RDC: Itegeko Rigenga Referendumu Ryatowe, Impaka Zikomeza Gukaza Umurego
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Inteko Ishinga Amategeko ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yatoye itegeko rigena uburyo referendumu itegurwa kandi igashyirwa mu bikorwa, nyuma yo kongera kurisuzuma no kuvugurura ingingo 13, hagamijwe gushyira mu bikorwa ibitekerezo n’ibyifuzo by’Urukiko Rushinzwe Kurinda Itegeko Nshinga.
Mu itora ryabereye mu Nteko Ishinga Amategeko, abadepite 347 ni bo bagize uruhare mu gutora. Muri bo, 346 bashyigikiye iryo tegeko, nta waryanze, mu gihe umwe yifashe.
Iri tegeko ryatowe mu gihe impaka za politiki zikomeje gukaza umurego ku bijyanye n’ejo hazaza h’Itegeko Nshinga rya RDC, cyane cyane ku ngingo zirebana n’ivugururwa ryaryo n’imipaka igenga manda za Perezida wa Repubulika.
Ibyo Inteko Ishinga Amategeko yatoye
Itegeko ryatowe rigena uburyo referendumu ishobora gutegurwa no gukorwa muri RDC. Kimwe mu by’ingenzi bikubiye muri iri tegeko ni ukwagura ibibazo bishobora gushyikirizwa abaturage kugira ngo babitangeho ibitekerezo binyuze muri referendumu.
Nk’uko byatangajwe n’ibitangazamakuru byo muri RDC, iri tegeko riteganya ko referendumu ishobora gukoreshwa mu guhindura ingingo z’Itegeko Nshinga, harimo n’izirebana n’ibibazo inzego za Leta zisanzwe zifite ububasha bwo guhindura.
Riteganya kandi inzira ishobora gukoreshwa mu kwemeza Itegeko Nshinga rishya, hakurikijwe inzira ziteganywa n’amategeko, harimo n’uruhare rw’Inteko Nshingamategeko Nshya ishinzwe gutegura Itegeko Nshinga.
Ibi bivuze ko iri tegeko ritareba gusa uburyo referendumu itegurwa, ahubwo rinagena uburyo ibibazo bikomeye birebana n’Itegeko Nshinga bishobora gushyikirizwa abaturage kugira ngo babitangeho ibitekerezo.
Icyakora, gutora iri tegeko ubwabyo ntibivuze ko referendumu yamaze gutegurwa cyangwa ko hari ingingo y’Itegeko Nshinga yamaze guhindurwa.
Kuki iri tegeko ryongeye gusuzumwa?
Iri tegeko ryongeye gusuzumwa nyuma y’uko Perezida wa Repubulika, Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo, asabye ko ryongera kwigwaho, hashingiwe ku ngingo ya 160 y’Itegeko Nshinga.
Icyo cyemezo cyakurikiye isuzuma ryakozwe n’Urukiko Rushinzwe Kurinda Itegeko Nshinga, rwari rwasanze iri tegeko rihuye n’Itegeko Nshinga, ariko rukagaragaza ibitekerezo n’ibyifuzo ku ngingo zimwe na zimwe zarimo.
Ibyo byifuzo byasuzumwe na Komisiyo ishinzwe ibibazo bya politiki, ubutegetsi n’amategeko mu Nteko Ishinga Amategeko, izwi nka Komisiyo PAJ.
Nyuma y’iryo suzuma, ingingo 13 zaravuguruwe kugira ngo ibitekerezo by’Urukiko bishyirwe mu bikorwa.
Ku itariki ya 23/10/2026, Inteko rusange yemeje raporo ya komisiyo, yemeza ingingo zavuguruwe, hanyuma itora itegeko ryose.
Ibyo impinduka zishobora gusobanura ku Itegeko Nshinga
Kwagura ibibazo bishobora gushyikirizwa referendumu bishobora kugira ingaruka ku buryo RDC izajya ifata ibyemezo birebana n’Itegeko Nshinga ryayo.
Itegeko Nshinga ni ryo rigena imiterere y’inzego za Leta, ububasha bwazo, uburenganzira bw’abaturage n’amahame agenga imiyoborere y’igihugu. Bityo, amategeko agena uburyo rishobora guhindurwa afite uruhare rukomeye mu miyoborere no mu buzima bwa politiki.
Iri tegeko rishingiye ku ngingo ya 5 y’Itegeko Nshinga rya RDC, nk’uko byasobanuwe mu myanzuro y’Urukiko Rushinzwe Kurinda Itegeko Nshinga yo mu kwezi kwa mbere 2021 no mu kwezi kwa cumi 2026.
Icyakora, kuba itegeko riteganya ko ibibazo birebana n’Itegeko Nshinga bishobora gushyikirizwa abaturage ntibikuraho ubundi buryo n’amabwiriza bigenga ivugururwa ry’Itegeko Nshinga.
Uburyo buri kibazo kizakemurwamo buzaterwa n’ingingo bireba, ububasha buteganywa n’Itegeko Nshinga n’amategeko azaba akurikizwa.
Impaka ku bishobora kuba bigamijwe n’iri tegeko
Iri tegeko ryatowe mu gihe amashyaka n’amatsinda atandukanye ya politiki muri RDC atavuga rumwe ku mpamvu n’ingaruka zaryo.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi bagaragaza impungenge z’uko kwagura uburyo referendumu ishobora gukoreshwamo bishobora kuba inzira yo guhindura ingingo zigena umubare wa manda za Perezida wa Repubulika. Bavuga ko ibyo bishobora gufasha Tshisekedi gushaka gukomeza kuyobora igihugu arenze ku mbibi ziteganywa n’Itegeko Nshinga ririho ubu.
Izi ni impungenge n’ibirego by’abatavuga rumwe n’ubutegetsi. Si icyemezo cyemejwe n’amategeko cyangwa ikimenyetso cy’uko Perezida Tshisekedi yamaze gufata icyemezo cyo guhindura Itegeko Nshinga agamije kongera manda ye.
Ku rundi ruhande, abadepite bashyigikiye iri tegeko barigaragaza nk’igikorwa kiri mu bubasha bw’Inteko Ishinga Amategeko, kigamije gushyiraho uburyo bw’amategeko bugenga referendumu.
Abashyigikiye iri tegeko bavuga ko inzira ziteganywa n’amategeko zigomba gukomeza gukurikizwa mu gihe inzego z’igihugu zifata ibyemezo.
Mu gihe impaka zikomeje, iri tegeko ryabaye kimwe mu bibazo bitandukanya impande za politiki muri RDC, cyane cyane ku bijyanye n’imiterere y’Itegeko Nshinga n’uburyo rishobora guhindurwa.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi banze kwitabira itora
Amakuru yatangajwe na Radio Okapi agaragaza ko abatavuga rumwe n’ubutegetsi bari mu Nteko Ishinga Amategeko banze kwitabira isuzumwa ry’iri tegeko, barwanya uburyo ryari rigiye kwemezwamo.
Bamaganye icyo babona nk’igerageza ryo kwihutisha iyemezwa ry’itegeko batemeranyaho n’ubutegetsi. Banagaragaje impungenge z’uko iri tegeko rishobora kubangamira ibiganiro byimbitse birimo impande zose, byari byitezwe ku bibazo bya politiki biri mu gihugu.
Ku ruhande rw’abashyigikiye ubutegetsi, kuba abatavuga rumwe na bwo batitabiriye itora ntibyabujije Inteko gukomeza imirimo yayo no gufata icyemezo hashingiwe ku majwi yabonetse.
Ibi bigaragaza ko ikibazo cya referendumu kitakiri impaka z’amategeko gusa, ahubwo cyabaye kimwe mu bibazo bikomeye bitandukanya impande za politiki muri RDC.
Ni iyihe ntambwe ikurikira?
Nyuma yo gutorwa n’Inteko Ishinga Amategeko, umushinga w’iri tegeko woherejwe muri Sena kugira ngo na yo iwusuzume.
Nyuma y’isuzuma rya Sena, mu gihe byaba ngombwa ko izo nteko zombi zihuza ibitekerezo ku ngingo zitandukanye, hazakurikizwa inzira ziteganywa n’amategeko.
Itegeko nirirangiza inzira yo kwemezwa n’inzego zombi z’Inteko Ishinga Amategeko, rizashyikirizwa Perezida wa Repubulika, Félix Tshisekedi, kugira ngo arishyireho umukono kandi ritangazwe, mbere yo gutangira gukurikizwa hakurikijwe amategeko.
Itora ryabaye ku itariki ya 23/10/2026 ni intambwe ikomeye mu gushyiraho uburyo bw’amategeko bugenga referendumu muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Itegeko ryatowe rishobora kwagura ibibazo abaturage bazajya bagira uruhare mu gufatiraho ibyemezo binyuze muri referendumu, harimo n’ibirebana n’Itegeko Nshinga.
Icyakora, ingaruka za nyuma zaryo zizaterwa n’uko Sena izarisuzuma, uko rizakurikizwa nyuma yo kwemezwa n’inzego zibifitiye ububasha, ndetse n’amategeko agenga buri cyemezo kizafatwa.
Hagati aho, impaka zerekeye manda za Perezida, imipaka y’ivugururwa ry’Itegeko Nshinga n’uruhare rw’abaturage mu byemezo bikomeye by’igihugu ziracyari mu murongo wa mbere w’impaka za politiki muri RDC.
Minembwe Capital News (MCN)