“Infiltration” muri RDC: Ukuri kwihishe inyuma y’urwitwazo rwa politiki
Mu bihe byose Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ihuye n’ibibazo bikomeye—byaba ari umutekano muke, intege nke z’inzego za Leta, cyangwa ubuyobozi bugaragaza kudashobora gukemura ibibazo—hakunze kumvikana ijambo rimwe risubirwamo kenshi: “infiltration” (kwinjirwamo n’abanzi mu nzego z’igihugu).
Vuba aha, umunyapolitiki Martin Fayulu yongeye gukoresha iri jambo, agaragaza ko igisirikare gifite intege nke, inzego z’umutekano zinjiriwe, ndetse ko abaturage basigaye nta ubabera uburinzi. Icyakora, ikibazo gikomeye si uko iri jambo rikoreshwa gusa, ahubwo ni uko risigaye rifatwa nk’igisobanuro gihagije cy’ibibazo byose igihugu gihura na byo.
Mu mvugo ya politiki yo muri RDC, “infiltration” ntikiri igitekerezo gisaba ibimenyetso; ahubwo cyahindutse igisobanuro rusange, nk’aho ari urufunguzo rukingura ibisobanuro by’ibibazo byose. Ibi bituma hatabaho isesengura ryimbitse ry’impamvu nyakuri zitera izo ntege nke za Leta.
Iyo rikoreshwa ridaherekejwe n’isuzuma rihagije, iri jambo rihinduka nk’igitwikirizo cyoroshye, kigahisha inshingano z’abayobozi n’inzego z’igihugu. Ndetse n’abayobozi bakuru barimo Perezida Félix Tshisekedi na Minisitiri w’Intebe Judith Suminwa, kimwe n’abandi banyapolitiki bashaka kumenyekana, bakunze kugwa muri uwo mutego wo kwifashisha iri jambo aho gukora isesengura rifatika.
Nta washidikanya ko mu mubano mpuzamahanga, ibihugu bishobora kwinjirwamo n’ibindi binyuze mu maneko cyangwa mu nyungu za politiki n’ubukungu. Nta gihugu na kimwe gifite ubudahangarwa busesuye kuri ibyo bibazo. Ariko gufata “infiltration” nk’impamvu rukumbi y’ibibazo byose, ni ukwibagirwa ko ibibazo bya Leta biterwa n’impamvu nyinshi zifatika kandi zisaba ubushishozi.
Ese koko RDC ni cyo gihugu cyonyine ku isi kigomba guhora cyibasirwa n’ibi bibazo ku buryo kidashobora kubyirinda? Ese ibindi bihugu byo bifite ubudahangarwa bwihariye? Ibi bitekerezo nta shingiro bifite, ahubwo bigaragaza uburyo bwo guhunga inshingano.
Iyo iri jambo rikoreshwa mu buryo burenze urugero, rituma habaho amacakubiri.
Mu by’ukuri, RDC ifite ibibazo by’imbere bikomeye byagiye bigaragara mu mateka yayo, birimo:
ruswa imaze kuba karande,
intege nke z’inzego za Leta,
imiyoborere idahagije,
n’ibikorwa bya politiki bidafite icyerekezo gihamye.
Ibi bibazo bifite imizi mu mateka y’igihugu, uhereye ku bihe by’ubukoloni bw’Ababiligi, ubutegetsi bwa Mobutu Sese Seko bwaranzwe n’igitugu n’isenyuka ry’inzego za Leta, kugeza no ku bihe by’intambara z’urudaca zatangiye mu 1996, zirimo iya mbere n’iya kabiri. Izo ntambara zasize igihugu gifite inzego zidakomeye n’ubuyobozi bworoshye kwinjirwamo n’inyungu zitandukanye.
Mu by’ukuri, iri jambo ritanga ihumure ryoroshye ku bayobozi n’abaturage, kuko ribafasha kuvuga bati: “si twe twabiteye.” Ariko iri humure ni ribi cyane, kuko ribuza igihugu kwisuzuma no gufata ingamba zo kwikosora.
Igihugu gihora cyiyumva nk’igitotezwa n’abandi gusa, gitakaza ubushobozi bwo kwiyumvamo inshingano zo kwiyubaka. Bityo, umuco wo kwikuraho amakosa ugasimbura inshingano, n’umuco wo kwigira igitambo ugasimbura ubushake bwo guhindura ibintu.
Ikoreshwa rikabije ry’ijambo “infiltration” rigaragaza ikibazo kirenze imvugo: ni ikibazo cy’imitekerereze ya politiki. Ni uburyo bwo guhunga ukuri aho guhangana n’ibibazo mu buryo bwimbitse kandi bufite ibimenyetso.
Si ukuvuga ko kwinjirwamo n’ibindi bihugu bitabaho. Birashoboka kandi binabaho. Ariko ikibazo ni uko bidakwiye gufatwa nk’impamvu rukumbi cyangwa igisobanuro gihagije cy’ibibazo byose.
Iyo ijambo rimwe risobanura ibintu byose, amaherezo ntiriba rikifite igisobanuro na kimwe.
Kugira ngo RDC ibashe gukemura ibibazo byayo, igomba kuva ku mvugo zoroshye zigamije guhisha ukuri, ikerekeza ku isesengura ryimbitse ryibanda ku mpamvu nyakuri. Ibi bisaba:
kwemera inshingano,
gukomeza inzego za Leta,
kurwanya ruswa,
no gushyiraho politiki zifite icyerekezo kirambye.
Bitabaye ibyo, ijambo “infiltration” rizakomeza kuba urwitwazo aho kuba igikoresho cyo gusobanukirwa ibibazo—maze igihugu gikomeze kuguma mu bibazo kivuga ko kirwanya.
