Gen. Gisa Rwigema: Intwari Yatangije Urugamba rwo Kubohora u Rwanda, Umurage We Ukaba Ukomereje mu Bumwe n’Ubudaheranwa bw’Abanyarwanda
Ku itariki ya 01/10/ 2026, u Rwanda rwibuka imyaka 36 ishize hatangijwe urugamba rwo kubohora igihugu, rwayobowe n’Inkotanyi zari ziyemeje guharanira uburenganzira bw’Abanyarwanda bari barahungiye mu mahanga, gusubiza agaciro abari barambuwe uburenganzira bwabo no kubaka u Rwanda rushya rushingiye ku bumwe n’ubwiyunge.
Muri ayo mateka, izina rya Gen. Fred Gisa Rwigema rifite umwanya wihariye. Yari umwe mu bayobozi bakuru b’Inkotanyi, watanze ubuzima bwe mu rugamba rwo kubohora igihugu, nyuma y’imyaka myinshi yari amaze mu buhungiro no mu bikorwa bya gisirikare mu bihugu bitandukanye.
Ubutwari bwe, ubwitange n’uruhare yagize mu gutangiza urugamba rwo kubohora u Rwanda byamugize umwe mu bantu bakomeye mu mateka y’igihugu. Nubwo yitabye Imana urugamba rugitangira, umurage we wakomeje kubakirwaho n’abamukurikiye, barimo Perezida Paul Kagame, wayoboye urugamba mu bihe bikomeye kugeza ruhagaritse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Mu gihe u Rwanda rukomeje kwibuka iyo ntambwe ikomeye mu mateka yarwo, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, yibukije Abanyarwanda akamaro ko gusigasira umurage w’Inkotanyi no gukomeza guharanira ubumwe, agaciro ka muntu no gukunda igihugu.
Gen. Fred Gisa Rwigema, amazina ye akivuka akaba yari Emmanuel Gisa, yavukiye i Ruyumba, ahahoze ari muri Komini ya Musambira, ubu hakaba ari mu Murenge wa Nyamiyaga, mu Karere ka Kamonyi, mu Ntara y’Amajyepfo y’u Rwanda. Yavutse ku itariki ya 10/04/ 1957.
Yari umuhungu wa Anastase Kimonyo na Gatarina Mukandirima. Mu 1960, ubwo yari akiri umwana muto, yahunganye n’umuryango we bajya muri Uganda, bahunga imvururu n’amakimbirane byari byarangije u Rwanda muri icyo gihe.
Umuryango we wageze muri Uganda, utura mu nkambi y’impunzi ya Nshungerezi, mu gace ka Ankole. Aho ni ho Rwigema yakuriye, ahamenyera ubuzima bugoye bw’impunzi n’ingaruka zo kuba kure y’igihugu cy’amavuko.
Ubuzima bwo mu buhungiro bwagize uruhare rukomeye mu kubaka icyerekezo cye. Yakuze azi neza ibibazo by’Abanyarwanda batari bafite amahirwe yo gutaha mu gihugu cyabo, ibintu byaje kumutera kwinjira mu bikorwa byo guharanira impinduka.
Nyuma yo kurangiza amashuri yisumbuye mu 1976, yatangiye urugendo rwa gisirikare rwamugejeje mu bihugu bitandukanye byo muri Afurika, aho yagize uruhare mu ntambara no mu bikorwa byo guhindura ubutegetsi.
Mu 1976, Fred Rwigema yinjiye mu mutwe wa FRONASA wari uyobowe na Yoweri Museveni, wari mu bikorwa byo kurwanya ubutegetsi bwa Idi Amin muri Uganda.
Yagiye muri Tanzania, aho yifatanyije n’abandi barwanashyaka n’abasirikare baharaniraga impinduka muri Uganda. Nyuma yaho, yagiye muri Mozambique, aho yagize uruhare mu bikorwa bya gisirikare bifitanye isano n’umutwe wa FRELIMO warwaniraga ubwigenge bw’icyo gihugu cyari kikiri mu bukoloni bwa Portugal.
Mu 1979, yifatanyije n’ingabo za Uganda National Liberation Army (UNLA), zifatanyije n’ingabo za Tanzania, mu rugamba rwaje guhirika ubutegetsi bwa Idi Amin.
Nyuma y’ihirikwa ry’ubutegetsi bwa Idi Amin, Rwigema yakomeje ibikorwa bya gisirikare muri Uganda, yinjira mu mutwe wa National Resistance Army (NRA), wari uyobowe na Yoweri Museveni, mu rugamba rwo guhangana n’ubutegetsi bwa Milton Obote.
Muri urwo rugamba, yagaragaje ubushobozi mu kuyobora abasirikare no gutegura ibikorwa bya gisirikare. Yakoranye n’abandi basirikare b’Abanyarwanda bari muri Uganda, barimo Paul Kagame, na we waje kugira uruhare rukomeye mu mateka y’u Rwanda.
Mu 1986, NRA yafashe ubutegetsi muri Uganda, Museveni aba Perezida. Rwigema yagize inshingano zikomeye mu nzego za gisirikare za Uganda, anagira uruhare mu bikorwa bitandukanye byo kurinda no gushimangira ubutegetsi bushya.
Ubunararibonye yari amaze kugira mu ntambara zitandukanye bwamuhaye ubumenyi mu bijyanye n’imiyoborere ya gisirikare, gutegura urugamba no kuyobora ingabo. Ibyo byaje kugira uruhare rukomeye mu rugamba rwo kubohora u Rwanda yatangije mu 1990.
Ku itariki ya 01/10/ 1990, Gen. Fred Gisa Rwigema yayoboye ingabo za Rwanda Patriotic Army (RPA), zizwi nk’Inkotanyi, zitangira urugamba rwo kubohora u Rwanda zinjira mu gihugu ziturutse muri Uganda.
Icyo gihe, Rwigema yari afite ipeti rya Major General, akaba yari umwe mu basirikare bakuru bari bafite ubunararibonye mu bikorwa bya gisirikare byo mu karere.
Kwinjira mu Rwanda byari intambwe ikomeye mu rugendo rw’Abanyarwanda bari bamaze imyaka myinshi mu buhungiro. Urugamba rwari rugamije guharanira uburenganzira bwo gutaha, gukemura ikibazo cy’impunzi no guhindura imiterere ya politiki y’igihugu.
Amateka amwe agaragaza ko Rwigema yagarutse ku butaka bw’u Rwanda afite icyizere cy’uko urugamba rwatangijwe ruzatanga umusaruro ku Banyarwanda bari barabuze amahirwe yo gutaha.
Hari inkuru zigaragaza ko ubwo yambukaga umupaka, yakoresheje amagambo agira ati: “Tugarutse mu rugo.”
Icyo amateka agaragaza neza ni uko yari ayoboye urugamba rwari rugamije guhindura amateka y’ubuhunzi bw’Abanyarwanda no guharanira ko bagira uruhare mu kugena ahazaza h’igihugu cyabo.
Urugamba rwatangiye ku itariki ya 01/10/ 1990 rwamaze imyaka igera kuri ine, rurangira mu 1994, ubwo ingabo za RPA zafataga Kigali, zigahagarika Jenoside yakorewe Abatutsi.
Urugamba Gen. Fred Gisa Rwigema yari ayoboye ntirwamuhiriye kurusoza. Ku itariki ya 02/10/ 1990, hashize umunsi umwe gusa atangije urugamba rwo kubohora u Rwanda, yaguye ku rugamba mu gace ka Kagitumba, mu burasirazuba bw’igihugu, ahavugwa cyane ko ari ku musozi wa Nyabwenshogozi.
Urupfu rwe rwabaye igihombo gikomeye ku ngabo za RPA no ku Banyarwanda bari bafite icyizere cy’uko urugamba rwari gutanga igisubizo ku kibazo cy’impunzi no ku burenganzira bw’Abanyarwanda bari barahunze igihugu cyabo.
Icyakora, nubwo Rwigema yari atakiriho, urugamba yatangiye rwarakomeje. Abasirikare b’Inkotanyi bakomeje guhangana n’ingabo za Leta yariho icyo gihe, mu bihe by’intambara byaranzwe n’ibibazo bikomeye n’ibitambo byinshi.
Rwigema yapfuye afite imyaka 33. Ku itariki ya 02 /10/ 2026, imyaka 36 ishize atabarutse.
Ku bijyanye n’isaha nyayo yapfiriyeho, nta makuru Minembwe Capital News yabonye ahagije yemeza isaha n’umunota by’urupfu rwe. Icyakora, amateka yemeza ko yaguye ku rugamba mu ntangiriro z’intambara yo kubohora igihugu.
Nyuma y’urupfu rwe, yashyinguwe mu Irimbi ry’Intwari i Remera, mu Mujyi wa Kigali, aho yashyinguwe mu rwego rw’Intwari z’u Rwanda rw’Imanzi, mu rwego rwo guha icyubahiro ibikorwa bye n’ubwitange yagize.
Nyuma y’urupfu rwa Gen. Fred Gisa Rwigema, Paul Kagame yaje gufata inshingano zo kuyobora ingabo za RPA, mu gihe urugamba rwo kubohora u Rwanda rwari ruri mu bihe bikomeye.
Kagame yari afite ubunararibonye mu bya gisirikare, kuko yari yaragize uruhare mu rugamba rwa NRA muri Uganda, aho yakoranye n’abandi basirikare b’Abanyarwanda, barimo Rwigema.
Igihe yafataga inshingano zo kuyobora RPA, urugamba rwari rumaze gutangira, ariko rukaba rwarahuye n’imbogamizi zikomeye. Yagize uruhare mu kongera gutegura ingabo, gushyiraho uburyo bushya bw’imikorere no gukomeza ibikorwa bya gisirikare mu bihe byakurikiyeho.
Mu 1994, ubwo Jenoside yakorewe Abatutsi yari imaze gutangira, ingabo za RPA zakomeje ibikorwa bya gisirikare byaje kurangira zifashe Kigali, zigahagarika Jenoside.
Nyuma y’aho, Paul Kagame yabaye Visi Perezida na Minisitiri w’Ingabo muri Guverinoma y’Ubumwe bw’Abanyarwanda yashyizweho nyuma ya Jenoside. Mu 2000, yabaye Perezida w’u Rwanda, nyuma y’amatora ya Perezida yo mu 2003.
Mu gihe cy’ubuyobozi bwe, u Rwanda rwashyize imbaraga mu kongera kubaka igihugu, guteza imbere ubukungu, kwagura ibikorwa remezo, kunoza serivisi z’uburezi n’ubuvuzi no gukoresha ikoranabuhanga mu nzego zitandukanye.
Ibyo byajyanye n’impinduka zigaragara mu iterambere ry’igihugu, cyane cyane mu Mujyi wa Kigali no mu bikorwa remezo.
Mu mateka y’urugamba rwo kubohora u Rwanda, Paul Kagame azwi nk’umwe mu bayobozi bakuru bakomeje ibikorwa by’Inkotanyi nyuma y’urupfu rwa Rwigema, kugeza ku ihagarikwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Hashize imyaka 36 urugamba rwo kubohora u Rwanda rutangiye, igihugu cyanyuze mu bihe bikomeye by’intambara, Jenoside yakorewe Abatutsi, kongera kubaka inzego za Leta no gushaka icyerekezo gishya cy’iterambere.
U Rwanda rwashyize imbaraga mu bikorwa bitandukanye byo kwiyubaka, birimo kuvugurura ibikorwa remezo, guteza imbere uburezi, ubuvuzi, ubuhinzi, ubucuruzi, ikoranabuhanga n’ubukerarugendo.
Umujyi wa Kigali wagiye uhinduka, hubakwa inyubako zigezweho, imihanda n’ibindi bikorwa remezo byagize uruhare mu guhindura isura y’umurwa mukuru. No mu bindi bice by’igihugu hashyizweho gahunda zitandukanye zigamije guteza imbere imibereho y’abaturage no kongera amahirwe y’iterambere.
Ibyo bikorwa byagiye bikorwa mu gihe u Rwanda rukomeje guhangana n’ibibazo bitandukanye, birimo ubushomeri, izamuka ry’ikiguzi cy’imibereho, ubusumbane mu bukungu n’ibindi bibazo by’imibereho n’imiyoborere.
Nubwo bimeze bityo, amateka y’imyaka 36 ishize agaragaza impinduka zikomeye u Rwanda rwanyuzemo, kuva mu bihe by’intambara n’amacakubiri kugeza ku gihugu gikomeje gushaka inzira y’iterambere rirambye.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, kuri uyu wa Gatanu, mu butumwa yatanze akoresheje imbuga nkoranyambaga, yibukije Abanyarwanda ko ku itariki ya mbere z’ukwezi kwa cumi ari umunsi ukomeye wo kuzirikana ubutwari n’ubwitange by’Inkotanyi zatangije urugamba rwo guharanira uburenganzira, agaciro n’ubumwe bw’Abanyarwanda.
Mu butumwa yatanze, yagaragaje ko nubwo hashize imyaka 36 urugamba rwo kubohora igihugu rutangiye, umurage w’Inkotanyi ugikomeje kugira akamaro mu buzima bw’Abanyarwanda no mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Yagaragaje ko muri aka karere hakiri abaturage bahura n’imvugo z’urwango, ihohoterwa n’ibikorwa bibambura uburenganzira bwabo bw’ibanze. Ibyo yabigarutseho ashimangira ko agaciro ka muntu, ubumwe no gukunda igihugu ari indangagaciro zikwiye gukomeza gusigasirwa.
By’umwihariko, ukwezi kwa cumi 2026 kwahariwe gusigasira Ubumwe n’Ubudaheranwa bw’Abanyarwanda, ku nsanganyamatsiko igira iti: “Ubumwe n’Ubudaheranwa: Amahitamo Yacu.”
Iyi nsanganyamatsiko ishimangira ko ubumwe bw’Abanyarwanda ari amahitamo asaba uruhare rwa buri wese, haba mu mibereho ya buri munsi, mu miyoborere, mu guteza imbere igihugu no mu kubaka umuryango urangwa no kubahana.
Ni ubutumwa buhuye n’amateka y’igihugu, cyanyuze mu bihe bikomeye by’amacakubiri, ubuhunzi, intambara na Jenoside, ariko kigakomeza gushaka inzira zo kwiyubaka no guharanira ejo hazaza harangwa n’amahoro n’iterambere.
Imyaka 36 ishize urugamba rwo kubohora u Rwanda rutangiye, izina rya Gen. Fred Gisa Rwigema riracyafite umwanya ukomeye mu mateka y’igihugu.
Kuva mu buzima bw’ubuhunzi muri Uganda, mu rugendo rwa gisirikare rwamugejeje mu bihugu bitandukanye, kugeza ubwo yambukaga umupaka agaruka mu Rwanda ayoboye Inkotanyi, ubuzima bwe bwaranzwe n’ibikorwa byagize ingaruka zikomeye ku mateka y’igihugu.
Nubwo atabashije kubona ihagarikwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi no kwibonera impinduka zaje gukurikiraho, urugamba yatangije rwakomeje binyuze mu bandi bayobozi n’abasirikare, barimo Paul Kagame.
Uyu munsi, kwibuka Rwigema n’abandi bagize uruhare mu rugamba rwo kubohora igihugu ni umwanya wo kuzirikana amateka, guha agaciro ibitambo byatanzwe no gusuzuma inshingano z’abariho mu kubaka igihugu.
Mu gihe u Rwanda rukomeje urugendo rwo kwiyubaka, ubutumwa bw’ingenzi bukubiye mu nsanganyamatsiko y’uku kwezi buributsa Abanyarwanda ko ubumwe n’ubudaheranwa bidashingira ku mateka gusa, ahubwo ko bisaba ibikorwa bifatika, kubahana, kurengera uburenganzira bwa muntu no guharanira iterambere ry’abaturage bose.
Gen. Fred Gisa Rwigema yatangije urugamba rwo kubohora igihugu, ariko umurage w’amateka yarwo ukomeje kwibutsa Abanyarwanda ko kubaka igihugu ari urugendo rusaba ubwitange, ubufatanye n’amahitamo ahoraho.
Ku bihugu bikiri mu ntambara, aho hakiri abaturage bakandamizwa, nk’uko bigaragara mu bibazo byugarije Abanyekongo, aya mateka ashobora kuba isomo ry’uko ibi bihugu na byo bishobora kugera igihe bikongera kwiyubaka, bigaharanira amahoro n’iterambere. Nk’uko umugani ubivuga: “Utazi agakura abaga umutavu.”


Minembwe Capital News (MCN)






