Inzira ya Nyayo iganisha ku Biganiro bifite Ireme muri RDC
Mu bihe bya none, politiki yo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo igaragara nk’ikinamico, yiganjemo igitutu n’igitugu byashinze imizi. Abatavuga rumwe n’ubutegetsi n’abaharanira uburenganzira bwa muntu barafungwa ku bwinshi, abandi bagahitamo ubuhungiro kugira ngo barokoke ihohoterwa rishobora kubahitana, mu gihe urutonde rw’abapfuye rukomeza kwiyongera mu buryo bubabaje, rukanagera no ku basirikare bakuru mu ngabo z’igihugu.
Iyi shusho y’igitugu ikabije igaragaza ihungabana rikomeye ry’imikorere y’inzego z’igihugu, aho gutanga ibitekerezo bitandukanye bifatwa nk’icyaha, naho kutavuga rumwe n’ubutegetsi bikagereranywa no kubangamira umutekano w’igihugu. Muri uru rwego, ibisabwa byatanzwe n’ishyaka Ensemble pour la République ntibigomba gufatwa nk’amayeri ya politiki cyangwa igitutu cya hato na hato, ahubwo ni ibisabwa bishingiye ku mahame shingiro ya demokarasi. Ni ururimi rwa politiki rw’ibanze, rugaragaza ko nta biganiro by’ukuri byabaho mu gihe hatubahirijwe amahame y’ibanze agenga Leta igendera ku mategeko.
Gukuraho imanza zishingiye ku mpamvu za politiki, gufungura byihuse imfungwa za politiki, guhagarika gukoresha ubutabera mu nyungu za politiki, gukuraho inzitizi zishingiye ku mategeko zituma abantu babuzwa kugenda, no guhagarika ibikorwa byose by’igitugu—ibi byose ni intambwe ntoya cyane yo kubaha Leta igendera ku mategeko. Ibi ntibigomba gufatwa nk’impano itanzwe n’ubutegetsi, ahubwo ni inshingano ziteganywa n’Itegeko Nshinga, ku butegetsi bwose bwifuza kwitwa ubwa demokarasi kandi bufite ishingiro.
Kuko ibiganiro bifite ireme bidashobora kuvukira mu mwuka w’igitutu, w’iterabwoba n’ugushidikanya. Bisaba umwanya rusange usukuye, aho abantu bose bangana imbere y’amategeko atari amagambo gusa, ahubwo ari ukuri kubaho mu buzima bwa buri munsi. Mu gihe inzego z’ubutabera zikomeje gukoreshwa nk’intwaro yo gukumira abatavuga rumwe n’ubutegetsi, no mu gihe ubwisanzure bw’umuntu bugengwa n’ukwiyegurira ubutegetsi, gutumira abantu mu biganiro bigaragara nk’ubusa butagira umumaro.
Icizere ntigitegekwa; cyubakwa n’ibikorwa bifatika, bigaragara kandi bidashobora gusubirwaho, bigaragaza guca burundu n’imikorere ishingiye ku gitugu n’akarengane.
Hari ukuri kudashobora guhishwa n’amagambo meza: gereza za RDC zuzuye abagore n’abagabo bafunzwe mu bihe bitoroshye, aho impamvu zo kubafunga akenshi ziba zidafite ishingiro rikomeye mu mategeko. Ibi bigaragaza indwara ikomeye y’inzego z’igihugu, aho itegeko ritakiri ingabo yo kurengera umuturage, ahubwo rikaba igikoresho cyo kumwigaranzura.
Gufunga abantu ku mpamvu za politiki si ukurenga ku burenganzira bwabo gusa—ikintu kibangamira bikomeye icyubahiro cy’ikiremwamuntu—ahubwo binagaragaza ubwoba bwimbitse bw’ubutegetsi budafite ishingiro rishingiye ku kwemera kw’abaturage. Mu kubura ubushobozi bwo kumvikanisha ibitekerezo no kuyobora binyuze mu butabera, ubutegetsi buhitamo igitutu, bukimika ubwoba nk’uburyo bwo kuyobora, aho kwemera ku bushake gusimburwa n’iterabwoba.
Gukoresha igifungo mu gucecekesha abatavuga rumwe n’ubutegetsi ntibigaragaza imbaraga z’ubutegetsi, ahubwo bigaragaza intege nke zabwo: ubutegetsi budashoboye gutsinda impaka mu mucyo no mu butabera, bugahitamo guhatira abantu kumvira. Itegeko rihinduka igikoresho cyo kuganza, naho gereza ikaba impaka ya nyuma ya politiki.
Ni muri urwo rwego, gusaba kurekura imfungwa za politiki atari igikorwa cy’impuhwe gitegerejwe, ahubwo ari igisabwa kugira ngo demokarasi igire isuku n’ubuzima. Sosiyete yemera gufungwa kw’abavuga ibitekerezo bitandukanye igenda yibagirwa buhoro buhoro agaciro k’ubwiganze bw’ibitekerezo, hanyuma igatakaza n’icyubahiro cy’amategeko.
Kwanga ibi bisabwa by’ibanze ni ukwemera ko ibiganiro ari ishusho gusa igamije guhisha umugambi wo gucecekesha no kuganza. Kubishyira mu bikorwa, ku rundi ruhande, byaba ari ukwemera ko amahoro arambye n’ituze ry’igihugu bidaturuka ku mbaraga n’ubwoba, ahubwo bishingira ku butabera, ku cyubahiro cy’ikiremwamuntu no ku kubaha byimazeyo uburenganzira bw’ibanze.
