RDC: Kobaliti Ishobora Gute Guhindura Isoko Mpuzamahanga no Guteza Imbere Abaturage?
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), igihugu gifite igice kinini cya kobaliti ikoreshwa ku rwego rw’isi yose, yatangaje mu kwezi kwa cumi 2025 icyemezo gikomeye cyo gushyiraho quotas ku byoherezwa hanze bya kobaliti. Iyi politiki nshya igamije kugenzura neza umusaruro, gukumira ihungabana rikabije ry’isoko, no kugarura ihame ryo gutuma umutungo kamere ugirira akamaro igihugu n’abagituye, cyane cyane nyuma y’igabanuka rikomeye ry’ibiciro byagaragaye mu mwaka wabanje.
Kobaliti ni rimwe mu mabuye y’agaciro afatiye runini RDC, by’umwihariko mu gihe isi iri kwerekeza ku ikoranabuhanga rishingiye ku mashanyarazi, nko mu mabateri y’imodoka zikoresha amashanyarazi n’ibikoresho by’ikoranabuhanga rigezweho. Nyamara, isoko rya kobaliti ryagiye rigaragaza ihungabana rikomeye, aho umusaruro mwinshi woherezwa hanze wagiye utera igabanuka ry’ibiciro, bigatuma inyungu z’igihugu zigabanuka, mu gihe ibigo mpuzamahanga n’abacuruzi bakomeye ari bo babyungukiramo cyane.
Iyi politiki ya quotas igamije, by’umwihariko:
Kugabanya umusaruro woherezwa hanze mu buryo butagenzuwe, bityo bigafasha kongera agaciro k’ibiciro ku isoko mpuzamahanga;
Gushyira RDC mu mwanya wo kugenzura neza igiciro cya kobaliti, aho kitakomeza kugenwa gusa n’ibigo byo hanze;
Kongera ubushobozi bw’igihugu mu gutunganya no kongerera agaciro kobaliti imbere mu gihugu, aho kuyigurisha ari mbisi gusa.
Ikibazo gikomeye gihora cyibazwa ni ukumenya niba iyi politiki izageza ku nyungu zifatika ku baturage bo mu bice bicukurwamo amabuye y’agaciro. Mu by’ukuri, quotas zishobora kuba intambwe ikomeye, ariko bisaba ko ziherekezwa n’ingamba zifatika zirimo:
Guteza imbere inganda zitunganya kobaliti imbere mu gihugu, bigatanga imirimo mishya ku rubyiruko n’abaturage bo mu duce dukize ku mabuye y’agaciro;
Kongera imisoro n’amahoro ku musaruro w’ubucukuzi, bigatuma Leta ibona amikoro yo gushora mu buzima rusange, uburezi n’ibikorwaremezo;
Kurinda uburenganzira bw’abakozi b’ubucukuzi, cyane cyane mu bucukuzi bw’amaboko, aho ihohoterwa n’imirimo idahwitse bikigaragara.
Guhera mu kwezi kwa cumi n’umwe umwaka ushize hatangajwe quotas, RDC yashatse kuva ku mwanya w’igihugu gitanga umutungo gusa kikaguma ku ruhande mu igenwa ry’ibiciro, ikajya ku mwanya w’umukinnyi ufite ijambo rikomeye ku isoko mpuzamahanga. Ibi bisaba, by’umwihariko:
Ubufatanye n’ibindi bihugu bikize ku mabuye y’agaciro, hagamijwe gushinga ihuriro rishobora guhangana n’inganda n’ibihugu bikomeye bikenera kobaliti;
Gushyira mu gaciro inyungu z’igihugu n’iz’abashoramari, hatabangamiwe iterambere rirambye ry’igihe kirekire;
Politiki isobanutse kandi ihamye, itahindagurika kenshi, igatuma isoko mpuzamahanga ryizera RDC nk’umufatanyabikorwa wizewe.
Izi ngingo zose ni zo ziri mu mutima w’igice gishya cy’inkuru “Qui perd et qui gagne,” yibanda ku gusesengura abungukira mu mutungo kamere wa RDC n’abasigara inyuma. Iy’inkuru ishaka kumenya niba koko politiki ya quotas izafasha RDC kwigobotora imiterere y’ubukungu ishingiye ku gucuruza umutungo kamere, cyangwa niba izaba indi politiki nziza igarukira ku mpapuro gusa, idafite ingaruka zifatika ku mibereho y’abaturage.
Mu ncamake, icyemezo cya RDC cyo gushyiraho quotas kuri kobaliti ni intambwe ishobora guhindura amateka y’ubukungu bw’igihugu. Ariko kandi, intsinzi yayo izashingira ku buryo izashyirwa mu bikorwa, ku mucyo mu micungire, no ku bushake bwa politiki bwo gushyira imbere inyungu z’abanye-Congo kurusha iz’amasoko mpuzamahanga.
