Minisitiri Nduhungirehe Yahishuye Umugambi RDC Irimo wo Kwambura Abanye-Congo Bamwe Ubwenegihugu
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yatangaje ko hari umugambi wa Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) wo kwambura ubwenegihugu Abanye-Congo b’Abatutsi, binyuze mu kubapfobya no kugoreka amateka y’ururimi bavuga.
Ibi yabigarutseho ku munsi w’ejo tariki ya 27/02/2026, asubiza amagambo yavuzwe n’Umuvugizi wa Guverinoma ya RDC, Patrick Muyaya, wavuze ko muri RDC nta rurimi rwitwa Ikinyarwanda ruhavugirwa, ahubwo ko urwo rurimi rwitwa “Igihutu,” mu gihe ku rundi ruhande rw’umupaka rwitwa Ikinyarwanda, ndetse ahandi rukitwa Ikirundi.
Mu kiganiro yagiranye n’Abanye-Congo baba muri Canada, Muyaya yagize ati: “Dufite ibihugu icyenda bidukikije. Dufite indimi zivugwa n’amoko atandukanye. Mu gihugu cyacu, turwita Igihutu; ku rundi ruhande rukitwa Ikinyarwanda. Ariko ni ururimi rumwe. Ahandi rukitwa Ikirundi.”
Aya magambo, nk’uko Nduhungirehe yabisobanuye, agamije kugaragaza ko Abahutu ari bo bonyine bafite inkomoko muri RDC, bityo ko Abatutsi bavuga Ikinyarwanda baba ari abanyamahanga bakomoka mu Rwanda, bityo ntibahabwe uburenganzira busesuye nk’abaturage kavukire.
Minisitiri Nduhungirehe yagaragaje ko ururimi rwitwa “Igihutu” rutigeze rubaho mu mateka y’akarere, ashimangira ko Ikinyarwanda ari ururimi rumaze ibinyejana byinshi ruvugwa mu bice binini by’akarere k’Ibiyaga Bigari, birimo uburasirazuba bwa RDC, u Rwanda n’u Burundi.
Abashakashatsi ku ndimi z’akarere bagaragaza ko Ikinyarwanda, Ikirundi n’izindi ndimi zifitanye isano zibarizwa mu muryango w’indimi za ba Bantu, kandi ko zimaze igihe kirekire zivugwa n’abaturage batuye muri aka karere mbere y’ishyirwaho ry’imipaka n’abakoloni mu mpera z’ikinyejana cya 19.
Mu gihe cy’ubukoloni bw’Ababiligi, imipaka yashyizweho igabanya imiryango n’amoko yari asanzwe abanye mu buryo busanzwe. Abaturage bavuga Ikinyarwanda basigaye ku mpande zombi z’umupaka, ari na ko bamwe bagumye mu bice byaje kwitwa Kivu y’Amajyaruguru n’iy’Amajyepfo muri RDC.
Ibi bisobanura ko kuvuga ko Ikinyarwanda ari ururimi rw’Abanyarwanda gusa bidafite ishingiro mu mateka, kuko hari Abanye-Congo benshi baruvuga nk’ururimi kavukire.
Nduhungirehe yagaragaje ko amagambo nk’aya ashobora kuba intandaro yo kwambura ubwenegihugu no gutesha agaciro Abanye-Congo b’Abatutsi, binyuze mu kubita abanyamahanga no kubima uburenganzira bwabo bw’ibanze.
Yagize ati: “Icyo agamije kirasobanutse: kugaragaza ko Abanye-Congo b’Abahutu ari bo gusa bakomokayo kandi bafite ururimi rwabo rwitwa ‘Igihutu’, mu gihe Abatutsi bavuga Ikinyarwanda baba ari abanyamahanga kubera ko ururimi rwabo ruvugwa ‘hirya y’umupaka’.”
Yibukije ko atari ubwa mbere abayobozi bo muri RDC bagaragaje imvugo cyangwa imyitwarire ishobora gufatwa nk’ivangura ku Banye-Congo b’Abatutsi.
Nk’urugero rwa vuba, yagarutse ku magambo ya Sylvain Ekenge Bomusa, wavugiye kuri Televiziyo y’Igihugu ya RDC (RTNC) mu kwezi kwa cumi nabiri 2025, akavuga amagambo yasabwe n’abatari bake kuyasesengura kubera ko yashoboraga gutera ivangura, aho yavuze ko Abanye-Congo b’Abatutsikazi badakwiye gushyingiranwa n’abo badahuje ubwoko, asaba abagabo kubyitondera.
Ibi, nk’uko Nduhungirehe abivuga, byerekana umurongo wa politiki n’imvugo ishobora gushyira mu kaga umutekano n’uburenganzira bw’Abanye-Congo b’Abatutsi, cyane cyane mu bice nka Minembwe no mu Ntara za Kivu, aho umutekano ukomeje kuba muke.
Mu ntangiriro zuku kwezi kwa kabiri 2026, Muyaya yari yahuye n’itsinda ry’Abanye-Congo b’Abatutsi barimo Abanyamulenge, ubwo yari muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, aho bamwe bagaragaje ko nta kibazo cyihariye gihari mu Minembwe, nubwo hari amakuru akomeje kuvuga ibitero n’umutekano muke muri ako gace.
Nduhungirehe yavuze ko ategereje kureba niba abo bahuye na Muyaya, yaba muri Amerika cyangwa muri Canada, bazemera imvugo ivuga ko ururimi bavuga atari Ikinyarwanda ahubwo ari “Igihutu”, nk’uko byatangajwe n’Umuvugizi wa Guverinoma ya RDC.
Izi mpaka ku izina n’inkomoko y’ururimi irushaho kugaragaza uko ibibazo by’amateka, imipaka yashyizweho n’ubukoloni, ndetse n’irondabwoko bikomeje kugira uruhare mu makimbirane yo mu burasirazuba bwa RDC. Ku ruhande rw’u Rwanda, Minisitiri Nduhungirehe ashimangira ko kugoreka amateka y’indimi n’inkomoko y’abaturage bidakwiye gukoreshwa nk’intwaro ya politiki, ahubwo ko hakwiye kubaho kubahana no kurengera uburenganzira bwa buri muturage hatitawe ku bwoko cyangwa ku rurimi avuga.







