Judith Suminwa yasoje Icyumweru cya Afurika 2026 i Paris: Ubutumwa bushya bwa RDC ku ruhando mpuzamahanga
Mu mujyi wa Paris mu Bufaransa, Minisitiri w’Intebe wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Judith Suminwa Tuluka, wari uhagarariye Perezida Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo, yasoje ku mugaragaro Icyumweru cya Afurika 2026 (Semaine africaine 2026) cyaberaga mu Muryango w’Abibumbye ushinzwe Uburezi, Ubumenyi n’Umuco (UNESCO).
Iri huriro ry’uyu mwaka ryari riyobowe na RDC nk’igihugu gifite inshingano z’ubuyobozi muri gahunda zaryo, rikaba ryaritabiriwe n’abayobozi batandukanye bo ku mugabane wa Afurika, impuguke mpuzamahanga, abashakashatsi, ndetse n’abahagarariye imiryango mpuzamahanga.
Ibyagarutsweho mu nama
Iyi nama yibanze ku bibazo bikomeye Afurika ihanganye na byo, by’umwihariko:
- Imiyoborere y’umutungo w’amazi (eau)
- Iterambere rirambye (développement durable)
- Ubufatanye mpuzamahanga hagati y’ibihugu n’imiryango itandukanye
- Isuku n’isukura n’iyinjira ry’amazi meza (eau potable et assainissement)
Muri iyi gahunda, Ikibaya cya Congo (Bassin du Congo) cyagarutsweho nk’umutungo kamere ufite uruhare rukomeye ku isi, cyane cyane mu kurwanya imihindagurikire y’ikirere no kubungabunga ibidukikije.
Ubutumwa bukomeye bwa Minisitiri w’Intebe Suminwa
Mu ijambo rye ryashimwe n’abitabiriye inama, Judith Suminwa yashimangiye ko Afurika itagomba gukomeza gufatwa nk’umugabane usaba gusa, ahubwo igomba no kugaragaza ibisubizo bifatika.
Yagize ati:
“Ibihugu by’Afurika by’ejo hazaza ntibigomba gukomeza kuba mu gihe cyo gutegereza imigambi gusa. Bikeneye ibisubizo bifatika kandi bipimwa. Ni inshingano zacu gufatanya tukabibagezaho.”
Ubu butumwa bwafashwe nk’ubugaragaza icyerekezo gishya cy’ubuyobozi bwa RDC mu ruhando mpuzamahanga.
Uko Guverinoma ya Minisitiri w’Intebe muri RDC ihagaze
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikoresha sisitemu ya Repubulika ishingiye ku bufatanye bwa Perezida na Guverinoma (semi-présidentiel).
Ibi bisobanuye ko:
- Perezida ari we ufite ububasha bukuru mu miyoborere rusange n’umutekano
- Minisitiri w’Intebe ayobora ibikorwa bya buri munsi bya Guverinoma
- Guverinoma ishyirwaho kandi igashyigikirwa n’Inteko Ishinga Amategeko
Guverinoma ya Judith Suminwa: Icyerekezo cyayo
Guverinoma ya Judith Suminwa yashyizweho mu 2024, igaragaza imirongo migari mishya y’imiyoborere, irimo:
- Gushyira imbere imiyoborere ishingiye ku musaruro ugaragara
- Kwibanda ku iterambere rirambye no gucunga neza umutungo kamere
- Kongera imbaraga muri dipolomasi mpuzamahanga no guteza imbere isura ya RDC ku ruhando rw’isi
- Gushyira imbere ubufatanye mu bukungu n’iterambere ry’ibikorwaremezo
Itandukaniro n’izindi guverinoma zabanje
a) Guverinoma ya Sama Lukonde (2021–2024)
Yaranzwe no gushimangira ituze rya politiki no guhuza imitwe ya politiki itandukanye. Yashyize imbaraga mu ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano ya politiki, ariko hakunze kugaragara kunengwa ku muvuduko muke w’imishinga y’iterambere.
b) Guverinoma ya mbere ya Tshisekedi (2019–2021)
Iyi yari irimo inzibacyuho ya politiki hagati y’amashyaka atandukanye, aho hari imbogamizi z’ubufatanye hagati y’inzego zitandukanye. Icyo gihe hibanzwe cyane ku kubaka inzego n’imiyoborere shingiro.
Icyerekezo gishya cya Guverinoma ya Suminwa
Guverinoma ya Suminwa igaragaza impinduka zishingiye kuri ibi bikurikira:
- Kwimuka ku migambi y’inyandiko gusa igana ku bikorwa bipimwa
- Gushimangira isura ya RDC nk’igihugu gifite umutungo kamere ukomeye (Congo Basin)
- Kongera uruhare rwa RDC muri dipolomasi y’Afurika no ku rwego rw’isi
- Gushyira imbere ubukungu bushingiye ku mutungo kamere no kurengera ibidukikije
Icyumweru cya Afurika 2026 cyabereye i Paris cyagaragaje RDC nk’igihugu kiri gushaka kwongera ijwi ryacyo mu ruhando mpuzamahanga binyuze muri dipolomasi nshya ishingiye ku bisubizo bifatika.
Ubutumwa bwa Minisitiri w’Intebe Judith Suminwa bwashimangiye ko Afurika itagomba gukomeza kuba “umugabane w’inyigisho gusa”, ahubwo igomba kuba umugabane w’ibikorwa bifatika bifite ingaruka zigaragara ku mibereho y’abaturage bayo.
