Ikimenyetso Gikomeye cy’Ikibazo Cyimbitse cya Politiki n’Imiyoborere Mibi i Kinshasa
Imvugo ikakaye iherutse gukoreshwa na Corneille Nangaa ntishobora gufatwa nk’amarangamutima ashingiye gusa ku mvugo y’intambara. Ahubwo, ni ikimenyetso kigaragaza mu buryo bweruye ihungabana rikomeye rya politiki, imyitwarire n’ingamba byimbitse mu gihugu cya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, cyane cyane ku butegetsi bwa Kinshasa.
Kuva tariki ya 22/01/2026, ihohoterwa rikomeje gukorerwa abasivili bo muri Minembwe n’utundi duce two mu misozi miremire (Hauts-Plateaux) riri mu murongo umaze kumenyerwa: ubutegetsi bwabuze ubushobozi bwo kuyobora hashingiwe ku mategeko, bugahitamo gutegekesha igitugu n’imbaraga z’intwaro, maze kubura ukwizerwa bukaba intwaro yo gutera ubwoba abaturage.
Ikoreshwa rihuriweho ry’intwaro ziremereye zirimo indege z’intambara, za drone zifite intwaro, ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro idafite isura imwe, byose bigakoreshwa ku baturage b’abasivili, bikiyongeraho no guca itumanaho ku bushake, byageze ku rwego rushya rugaragaza uko ubutegetsi buri kwijandika mu cyerekezo cy’igitugu gikomeye kurushaho.
Uku kwirundanya kw’ingamba za gisirikare, gukorwa mu mwijima no mu ibanga rikabije, ntikwerekana ubushishozi mu mutekano, ahubwo ni ukwemera mu buryo butaziguye kunanirwa kwa politiki. Iyo Leta ivanze kubungabunga umutekano n’igihano rusange ku baturage, iba isezereye inshingano zayo z’ibanze, igahinduka igikoresho cyo guhatira no guhohotera.
Ni muri urwo rwego amagambo ya Nangaa abona igisobanuro nyacyo. Ntabwo ari yo yateye ihinduka; yayavuze uko ari. Ntabwo yahinduye uko imbaraga zipima; yabigaragaje kandi arabivuga ku mugaragaro.
Icyitwaga “ubuhanga buhanitse mu ikoranabuhanga” ubutegetsi bwa Félix Tshisekedi bwashingiragaho mu ngamba z’umutekano, bugaragaye nk’iyobokamana ryuzuye kwibeshya, rishingiye ku kwizera gukabije ko intwaro n’ikirere bishobora byose. Igitekerezo cyo kugenzura ikirere byonyine kugira ngo bihagarike burundu abaturage n’utundi turere, ni icyerekezo cya kera cy’intambara, kimaze kugaragara ko kitaboneye mu mateka y’iki gihe.
Iburira ryatanzwe ku kibuga cy’indege cya Kisangani, uretse agaciro k’ikirango rifite, ryerekana impinduka ikomeye mu rwego rw’ingamba: iherezo ry’uko ibikorwa remezo byifashishwa mu gukwirakwiza ihohoterwa rya Leta byafatwaga nk’aho bidakorerwa.
Byaba bitumye habaho impungenge, iyi mpinduka ni umusaruro utaziguye wa politiki ya Kinshasa. Ni ingaruka, si intandaro, y’ubutegetsi bwagize uburyarya ikiranga ibikorwa byabwo: uburyarya mu biganiro bya politiki, uburyarya mu ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano, n’uburyarya mu gusobanukirwa imizi y’ibibazo nyirizina by’iyi ntambara.
Ubu buryarya bwahindutse indwara ya sisiteme. Bwashoye imizi muri politiki isubiza igihugu inyuma, ishingiye ku kwihakana ukuri, ku gutoteza no ku kwirukira mu gisirikare aho gushaka ibisubizo bya politiki. Kwanga ibisubizo birimo byose, gufata buri kirego cyo ku mpande z’igihugu nk’icyaha, no gusimbuza ibiganiro imbaraga z’intwaro, byateguye mu buryo buhoraho ihinduka rikabije ry’intambara.
Ingaruka z’ibi byose ni mbi cyane: gusatagurika kw’igihugu, ihohoterwa rihinduka ibisanzwe, intambara igenda igira isura mpuzamahanga, n’imibabaro itagira ingano y’abasivili bafatiwe hagati y’impande zihanganye.
Kuvuga ko “imbaraga zapimwe zahindutse” ni impuruza igenewe Abanye-Congo n’umuryango mpuzamahanga. Bigaragaza gutsindwa kwa Leta yananiwe kurinda abaturage bayo no kububakira icyerekezo cy’amahoro arambye. Biributsa kandi ukuri kugaragara: ikoranabuhanga ntirisimbura ukwizerwa, ubutabera n’ibiganiro nyakuri.
Ihitamo riragaragara neza. Ubutegetsi bwa Kinshasa bushobora gukomeza kwishingikiriza ku kwibona gushingiye ku ikoranabuhanga no kuganza binyuze mu bwoba, bikaganisha ku iturika ridashobora gukumirwa; cyangwa se bukemera kugeragezwa n’ubwenge, ibiganiro n’inshingano z’amateka.
Ni muri urwo rwego imvugo igira iti “igikorwa kirarangiye” igira uburemere bukomeye. Si ku baturage bakomeje kwishyura ikiguzi cy’akaduruvayo gusa, ahubwo n’ubutegetsi, amaherezo buzisobanura, bunaryozwe ingaruka z’uburyarya bwabwo bwite.
