Perezida Tshisekedi mu Muvuno: Iperereza ry’u Bubiligi ku Muryango We Ryateje Impaka!
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Ese iperereza ry’ubutabera bw’u Bubiligi ku bantu bafitanye isano n’umuryango wa Perezida Félix Tshisekedi rigiye gutuma hamenyekana amakuru mashya ku micungire y’umutungo kamere wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), cyangwa rizakomeza guteza impaka hagati y’ubutabera na politiki? Iki ni ikibazo gikomeje kuvugisha benshi nyuma y’uko abapolisi b’u Bubiligi basatse amazu afitanye isano na bamwe mu bagize umuryango wa perezida n’abandi bantu ba hafi ye, mu rwego rw’iperereza ku mafaranga akekwaho kuba afitanye isano n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.
Augustin Kabuya, Umunyamabanga Mukuru w’ishyaka UDPS riri ku butegetsi, yahakanye ibirego bireba umuryango wa Tshisekedi, avuga ko nta mutungo wibye kandi ko ibyo bikorwa bigamije guharabika izina rya Perezida Félix Tshisekedi. Yabihuje kandi n’impaka za politiki zikomeje kubera muri Congo ku bijyanye no guhindura Itegeko Nshinga.
Kugira ngo iki kibazo gisobanuke neza, birakenewe kureba inkomoko y’iperereza, ibyo abatanze ikirego bashinja abo bireba, impamvu u Bubiligi bwabigizemo uruhare, ndetse n’ingaruka bishobora kugira ku bukungu, ubutabera n’imibanire ya politiki muri Congo.
- Iperereza ryatangiriye ku ki?
Ku itariki ya 14/10/2026, inzego za polisi y’u Bubiligi zakoze ibikorwa byo gusaka amazu mu mujyi wa Bruxelles no mu bice by’intara za Brabant flamand na Brabant wallon. Ibyo bikorwa byari mu rwego rw’iperereza ry’ubutabera ku mafaranga akekwaho kuba afitanye isano n’umutungo w’amabuye y’agaciro wa Congo.
Nk’uko byatangajwe n’ibitangazamakuru birimo Reuters na Radio Okapi, ibyo bikorwa byo gusaka amazu byakurikiye ikirego cyatanzwe ku itariki ya 08/07/2025 n’imiryango itegamiye kuri Leta yo mu karere ka Katanga, ifatanyije n’abahoze ari abayobozi bane b’ikigo cya Leta cya Gécamines, gishinzwe ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.
Abatanze ikirego bahagarariwe n’abanyamategeko barimo Bernard Maingain na Hervé Diakiese. Basabye inzego z’ubutabera gukora iperereza ku birego bifitanye isano n’imicungire y’umutungo kamere wa Congo, cyane cyane ibikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro mu ntara za Haut-Katanga na Lualaba.
Mu bantu icyenda bavuzwe muri icyo kirego harimo abafitanye isano n’umuryango wa perezida, nk’uko ibitangazamakuru byabitangaje. Icyakora, inzego z’ubutabera z’u Bubiligi ntizatangaje ku mugaragaro amazina y’abantu bose amazu yabo yasatswe.
Icy’ingenzi ni uko iperereza rikiri mu nzira z’ubutabera. Kuba amazu yarasatswe ntibivuga ko ba nyirayo bahamwe n’icyaha. Nta nubwo bihita byemeza ko amafaranga akekwaho kunyerezwa yabonetse cyangwa ko hari umuntu urukiko rwamaze guhamya icyaha.
- Ni iki abatanze ikirego bashinja abantu bafitanye isano na Tshisekedi?
Ibirego byatanzwe mu Bubiligi bifitanye isano n’ibikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro muri Congo. Abatanze ikirego bavuga ko hakenewe kugenzurwa niba umutungo wa rubanda waracungiwe mu buryo bwubahiriza amategeko.
Mu byo basaba ko bigenzurwa harimo gukekwaho kunyereza umutungo, ruswa, ibikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro bishobora kuba byarakozwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, ndetse no kwimura cyangwa gukoresha amafaranga mu buryo bushobora kuba bufitanye isano no kunyereza amafaranga akomoka ku byaha.
Abatanze ikirego bavuga ko hari abantu bamwe bafitanye isano n’ubutegetsi bashobora kuba barungukiye mu buryo bunyuranyije n’amategeko mu bikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro cyangwa mu masezerano ajyanye na byo.
Nk’uko ibitangazamakuru byabitangaje, abatanze ikirego bavuga ko bateguye dosiye bashingiye ku nyandiko n’amakuru bakusanyije mu gihe cy’amezi menshi.
Icyakora, gutanga ikirego cyangwa kuba iperereza rigeze ku rwego rwo gusaka amazu ntibisimbura icyemezo cy’urukiko. Ibirego bigomba kugenzurwa, ibimenyetso bigasuzumwa, kandi abo bireba bakagira uburenganzira bwo kwiregura hakurikijwe amategeko.
- Kuki amabuye y’agaciro ari yo ari hagati y’iki kibazo?
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ni kimwe mu bihugu bifite umutungo kamere ukomeye, cyane cyane amabuye y’agaciro afite akamaro gakomeye ku bukungu bw’isi. Muri yo harimo umuringa na cobalt, bikoreshwa mu nganda zitandukanye, mu bikoresho by’ikoranabuhanga no mu gukora bateri z’imodoka zikoresha amashanyarazi.
Intara za Haut-Katanga na Lualaba zibarizwamo ibikorwa byinshi by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro. Amafaranga ava muri uru rwego afite uruhare rukomeye mu bukungu bwa Congo, bityo imicungire yayo ikaba ari ikibazo gifite akamaro ku gihugu no ku baturage bacyo.
Iyo umutungo kamere ucunzwe neza, ushobora kongera amafaranga yinjira mu isanduku ya Leta, agakoreshwa mu kubaka ibikorwa remezo, kunoza serivisi z’ubuzima n’uburezi, no guteza imbere imibereho y’abaturage.
Ariko iyo habayeho ruswa, kutagaragaza neza amafaranga yinjira n’asohoka, amasezerano adakurikije amategeko cyangwa kunyereza inyungu za Leta, abaturage bashobora kubura inyungu bari bakwiye kubona muri uwo mutungo.
Ni muri urwo rwego abatanze ikirego bashaka ko hagenzurwa niba hari umutungo wa rubanda waba waranyerejwe cyangwa warakoreshejwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
- Uruhare rw’ubutabera bw’u Bubiligi muri iri perereza
Mu iperereza nk’iri, inzego z’ubutabera zishobora kugenzura inyandiko z’imari, amasezerano, ibikorwa by’amasosiyete n’indi mitungo bifitanye isano n’ibirego byatanzwe, hakurikijwe amategeko agenga iperereza n’uburenganzira bw’abarikurikiranwamo.
Gusaka amazu bishobora kuba uburyo bwo gushaka cyangwa kubika ibimenyetso bishobora gufasha mu gusobanura uko amafaranga yagiye akoreshwa n’uko amasezerano ajyanye n’umutungo kamere yashyizwe mu bikorwa.
Icyakora, ibikorwa nk’ibi ntibihita byemeza ko ibyaha byakozwe. Inzego z’ubutabera zigomba gusuzuma ibimenyetso zibona, kumva impande bireba no gufata imyanzuro hakurikijwe amategeko.
Icyemezo cya nyuma ku kuba umuntu yarakoze icyaha cyangwa atarakikoze kigomba gushingira ku bimenyetso no ku nzira ziteganywa n’ubutabera.
- Augustin Kabuya yahakanye ibirego, abona ko hari umugambi wa politiki
Mu gihe iri perereza rikomeje kuvugisha benshi, Augustin Kabuya yanze kwemera ibirego bivuga ko umuryango wa Perezida Félix Tshisekedi wibye amafaranga akomoka mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro.
Mu magambo ye yatangaje, yagize ati:
“Umuryango wa Tshisekedi nta kintu wibye. Ibi byose byateguwe hagamijwe guharabika izina rya Perezida Félix Tshisekedi. Ibi byose bifitanye isano no guhindura Itegeko Nshinga.”
Aya magambo agaragaza uko Kabuya asobanura iki kibazo, akakibona mu rwego rw’impaka za politiki aho kukireba nk’iperereza ry’ubutabera gusa.
Kabuya yanenze ibyo abona nk’ukubogama k’umucamanza w’u Bubiligi ukurikirana iyi dosiye, avuga ko ashyigikira inyungu za Perezida w’u Rwanda, Paul Kagame. Yanenze kandi umunyamategeko Hervé Diakiese, amuhuza na Moïse Katumbi, umwe mu banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Tshisekedi.
Icyakora, ibyo birego bya Kabuya ni ibitekerezo n’ibirego bye ku ruhande rwa politiki, kandi ntibikwiye gufatwa nk’ibimaze kwemezwa.
Ku rundi ruhande, abunganira abatanze ikirego bavuga ko ibikorwa byo gusaka amazu bigaragaza ko ubusabe bwabo bwafashwe mu buryo bukomeye n’inzego z’ubutabera. Icyakora, n’ibi ntibivuga ko ibirego byabo byamaze kwemezwa n’urukiko.
- Impaka ku Itegeko Nshinga: Kuki Kabuya abihuza n’iperereza?
Amagambo ya Kabuya ashyira iri perereza mu rwego rw’impaka nini za politiki muri Congo, cyane cyane izerekeye Itegeko Nshinga n’ahazaza h’ubutegetsi bwa Félix Tshisekedi.
Itegeko Nshinga rigena imiterere y’ubutegetsi, inshingano z’inzego za Leta, uburyo perezida atorwa n’igihe amara ku butegetsi. Bityo, impaka ku kurihindura zishobora kugira ingaruka ku mibanire y’amashyaka, abatavuga rumwe n’ubutegetsi n’abashyigikiye perezida.
Iyo umunyapolitiki ahuje iperereza n’impaka ku Itegeko Nshinga, aba agaragaza ko abona ko ibyo bikorwa bishobora kuba bifite n’impamvu za politiki.
Ariko kuba Kabuya abibona atyo ntibihagije kugira ngo hemezwe ko iperereza ryateguwe hagamijwe kuburizamo impinduka z’Itegeko Nshinga cyangwa guhindura icyerekezo cya politiki y’igihugu.
Kugira ngo ibyo bisobanuke, birakenewe gutandukanya ibivugwa n’abanyapolitiki n’ibimenyetso bishobora gutangwa mu iperereza ry’ubutabera.
- Ese ikibazo gishobora kwangiza umubano wa Congo n’u Bubiligi?
Iperereza ryakorewe ku butaka bw’u Bubiligi ryagize n’ingaruka ku mubano w’ibihugu byombi.
Nk’uko ikinyamakuru Le Monde cyabitangaje, nyuma y’ibikorwa byo gusaka amazu, Perezida Tshisekedi yasabye guverinoma ye guhagarika imikoranire n’ambasade y’u Bubiligi. Ibyo byakurikiwe n’ibiganiro hagati y’abayobozi bashinzwe dipolomasi b’ibihugu byombi.
Ibi bigaragaza ko ikibazo cy’ubutabera gishobora kugira ingaruka ku mubano wa dipolomasi, cyane cyane iyo kimwe mu bihugu gifata ibikorwa by’inzego z’ikindi nk’ibifite ingaruka kuri politiki yacyo.
Ku ruhande rumwe, u Bubiligi bufite inshingano zo gukurikirana ibirego biri mu bubasha bw’inzego zabwo z’ubutabera. Ku rundi ruhande, Congo ishobora kugaragaza impungenge zayo binyuze mu nzira za dipolomasi.
Niba impande zombi zizakomeza kuganira no kubahiriza inzego zazo, bishobora gufasha gukumira ko ikibazo cy’iperereza gihinduka amakimbirane arambye ya dipolomasi. Ibyo ariko bizaterwa n’imyanzuro ya buri ruhande n’uko iyi dosiye izakomeza gukurikiranwa.
Minembwe Capital News (MCN)