RDC Igeze Ahakomeye: Imyigaragambyo i Kinshasa, Itegeko Nshinga Riteje Impaka, Jenoside ya Politiki n’Ibitero Bikomeje muri Minembwe — Soma Inkuru Irambuye Irimo Isesengura Rihanitse
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’ubukungu, igihugu kiri no kwinjira mu kindi cyiciro cy’impaka za politiki zishingiye ku hazaza h’ubutegetsi bwa Perezida Félix Antoine Tshisekedi. Ibi byiyongereye ku myigaragambyo yabereye i Kinshasa ku wa Gatanu ushize, aho abaturage n’abanyapolitiki batandukanye bagaragaje kutishimira ibiganiro n’amakuru amaze igihe avugwa ku mugambi wo guhindura Itegeko Nshinga.
Iyi myigaragambyo yateje impaka ndende haba imbere mu gihugu no mu mahanga, mu gihe ibibazo by’umutekano bikomeje gufata indi ntera, cyane cyane mu Burasirazuba bwa RDC, aho abaturage benshi bakomeje guhunga imirwano n’ibitero by’ingabo za Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (FARDC), zifatanyije n’ingabo z’u Burundi ndetse n’imitwe ya Wazalendo na FDLR.
Ku wa Gatanu ushize, abaturage batandukanye bahuriye mu myigaragambyo yamaganaga ibitekerezo byo guhindura Itegeko Nshinga rya RDC. Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko izo mpinduka zishobora gufungura amarembo yo kongera igihe cy’ubutegetsi cyangwa guhindura imiterere y’inzego za Leta mu buryo butajyanye n’inyungu z’abaturage.
Nyuma y’iyo myigaragambyo, amashusho n’amafoto yakwirakwiye ku mbuga nkoranyambaga agaragaza ibikorwa by’urugomo bivugwa ko byakozwe n’urubyiruko rwiswe “Force du Progrès”, ruzwi nk’urwegereye ishyaka UDPS rya Perezida Félix Tshisekedi.
Ibyo bikorwa byamaganywe n’abanyapolitiki, abasesenguzi ndetse n’abaharanira uburenganzira bwa muntu, bavuga ko bishobora gushyira mu kaga inzira ya demokarasi igihugu cyubatse mu myaka yashize.
Jean-Claude Katende, umwe mu banyamategeko n’abaharanira uburenganzira bwa muntu bazwi muri RDC, yavuze ko ibikorwa by’iri tsinda bishobora kugira ingaruka zikomeye ku butegetsi buriho.
Yagize ati:
«“Force du Progrès ntabwo ari amahirwe kuri UDPS, ahubwo ni umutego. Nikomeza gukora nk’uko ryabigenje ku wa Gatanu ushize, rizatuma Perezida Tshisekedi ava ku butegetsi mbere y’uko manda ye irangira. Kandi ntawe ubyifuza. Ariko yagakwiye kuva ku butegetsi manda ye irangiye.”»
Aya magambo yakiriwe mu buryo butandukanye. Bamwe bayabona nk’umuburo ugamije gukumira amakosa ya politiki ashobora guteza umwuka mubi mu gihugu, mu gihe abandi bavuga ko ari ikimenyetso cy’uko impungenge ku miyoborere zikomeje kwiyongera.
Umunyapolitiki Ados Ndombasi na we yamaganye ibyabaye muri iyo myigaragambyo, avuga ko abaturage bamwe bishwe abandi bagakubitirwa imbere y’inzego z’umutekano.
Yagize ati:
«“Insoresore za Force du Progrès, zari imbere ya polisi, ingabo n’inzego z’ubutasi, zishe abaturage b’Abanyekongo.”»
Aya magambo akomeje gukwirakwira ku mbuga nkoranyambaga, aho benshi bakomeje gusaba ko habaho iperereza ryigenga kugira ngo hamenyekane ukuri ku byabaye.
Mu mafoto yakwirakwijwe cyane harimo ay’umwe mu baturage bivugwa ko yishwe nyuma yo kwamagana ihindurwa ry’Itegeko Nshinga.
Abakoresha imbuga nkoranyambaga benshi bavuga ko iyo foto ikwiye gukwirakwizwa ku rwego mpuzamahanga kugira ngo yerekane uburyo ubwisanzure bwa politiki bukomeje guhura n’imbogamizi muri RDC.
Nubwo hari impaka ku kuri kw’amakuru amwe n’amwe akwirakwizwa ku mbuga nkoranyambaga, biragaragara ko ibyabaye byazamuye impaka ku burenganzira bwo kwigaragambya no gutanga ibitekerezo bitandukanye n’ibya Leta.
Abasesenguzi benshi bavuga ko kuba abantu bambaye imyenda isa n’iya gisirikare cyangwa bafite ibikoresho by’itumanaho nka talkie-walkies bagaragara mu bikorwa bya politiki bishobora guteza impungenge.
Hari abatangiye kwibaza niba iri tsinda rikwiye gukomeza gukora mu buryo rikoramo cyangwa niba Leta ikwiye kurigenzura kugira ngo ibikorwa byaryo bitagira ingaruka ku mutekano rusange n’imikorere ya demokarasi.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko kwihanganira ibikorwa nk’ibi bishobora gushyiraho urugero rubi ku hazaza h’igihugu, mu gihe bamwe mu bayoboke ba UDPS bavuga ko ishyaka ryabo ridakwiye kuryozwa ibikorwa by’abantu ku giti cyabo.
Muri iki gihe kandi, ihuriro rya politiki rya C64 rikomeje kongera ijwi ryaryo rinenga ubutegetsi bwa Perezida Tshisekedi, cyane cyane ku bibazo by’umutekano, imibereho y’abaturage n’imiyoborere.
Abagize iri huriro bavuga ko Leta yananiwe kurinda ubusugire bw’igihugu no guha umutekano abaturage bo mu Burasirazuba.
Ku rundi ruhande, ubutegetsi bwa Kinshasa buvuga ko bukomeje gushyira imbaraga mu gushaka ibisubizo bya dipolomasi n’ibya gisirikare kugira ngo amahoro agaruke mu gihugu.
Gusa uko iminsi ishira, umwuka mubi hagati y’abatavuga rumwe n’ubutegetsi na Leta uragenda urushaho gukomera, ibintu bishobora kugira uruhare mu miterere ya politiki igihugu kizinjiramo mu myaka iri imbere.
Nyuma y’imyaka hafi umunani ku butegetsi, Perezida Félix Tshisekedi ari guhangana n’ibibazo bikomeye birimo umutekano muke mu Burasirazuba, ibibazo by’ubukungu, kutanyurwa kw’abaturage ndetse n’impaka ku miyoborere.
Abasesenguzi bavuga ko icyizere abaturage benshi bari bamufitiye mu ntangiriro z’ubutegetsi bwe cyagabanyutse mu bice bimwe by’igihugu, cyane cyane mu bice byugarijwe n’intambara.
Nubwo hari ibikorwa remezo n’amavugurura amwe Leta igaragaza nk’ibyagezweho, abanenga ubutegetsi bavuga ko ikibazo cy’umutekano gikomeje kubangamira byinshi mu byari byitezwe.
Mu gihe i Kinshasa havugwa cyane ibya politiki, abaturage bo mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo bo bakomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano.
Abaturage benshi bavuga ko ubuzima bwabo bukomeje guhungabanywa n’imirwano ya buri munsi, ibikorwa byo gusahura, ubwicanyi n’iyicarubozo bikorwa n’imitwe yitwaje intwaro itandukanye ikorana na Leta y’i Kinshasa. Iyo mitwe irimo Wazalendo na FDLR, ndetse n’Imbonerakure z’u Burundi zo mu ishyaka CNDD-FDD.
By’umwihariko, abaturage bo mu bwoko bw’Abanyamulenge bakomeje gutangaza ko bakomeje kuba mu bibazo bikomeye by’umutekano, aho bavuga ko imihana yabo ikomeje kugabwaho ibitero kenshi.
Amakuru ava muri Teritwari ya Mwenga avuga ko no kuri iki Cyumweru habaye imirwano hagati y’impande zihanganye mu bice bya Muduhoko hafi ya Centre ya Mikenke.
Amakuru aturuka mu baturage bo muri ako gace avuga ko ihuriro rigizwe n’ingabo za FARDC, ingabo z’u Burundi n’imitwe ya Wazalendo ryagabye ibitero mu mihana ituwe n’Abanyamulenge.
Ku rundi ruhande, amakuru ava mu baturage bo muri ako karere avuga ko ihuriro AFC/M23 hamwe na MRDP-Twirwaneho rikomeje guhangana n’izo ngabo, bavuga ko barwanira kurinda abaturage n’uduce bagenzura.
Kubera ko amakuru ava ku rugamba akunze kutoroha kuyagenzura mu buryo bwigenga kandi bwihuse, impande zose zikomeza gutanga ibisobanuro bitandukanye ku bibera muri aka karere.
Ibibera muri RDC muri iki gihe birerekana igihugu kiri hagati y’ibibazo bikomeye bya politiki n’umutekano. Mu murwa mukuru Kinshasa havugwa impaka ku Itegeko Nshinga, imyigaragambyo n’ubwisanzure bwa politiki; mu Burasirazuba, abaturage bo bakomeje kubaho hagati y’amasasu, guhunga n’ubwoba.
Mu gihe abatavuga rumwe n’ubutegetsi basaba impinduka mu miyoborere, Leta yo ikomeje kuvuga ko iri gukora ibishoboka byose kugira ngo igihugu kigume hamwe kandi gitekanye.
Ariko ikibazo gikomeje kwibazwa n’Abanyekongo benshi ni kimwe: Ese ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi buzashobora kugarura icyizere cy’abaturage no gukemura ikibazo cy’umutekano gikomeje kuzahaza igihugu, cyangwa RDC iri kugana mu kindi cyiciro cy’amakimbirane ya politiki ashobora kurushaho guhungabanya igihugu?
Minembwe Capital News (MCN)
