RDC: Ikibazo cy’Ubushobozi bwo Kwishyura Gishyira ku Gitutu Ubuyobozi bwa Perezida Tshisekedi
Mu gihe isi igenda irushaho gushyira imbere ubunyamwuga n’icyizere mu micungire y’imari n’amasezerano mpuzamahanga, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) iri mu gihirahiro cy’ibibazo bikomeye bijyanye no kutubahiriza inshingano zayo z’imari. Ikirego cy’amafaranga abarirwa mu mamiliyoni menshi y’amadolari cyatanzwe mu rukiko rwo muri New York cyongeye kugaragaza impungenge zikomeye ku cyizere cy’uyu mubano w’imari ku rwego mpuzamahanga.
Iki kirego cyatanzwe n’amasosiyete afitanye isano n’umucuruzi Guy Hazout, gishingiye ku kutishyurwa amafaranga ajyanye n’amasezerano yo gutanga ambulances. Ariko nubwo byasa n’ikibazo cy’ubucuruzi busanzwe, mu by’ukuri kirenze aho, kikaba kigaragaza ikibazo cyimbitse ku bwizerwe bw’amasezerano ya Leta ya RDC.
Iyo Leta ishyize umukono ku masezerano, ntiba yishyizeho inshingano zemewe n’amategeko gusa, ahubwo iba inashyizeho icyizere cyayo, isura yayo n’ubushobozi bwayo bwo kubahiriza ibyo yiyemeje. Gusa amakuru akomeje kugaragaza ko hari ukwiyongera kw’ibibazo nk’ibi, haba mu rwego rw’ubucuruzi no mu kwishyura imisanzu mu miryango mpuzamahanga n’iy’akarere, irimo Umuryango w’Ubukungu w’Afurika y’Amajyepfo (SADC), Umuryango w’Afurika y’Iburasirazuba (EAC) ndetse n’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF).
Ibi bibazo by’imyenda bikomeje kwiyongera bitanga ishusho y’imicungire y’imari idahagaze neza, aho kudohoka mu kwishyura bitakiri ikibazo cy’igihe gito, ahubwo bigaragaza imikorere ifite inenge z’igihe kirekire. Ibi kandi bigira ingaruka zikomeye ku cyizere, ari cyo shingiro ry’imikoranire irambye hagati y’ibihugu n’abafatanyabikorwa.
Kutubahiriza inshingano z’amasezerano bituma igihugu gihura n’imanza mpuzamahanga zishobora kugihombya amafaranga menshi, bigatuma ubukungu burushaho kujya mu kaga. Byongeye kandi, bituma abashoramari n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga bagira amakenga ku mutekano w’amasezerano, bikabangamira ubushobozi bwo gukurura ishoramari n’imishinga minini y’iterambere.
Mu mateka ya RDC, ikibazo cy’imicungire mibi y’imari si gishya. Kuva mu bihe by’ubutegetsi bwa Mobutu Sese Seko, igihugu cyagiye kirangwa n’ibibazo by’imyenda myinshi n’imicungire idahwitse. Nubwo mu myaka yakurikiyeho habayeho kugerageza kuvugurura inzego z’imari no kunoza imikorere ya Leta, ibibazo byakomeje kugaragara, by’umwihariko mu bijyanye no gukurikiza amasezerano mpuzamahanga.
Nubwo Perezida Félix Tshisekedi afite uruhare rugaragara muri iki kibazo nk’umukuru w’igihugu, si we wenyine ubishinzwe. Iki kibazo kireba inzego zose zigize ubuyobozi bwa Leta, zirimo izishinzwe imari, igenamigambi n’iyubahirizwa ry’amasezerano. Imiyoborere ishingiye ku mucyo, kubahiriza amategeko no gukoresha neza umutungo wa Leta ni byo shingiro ry’iterambere rirambye.
Mu gihe nta ngamba zihuse zifatwa zo kunoza imicungire y’imari no kubahiriza amasezerano, hari impungenge ko RDC ishobora gukomeza kwisanga mu manza mpuzamahanga nyinshi, bigatuma inkiko zo hanze ziba ari zo zicira imanza ku makosa ya Leta yayo. Ibi byatuma ikibazo cy’imicungire gihinduka ikibazo gikomeye cy’icyizere ku rwego mpuzamahanga.
Ku musozo, Leta itubahiriza amasezerano yayo iba idatakaza gusa amafaranga, ahubwo iba inatakaje icyizere, ari cyo mutima w’ubuyobozi n’imikoranire mpuzamahanga. Kugarura iki cyizere bisaba impinduka zifatika mu miyoborere no mu micungire y’imari; bitabaye ibyo, ingaruka z’iki kibazo zishobora gukomeza kuremerera ejo hazaza h’ubukungu bw’igihugu.