FIZI: Hafashwe Icyemezo Gikomeye kuri Wazalendo Nyuma y’Ibirego by’Abaturage
Minembwe Capital News (MCN)
Abaturage bo mu gace ka Fizi, mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), bakomeje kugaragaza impungenge batewe na bariyeri zishyirwaho mu nzira banyuramo n’udukasho bivugwa ko tudakurikije amategeko. Ibi bikorwa bibangamira ingendo zabo za buri munsi, ubucuruzi n’imibereho yabo muri rusange.
Ku wa Kabiri, tariki ya 20/10/2026, Komite y’Umutekano ya Fizi yatangaje ingamba zigamije gukemura iki kibazo. Muri zo harimo gukuraho bariyeri zishyurirwaho ziri ku muhanda uhuza Fizi Centre na Misisi, gufunga udukasho dushyirwaho mu buryo bunyuranyije n’amategeko no guhagarika imiyoborere ibangikanye n’iyemewe.
Ibi byatangajwe nyuma y’inama yahuje abayobozi batandukanye, barimo umuyobozi wa Fizi, Kalonji Badibanga Samy, n’umuyobozi w’agace ka Ngandja, Akili Bernard, wari watumije iyo nama.
Nk’uko byatangajwe n’ishami rishinzwe itumanaho mu buyobozi bwa Fizi, iyo nama yanitabiriwe n’umuhuzabikorwa wa VDP/RAD mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, Amuri Yakutumba, abagize Komite y’Umutekano ndetse n’abayobozi ba groupement za Basikasilu na Babungwe Sud.
Bariyeri zishyurirwaho zikomeje kubangamira abaturage
Ikibazo cya bariyeri zishyurirwaho muri Fizi kimaze igihe kivugwaho n’abaturage n’abakoresha imihanda yo muri ako gace. Umuhanda uhuza Fizi Centre na Misisi ni umwe mu yagarutsweho mu myanzuro y’abayobozi, mu gihe n’indi mihanda yo muri ako karere yagiye ivugwaho ibibazo nk’ibi.
Raporo n’ibindi binyamakuru byagiye bitangaza ibirego by’abaturage ku bijyanye na bariyeri zishyirwaho n’imitwe imwe n’imwe ya Wazalendo, mu gihe ahandi havugwa uruhare rw’abasirikare ba FARDC. Abakoresha umuhanda wa Baraka–Fizi n’uwa Baraka–Misisi na bo bagiye binubira amafaranga basabwa kugira ngo bakomeze ingendo zabo.
Abaturage bavuga ko kwishyura amafaranga kuri buri bariyeri bibongerera ikiguzi cy’urugendo, bikazamura amafaranga yo gutwara abantu n’ibicuruzwa, bikadindiza ubucuruzi kandi bikagora abakeneye kujya kwa muganga, ku masoko cyangwa gukora izindi ngendo za ngombwa.
Ku baturage batunzwe n’ubuhinzi, ubworozi n’ubucuruzi buciriritse, ayo mafaranga ashobora kugabanya inyungu bakura mu bikorwa byabo. Abadafite ubushobozi buhagije bwo kuyishyura na bo bashobora gusubika ingendo cyangwa bagatinda kugera aho bagiye.
Ikindi kibazo giteye impungenge ni amakuru ajyanye n’udukasho bivugwa ko dukorerwamo ibikorwa binyuranyije n’amategeko. Iyo umuntu afungiwe ahantu hatemewe n’amategeko, bishobora kumubuza uburenganzira bwo kwisobanura no kugera ku nzego zibifitiye ububasha. Ni yo mpamvu icyemezo cyo gufunga udukasho nk’utwo gitegerejweho kugira uruhare mu kurengera uburenganzira bw’abaturage, mu gihe cyaba gishyizwe mu bikorwa uko cyatangajwe.
Abaturage binubira ibikorwa bya Wazalendo n’izindi ngabo
Mu biganiro no mu birego byagiye bitangazwa ku bibazo by’umutekano muri Fizi no mu bice biyikikije, imitwe imwe n’imwe ya Wazalendo yashinjwe gushyiraho bariyeri zishyurirwaho no kwishora mu bikorwa bifatwa nk’itoteza abakoresha imihanda, ndetse n’abagenda n’amaguru.
Hari kandi ibirego bivuga ko ibikorwa by’imitwe imwe n’imwe ya Wazalendo mu bice bimwe na bimwe bifitanye isano n’inzego za FARDC, ingabo z’u Burundi ndetse n’abarwanyi ba FDLR. Ibi ni ibirego bisaba kugenzurwa no kwemezwa n’inzego zibifitiye ububasha.
Icyo abaturage bashimangira ni uko badakwiye gukomeza kwishyuzwa amafaranga adafite ishingiro ryemewe n’amategeko, gutotezwa cyangwa kubuzwa ubwisanzure mu ngendo zabo mu gihe bari mu gihugu cyabo.
Raporo y’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye ku kibazo cy’uburenganzira bwa muntu muri Kivu y’Amajyepfo na yo yagaragaje ibirego bikomeye bijyanye na bariyeri zashyizweho n’imitwe ya Wazalendo mu turere twa Uvira, Fizi na Mwenga. Muri ibyo birego harimo gusaba abagenzi amafaranga no gukorera abaturage ibikorwa by’ihohoterwa.
Ibi bigaragaza ko ikibazo cya bariyeri n’amafaranga asabwa abagenzi atari impungenge nshya zagaragaye muri aka gace gusa, ahubwo ko kimaze igihe kivugwa mu bice bitandukanye by’Intara ya Kivu y’Amajyepfo.
Mu bice bigenzurwa na MRDP-Twirwaneho, abaturage bavuga ko bagenda nta nkomyi
Ku rundi ruhande, hari abaturage n’inkomoko zishyigikira MRDP-Twirwaneho bagaragaza itandukaniro hagati y’imibereho y’abatuye mu bice bitandukanye bya Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane ku bijyanye n’ubwisanzure bwo kugenda no kutishyuzwa amafaranga kuri bariyeri.
Mu makuru yatanzwe n’uruhande rushyigikira MRDP-Twirwaneho, umutwe uri mu ihuriro rya Front pour la Refondation de la Nation (FRN), riyobowe na Joseph Kabila, havugwa ko mu bice bigenzurwa n’uwo mutwe abaturage bagenda ku manywa na nijoro nta mbogamizi zishingiye kuri bariyeri zishyurirwaho bahura na zo.
Icyakora, ayo makuru agaragaza uko urwo ruhande rusobanura uko ibintu bihagaze; ntahagije yonyine kugira ngo yemeze ko abaturage bose bo muri ibyo bice bagenda nta mbogamizi.
Komite y’Umutekano ya Fizi yatangaje ingamba nshya
Mu myanzuro y’inama yabaye ku wa Kabiri, tariki ya 20/10/2026, Komite y’Umutekano ya Fizi yatangaje ko hazakurwaho bariyeri zishyurirwaho ziri ku muhanda wa Fizi Centre–Misisi, hagafungwa udukasho tudakurikije amategeko kandi hagahagarikwa imiyoborere ibangikanye n’iyemewe.
Inama yanagarutse ku cyifuzo cyo gusubukura amarondo ahuriweho n’ingabo za FARDC na Polisi y’Igihugu ya Congo (PNC), mu rwego rwo kongera imbaraga mu bikorwa byo gucunga umutekano.
Byongeye kandi, umuhuzabikorwa wa VDP/RAD mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo yari ategerejwe gutegura igikorwa cyo gukoranya no kumenya abakorerabushake bitabira gahunda yo kurengera igihugu. Nk’uko byanzuwe muri iyo nama, icyo gikorwa cyari giteganyijwe gukorwa kuri uwo munsi.
Ubuyobozi bwa Fizi bwagaragaje ko abaturage bakeneye amahoro arambye, umutekano n’icyizere cyatuma bongera gukora ibikorwa byabo by’imibereho n’ubukungu. Bwanashimangiye akamaro ko kurwanya imvugo z’urwango, amacakubiri ashingiye ku moko n’ivangura iryo ari ryo ryose.
Ese ingamba zatangajwe zizashyirwa mu bikorwa?
Ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba bariyeri zishyurirwaho zizakurwaho koko, niba udukasho tudakurikije amategeko tuzafungwa burundu ndetse niba abaturage bazabona impinduka zifatika mu ngendo zabo za buri munsi.
Ku baturage ba Fizi, itangazo ry’abayobozi ryonyine ntirihagije. Icyo bakeneye ni ukubona umuhanda wa Fizi Centre–Misisi n’indi mihanda ikoreshwa n’abaturage itakibabera intandaro y’amafaranga y’inyongera, gutinda mu ngendo no guhangayikishwa n’umutekano wabo.
Ishyirwa mu bikorwa ry’izi ngamba ni ryo rizagaragaza niba ibyatangajwe n’abayobozi bizatanga umusaruro mu kurengera abaturage, koroshya ingendo no kongera icyizere mu nzego zishinzwe umutekano.
Minembwe Capital News (MCN)