Muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Imvugo z’Abayobozi Zirakomeretsa kurusha Intwaro.
Mu gihe akarere k’Ibiyaga Bigari gakomeje kurangwa n’amateka y’umutekano muke n’imitwe yitwaje intwaro, amagambo aherutse gutangazwa na Patrick Muyaya, Umuvugizi wa Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), yateje impaka zikomeye. Ibi byatewe n’uko yahakanye ko mu gihugu cye haba hari imvugo z’urwango, ibintu bamwe bafashe nko guhakana ikibazo gifatika.
Uku kwigiza nkana kwagaragaye, kuri bamwe mu bakurikiranira hafi ibibera muri RDC no mu karere, nko kudaha agaciro ikibazo gikomeye, bishobora kugabanya icyizere abaturage bagirira inzego za Leta no gutuma ibiganiro bya politiki birushaho gukara aho gutuza.
Akarere k’Ibiyaga Bigari kamaze imyaka myinshi karangwa n’intambara n’umutekano muke, by’umwihariko kuva mu 1994 nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi. Iyi Jenoside yahinduye cyane imiterere y’umutekano mu karere, igira ingaruka zikomeye no muri RDC, aho intambara zakurikiranye zagiye zigaragaramo uruhare rw’ibihugu bitandukanye n’imitwe yitwaje intwaro.
Mu gusobanura ayo mateka, amazina nka Juvénal Habyarimana na Cyprien Ntaryamira akomeza kugarukwaho cyane, by’umwihariko kubera urupfu rwabo mu mpanuka y’indege yabaye tariki ya 06/04/1994, yabaye intandaro y’ibihe bikomeye byakurikiyeho.
Ibi byose bituma amateka y’akarere aba isoko y’amakimbirane mu bitekerezo no mu mvugo, aho buri ruhande rushobora kwiyumvamo ukuri kwarwo, bigatuma habaho “intambara y’inkuru” (battle of narratives) hagati y’ibihugu n’abanyapolitiki.
Mu gihe Guverinoma ya RDC ihakana ko hari imvugo z’urwango, hari ingero zitandukanye zagiye zitungwa agatoki mu ruhame. Muri zo harimo amagambo yagiye avugwa na Justin Bitakwira, wahoze ari Minisitiri akaba n’Umudepite, wafatiwe ibihano n’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi kubera gushinjwa gutangaza amagambo ashishikariza urwango n’ihohoterwa.
Nanone kandi, amagambo ya Sylvain Ekenge, uvugira ingabo za FARDC, yavugiye kuri bamwe mu bagore b’Abatutsi mu kiganiro kuri RTNC, yateje impaka zikomeye, bituma anahagarikwa by’agateganyo kuri izo nshingano.
Abandi bagaragajwe muri izi mpaka ni Yves Abdalhah na Mubenge, bavuga ko amagambo yabo yagaragaye nk’akongeza ubushyamirane mu gihe igihugu kiri mu bihe by’umutekano muke.
Byongeye kandi, ibikorwa by’abashyigikiye ishyaka rya UDPS byagiye bigaragara mu mihanda ya Kinshasa na byo byatumye hibazwa ku ruhare rw’abanyapolitiki mu kugenzura imyitwarire y’ababashyigikiye.
Muri rusange, ibi bibazo byose byibutsa ko amagambo y’abayobozi n’abanyapolitiki afite uburemere bukomeye, cyane cyane mu bihe by’umutekano muke. Guhakana ibibazo bishobora gutuma bikomera kurushaho, mu gihe kubivuga nabi cyangwa kubikabiriza na byo bishobora gukongeza amakimbirane.
Mu bihe nk’ibi, harasabwa imvugo ituje, ishingiye ku kuri kandi irimo ubushishozi, ishobora gufasha kugabanya ubushyamirane no kugarura icyizere mu baturage.
Kuri ubu, umwuka wa politiki mu Burasirazuba bwa RDC ukomeje kuba mubi, bitewe n’imirwano, aho ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro bikorana bagaba ibitero mu mihana ituwe n’abaturage haba muri Kivu y’Epfo n’iy’Amajyaruguru, harimo n’ifitanye isano n’amakimbirane n’u Rwanda. Ibi bituma amagambo atangazwa n’abayobozi arushaho kugira ingaruka zikomeye, haba mu gihugu imbere no ku rwego mpuzamahanga.
Abasesenguzi benshi bemeza ko, mu gihe akarere kagikeneye amahoro arambye, hakenewe impinduka mu buryo abayobozi bakoresha imvugo, bakirinda amagambo ashobora kongera amacakubiri, ahubwo bagashyira imbere ibiganiro n’ubwiyunge.
Icyo izi mpaka zigaragaza si amagambo gusa, ahubwo ni ikibazo cy’ingenzi kijyanye n’inshingano z’abayobozi mu gukoresha imvugo. Mu karere gafite amateka akomeye nk’aka, buri jambo rifite uburemere—rishobora kubaka cyangwa gusenya.
Guhitamo amagambo neza, kuyashyira mu kuri no mu mucyo wuzuye, ni imwe mu nzira z’ingenzi zo kugera ku mahoro arambye no kubaka ejo hazaza hatarangwamo urwango.






