Kivu y’Amajyepfo mu Ihurizo Rikomeye: Guverineri Purusi Yashinjwe Dosiye iremereye
Mu gihe umutekano n’imiyoborere bikomeje kuba ibibazo bikomeye mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), intara ya Kivu y’Amajyepfo yongeye kwisanga mu ihurizo rikomeye rya politiki n’imiyoborere, rishingiye kuri dosiye iremereye ishinjwa Guverineri wayo, Jean-Jacques Purusi Sadiki.
Abadepite 18 bo mu Nteko Ishinga Amategeko y’Intara ya Kivu y’Amajyepfo bashyikirije Perezida w’iyo Nteko inyandiko igamije gutangiza inzira yo kutakariza icyizere Guverineri Purusi. Iyi nyandiko igaragaza urutonde rw’ibirego bikomeye, birimo kunyereza umutungo w’intara, imiyoborere mibi ndetse n’imyitwarire ishobora guhungabanya umutekano.
Mu bayishyizeho umukono harimo Wilondja Nepangi José, Karume Bahige Jean na Balungwe Fungulo Le Bon, bagaragaje ko ibi birego bishingiye ku bimenyetso bavuga ko byakusanyijwe mu gihe kirenga umwaka.
Nk’uko bivugwa n’aba badepite, kuva mu kwezi kwa munani 2024 kugeza mu kwezi kwa kabiri 2025, Guverineri Purusi yanyereje asaga miliyoni 44 z’amadolari y’Amerika yari agenewe ibikorwa by’iterambere ry’intara.
Byongeye, ashinjwa no kunyereza miliyoni zisaga 90 z’amadolari yari yaratanzwe na Banki y’Isi, zigenewe imishinga y’iterambere mu turere twa Kalehe, Fizi, Uvira na Mwenga. Ibi byateye impungenge kuko iyo mishinga yari igamije kuzamura imibereho y’abaturage mu bice byugarijwe n’intambara.
Mu kindi cyagarutsweho, nyuma y’uko inzego za Leta zisubiye gukorera mu mujyi wa Uvira mu 2026, Guverineri yahawe miliyoni 1.7 z’amadolari yo gusubiza ibikorwa bya Leta ku murongo, ariko abadepite bakavuga ko ayo mafaranga atigeze agaragara mu bikorwa yagenewe.
Mu ntangiriro za 2025, urukiko rwa Bukavu rwafashe icyemezo cyo gufatira imitungo y’Abashinwa bakoreraga mu buryo bunyuranyije n’amategeko, irimo amadolari 400,000 n’udupaki 10 twa zahabu. Abadepite bavuga ko uwo mutungo waje kwigarurirwa n’ubuyobozi bw’intara buyobowe na Purusi.
Icyakora, amateka agaragaza ko Guverineri Purusi yari yatangiye ibikorwa byo kurwanya ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro butemewe, aho yafashe Abashinwa bagera kuri 60 anagaragaza ko hari sosiyete zirenga 1,700 zikorera muri iyo ntara mu buryo bwa magendu. Iki gikorwa cyashimwe na bamwe, ariko nanone gituma avugwaho kutavuga rumwe n’inzego zimwe zo hejuru za Leta.
Ku ruhande rw’umutekano, abadepite bashinja Guverineri Purusi gutangaza amagambo aca intege ingabo za Leta (FARDC) ndetse na Wazalendo, anashinjwa gushimagiza ihuriro rya AFC/M23 rirwanya ubutegetsi bwa Kinshasa.
Ibi birego bifatwa nk’ibiremereye cyane mu gihe igihugu kiri mu ntambara ikomeye mu burasirazuba, aho amagambo y’abayobozi ashobora kugira ingaruka ku morale y’ingabo no ku mutekano rusange.
Abadepite banagaragaje ko hari imodoka z’intara zaburiwe irengero nyuma y’ifatwa rya Bukavu, ndetse n’imishinga yo kuvugurura imihanda mu mijyi ya Baraka, Uvira na Kamituga itigeze ishyirwa mu bikorwa nubwo yari yarateganyirijwe ingengo y’imari.
Kuri ubu, biteganyijwe ko Inteko Rusange y’abadepite bo muri Kivu y’Amajyepfo izaterana mu minsi ya vuba kugira ngo isuzume iyi dosiye. Niramuka imutakarije icyizere, amategeko ateganya ko Guverineri Purusi ashobora gusabwa kwegura cyangwa akavanwa ku mirimo.
Nubwo bimeze bityo, ntiharaboneka igisubizo cya Guverineri ku mugaragaro ku birego byose ashinjwa, ibintu bituma dosiye iguma mu gihirahiro hagati y’impande zombi—abamushinja n’abamushyigikiye.
Iyi dosiye igaragaza ikibazo gikomeye cy’imiyoborere mu burasirazuba bwa RDC, aho intambara, ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’inyungu za politiki bihurira bikarema uruvange rukomeye. Icyemezo kizafatwa n’Inteko y’Intara gishobora kugira ingaruka zikomeye ku miyoborere ya Kivu y’Amajyepfo no ku cyizere abaturage bafitiye inzego z’ubuyobozi.
Haracyategerejwe kureba niba iyi dosiye izavamo impinduka zifatika cyangwa niba izaba imwe mu nyandiko nyinshi zirangirira mu mateka atagize icyo ahindura.