RDC: Manda ya Gatatu ya Tshisekedi: Ibyo Perezida Yavuze n’Impaka Byateje mu Gihugu
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Perezida Félix Tshisekedi yongeye guteza impaka muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, nyuma yo kugaragaza ko ashobora kongera kwiyamamariza umwanya wa Perezida ku nshuro ya gatatu, mu gihe Itegeko Nshinga ry’igihugu rigena manda ebyiri za Perezida gusa.
Ku itariki ya 06/05/2026, mu kiganiro n’abanyamakuru cyabereye i Kinshasa, Tshisekedi yavuze ko niba Abanye-Congo ari bo bamwifuza ku yindi manda, ashobora kwemera kongera kuyobora igihugu. Yanasobanuye ko impinduka ku Itegeko Nshinga zigomba kubanza kuganirwaho no gushyikirizwa abaturage binyuze muri referendum.
Ibi byatumye bamwe mu batavuga rumwe n’ubutegetsi bamushinja kuva ku myumvire ya politiki yari yaragaragaje mbere yo kujya ku butegetsi, cyane cyane ku bijyanye no kubahiriza manda za Perezida no kurinda Itegeko Nshinga.
Amateka y’impaka ku Manda za Perezida muri RDC
Mu mwaka wa 2016, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yari mu bihe bikomeye bya politiki. Perezida Joseph Kabila yari ageze ku iherezo rya manda ye ya kabiri, mu gihe amatora ya Perezida atari yarateguwe ku gihe cyari giteganyijwe.
Itegeko Nshinga rya RDC, ryemejwe mu 2005 rigatangira gukurikizwa mu 2006, rigena ko Perezida ashobora kuyobora manda zibiri gusa. Muri icyo gihe, abatavuga rumwe n’ubutegetsi, imiryango ya sosiyete sivile n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga basabaga ko Kabila yubahiriza iryo tegeko, akemera ko ubutegetsi buhererekanywa mu mahoro.
Félix Tshisekedi, wari umwe mu bayobozi bakomeye b’abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri icyo gihe, yari mu ruhande rw’abasabaga ko manda za Perezida zitagomba kurenga ku mbibi zateganyijwe n’Itegeko Nshinga.
Ishyaka rye rya politiki, UDPS, ryari rishyigikiye impinduka za politiki no guhererekanya ubutegetsi mu buryo bwubahiriza amahame ya demokarasi. Ibi byari mu murongo w’impaka zariho ku butegetsi bwa Kabila no ku kibazo cy’amatora ya 2016.
Ubutumwa bw’inkuru bwatanzwe buvuga ko mu 2016 Félix Tshisekedi yavuze amagambo agira ati:
«“Oya, nta guhindura Itegeko Nshinga; oya, nta referendum; oya, nta manda ya gatatu ya Kabila.”»
Icyemejwe ni uko ikibazo cyo kongera manda ya Kabila cyari mu biganiro bikomeye bya politiki muri icyo gihe, kandi Tshisekedi yari mu ruhande rw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi.
Tshisekedi n’Ibyifuzo byo Kuvugurura Itegeko Nshinga
Ku itariki ya 06/05/2026, Félix Tshisekedi yagarutse ku kibazo cy’Itegeko Nshinga, mu gihe hari ibyifuzo by’abari mu muryango we wa politiki byo kurihindura.
Mu kiganiro n’abanyamakuru cyabereye i Cité de l’Union africaine i Kinshasa, Perezida yavuze ko ashobora kwemera kongera kwiyamamariza umwanya wa Perezida niba abaturage ba Congo ari bo babimusabye.
Mu magambo ye, nk’uko yatangajwe mu itangazamakuru, yagize ati:
«“Ntabwo nasabye manda ya gatatu, ariko niba abaturage bayishaka, nzabyemera.”»
Iri jambo ryasobanuwe n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi nk’ikimenyetso cy’uko Perezida ashobora kuba ashaka gukomeza kuyobora igihugu nyuma ya manda ye ya kabiri.
Perezida Tshisekedi yavuze ko kuganira ku Itegeko Nshinga bitagomba gufatwa nk’ikintu kibujijwe, kandi ko hakwiye kuba ubushakashatsi ku bibazo biri mu Itegeko Nshinga rya 2006.
Yagize ati:
«“Niba hagomba kubaho impinduka cyangwa ivugururwa, ntabwo bizigera bikorwa hatabanje kubazwa abaturage binyuze muri referendum.”»
Yongeyeho ko yifuza kurangiza manda ze zibiri, ariko ko abaturage nibamusaba kongera kugaruka ku buyobozi, ashobora kubyemera.
Ibi ni byo byatumye ikibazo cy’impinduka ku Itegeko Nshinga gihinduka ingingo ikomeye mu biganiro bya politiki muri RDC.
Tshisekedi asobanura Itandukaniro hagati ya Kabila na we
Perezida Félix Tshisekedi yanze ko ibikorwa bye byo kuganira ku Itegeko Nshinga bigereranywa n’iby’uwamubanjirije, Joseph Kabila Kabange.
Mu kiganiro cye, yavuze ko Kabila yari ageze ku iherezo rya manda ye mu 2016 ataratangiza amatora ku gihe, mu gihe we avuga ko ikibazo cy’intambara iri mu burasirazuba bwa Congo gishobora gutuma amatora ya 2028 adashoboka.
Tshisekedi yavuze ko:
«“Niba tudashoboye kurangiza iyi ntambara, birababaje, ariko ntabwo tuzashobora gutegura amatora mu 2028.”»
Yasobanuye ko amatora y’igihugu yose adashobora gutegurwa neza mu gihe intara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo zitari mu mutekano.
Perezida yavuze kandi ko atarwanya amatora, ahubwo ko ikibazo ari uko igihugu kitazashobora gutegura amatora mu turere tutari mu maboko y’ubutegetsi bwa Leta.
Iyi ni yo mpamvu atanga mu gusobanura itandukaniro hagati y’ibyabaye mu 2016 n’ibishobora kuba mu 2028.
Impaka ku Manda ya Gatatu n’Imyigaragambyo yo ku wa 15/09/2026
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Félix Tshisekedi bavuga ko ibiganiro ku guhindura Itegeko Nshinga, hamwe n’amagambo ye kuri manda ya gatatu, bishobora gutuma abaturage bibaza niba Perezida atari gutegura uburyo bwo gukomeza kuyobora igihugu nyuma ya 2028.
Iyi myumvire yagaragaye cyane mu gihe cy’imyigaragambyo yo ku itariki ya 15/09/2026 yabereye i Kinshasa no mu yindi mijyi ya RDC, aho abatavuga rumwe n’ubutegetsi bamaganye ibyifuzo byo guhindura Itegeko Nshinga.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko impinduka zishobora gukuraho cyangwa kuzenguruka imipaka ya manda za Perezida zishobora guteza ibibazo ku miyoborere y’igihugu.
Ku rundi ruhande, abashyigikiye impinduka bavuga ko Itegeko Nshinga rya 2006 rishobora kuvugururwa kugira ngo rihuze n’ibibazo igihugu gifite muri iki gihe.
Itegeko Nshinga n’Ikibazo cy’Amatora ya 2028
Itegeko Nshinga rya RDC rigena ko Perezida ashobora kuyobora manda ebyiri gusa. Iyi ngingo ni kimwe mu by’ingenzi mu mpaka za politiki ku bijyanye n’igihe Perezida ashobora kumara ku butegetsi.
Mu 2016, ikibazo cya Kabila cyari gifitanye isano no gutinda kw’amatora no kuba yarashoboraga gukomeza kuyobora nyuma y’iherezo rya manda ye. Mu 2026, impaka zagarutse ku buryo impinduka ku Itegeko Nshinga zishobora kugira ingaruka ku gihe Perezida Tshisekedi ashobora kumara ku butegetsi.
Nubwo impaka zikomeye, amategeko n’imikorere nyayo byerekeye impinduka z’Itegeko Nshinga bigomba gusuzumwa mu buryo bw’amategeko, atari mu magambo ya politiki gusa.
Ikibazo gikomeye kiri mu biganiro bya politiki muri RDC ni ukumenya uko abaturage bazakira ibyifuzo byo guhindura Itegeko Nshinga, cyane cyane ku bijyanye na manda za Perezida.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi basaba ko Itegeko Nshinga ryubahirizwa uko riri, mu gihe abashyigikiye impinduka bavuga ko igihugu gifite ibibazo bikomeye by’umutekano n’imiyoborere bisaba ko amategeko asubirwamo.
Perezida Tshisekedi we avuga ko abaturage bagomba kugira uruhare mu byemezo bikomeye by’igihugu, binyuze muri referendum niba impinduka z’Itegeko Nshinga zizaba ngombwa.
Ibi bituma ikibazo cy’Itegeko Nshinga kiba kimwe mu bigize impaka zikomeye zishobora kugena icyerekezo cya politiki ya RDC mu myaka iri imbere.
Umwanzuro: Kuva mu 2016 kugeza mu 2026
Kuva mu 2016 kugeza mu 2026, ikibazo cya manda za Perezida no guhindura Itegeko Nshinga cyakomeje kuba ingingo ikomeye muri politiki ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Mu gihe Félix Tshisekedi yari mu ruhande rw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Joseph Kabila mu 2016, ubu we avuga ko ashobora kwemera kongera kuyobora igihugu niba abaturage ari bo babimusabye. Ibi byatumye bamwe mu bamunenga bavuga ko hari itandukaniro hagati y’imyitwarire ya politiki yo hambere n’ibyo avuga ubu.
Ikizwi ni uko impaka ku Itegeko Nshinga, manda za Perezida n’amatora ya 2028 zizakomeza kugira uruhare rukomeye mu biganiro bya politiki muri RDC.
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
