamije gufasha kugarura amahoro. Manda yazo yarangiye mu kwezi kwa cumi nabiri 2023 manada yazo ntiyongerewe, nyuma y’uko RDC igaragaje ko zitageze ku nshingano zo kurwanya no gusenya imitwe yitwaje intwaro.
Nyuma yaho, Kinshasa yifashishije ubufatanye n’ingabo z’Umuryango wa Afurika y’Amajyepfo (SADC), nubwo na bwo bwahuye n’imbogamizi zikomeye, by’umwihariko nyuma y’ifatwa rya Goma na AFC/M23 nk’uko byagaragajwe muri raporo zitandukanye mpuzamahanga.
Muri uru rwego, ubuyobozi bwa EAC buri mu maboko ya Kenya buyobowe na Perezida William Ruto buhanzwe amaso nk’ubufite inshingano zo kongera kubaka icyizere hagati ya RDC n’ibindi bihugu bigize umuryango. Abasesenguzi bagaragaza ko gutsinda kw’iyi nama kuzashingira ku bushake bwa politiki bwo gushyira imbere inyungu rusange z’akarere aho gushyigikira inyungu z’ibihugu ku giti cyabyo.
Nubwo hari imbogamizi zigaragara, EAC iracyafatwa nk’urwego rukomeye mu kwimakaza ituze, guteza imbere ubucuruzi bwambukiranya imipaka no kwihutisha iterambere ry’akarere ka Afurika y’Iburasirazuba. Icyakora, ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC gikomeje kuba imbogamizi ikomeye ku bushobozi bw’uyu muryango mu kugaragaza ko ushobora kuba umusingi w’amahoro n’iterambere rirambye mu karere.
